Kampania wrześniowa

Kampania wrześniowa
Wojna obronna Polski
II wojna światowa
Ilustracja
Schleswig-Holstein” ostrzeliwuje Gdynię z portu w Gdańsku (13 września)
Czas1 września6 października 1939
MiejscePolska, Wolne Miasto Gdańsk, częściowo III Rzesza
TerytoriumII Rzeczpospolita
Przyczynaroszczenia terytorialne Niemiec i ZSRR wobec Polski, dążenie obu państw do hegemonii w Europie i zmiany w tym celu układu geopolitycznego, wynikającego z traktatu wersalskiego
Wynikzwycięstwo III Rzeszy i ZSRR,
Wikiźródła podział terytorium Polski pomiędzy III Rzeszę i ZSRR[1]
Strony konfliktu
 III Rzesza
 Słowacja[a]
 ZSRR
 II Rzeczpospolita
 Wielka Brytania[b][2]
 Francja
Dowódcy
Walther von Brauchitsch
Franz Halder
Fedor von Bock
Gerd von Rundstedt
Siemion Timoszenko
Michaił Kowalow
Ferdinand Čatloš
Edward Rydz-Śmigły
Wacław Stachiewicz
Tadeusz Kutrzeba
Edmund Ironside
Maurice Gamelin
Siły
Niemcy: 48 dywizji piechoty,
6 dywizji pancernych,
4 dywizje piechoty zmotoryzowanej,
4 dywizje lekkie
2 brygady piechoty
1 brygada górska,
1 brygada kawalerii,
10 tys. dział[c],
2,7 tys. czołgów,
1,3 tys. samolotów myśliwskich i bombowych[d]
2 pancerniki
10 niszczycieli
10 okrętów podwodnych
ZSRR (od 17.09.1939): Ponad 33 dywizje,
Ponad 11 brygad,
4959 dział,
4736 czołgów,
3300 samolotów[3]
Słowacja: 3 dywizje
Łącznie: 1,8 mln żołnierzy niemieckich (1,6 mln wojska lądowe, 200 tys. Luftwaffe, 50 tys. Kriegsmarine),
617 588 Sowietów,
50 tys. Słowaków
Razem: ok. 2,5 mln
żołnierzy
Front zachodni:
Niemcy: 1. 35 dywizji piechoty(w tym 23 rezerwowe)[4]
1000 samolotów myśliwskich, bombowych i lotnictwa morskiego[5]
5 pancerników,
2 krążowniki
6 niszczycieli
38 okrętów podwodnych[6]
2. 44 dywizje piechoty (w tym 32 rezerwowe)[7]
Polska: 39 dywizji piechoty (+ 2 improwizowane),
11 brygad kawalerii (+1 improwizowana),
2 brygady zmotoryzowane
3 brygady górskie
3 bataliony czołgów lekkich
14 brygad Obrony Narodowej (+ samodzielne bataliony ON)
4300 dział,
880 czołgów,
400 samolotów,
1 niszczyciel
1 stawiacz min
6 trałowców
5 okrętów podwodnych
Legion Czesko-Słowacki: 1000 żołnierzy
190 pilotów
Łącznie: 950 tys.[8] lub 1 mln[9] żołnierzy
Front zachodni:
Francja (w metropolii): 1. 36 dywizji piechoty i zmotoryzowanych (w tym 8 dywizji pancernych i zmotoryzowanych)[10]
2.[11] 84 dywizji piechoty i zmotoryzowanych,(w tym 8 dywizji pancernych i zmotoryzowanych, 5 brygad i ekwiwalent 32 batalionów czołgów)[12]Łącznie: 4662 tys. żołnierzy (w siłach lądowych)[12]
16 850 dział (w tym ponad 3200 ciężkich i ok. 700 najcięższych[12])
2230 czołgów
810 samolotów myśliwskich i bombowych[e]
7 pancerników
1 lotniskowiec
19 krążowników
71 niszczycieli i torpedowców
79 okrętów podwodnych

Wielka Brytania: 9 dywizji piechoty (w tym 4 dywizje piechoty BEF)
1500 samolotów myśliwskich i bombowych[f]
15 pancerników
7 lotniskowców
65 krążowników
187 niszczycieli i torpedowców
58 okrętów podwodnych[13]
Straty
Niemcy[14]: Wojska lądowe: 16 843 zabitych,
36 473 rannych,
320 zaginionych[15], Luftwaffe: 386 zabitych,
407 rannych,
163 zaginionych[16], Kriegsmarine: 77 zabitych,
115 rannych,
3 zaginionych[17], Razem: 17 106 zabitych,
36 995 rannych,
486 zaginionych,
217 czołgów i samochody pancerne,
11 000 pojazdów mechanicznych,
280 samolotów,
370 dział,
14 620 karabinów i pistoletów[18]) ZSRR: 1173 zabitych,
2002 rannych,
302 zaginionych[19]Słowacja: 18 zabitych,
46 rannych,
11 zaginionych,
1 myśliwiec[20]
Polska: 66 tys. zabitych,
133 700 rannych,
694 tys. jeńców wojennych,
Wielka Brytania: 650 zabitych,
12 jeńców wojennych[21]
Francja: ok. 2000 poległych[22]
Legion Czesko-Słowacki: brak danych o stratach
brak współrzędnych
Strefy interesów Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i III Rzeszy na terytorium II Rzeczypospolitej zgodnie z ustaleniami tajnego protokołu dodatkowego do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku
II wojna światowa 1939–1945

Kampania wrześniowa • Front zachodni • Kampania norweska • Bitwa o Atlantyk • Front wschodni • Kampania śródziemnomorska • Wojna na Pacyfiku • Arktyka

Kampania wrześniowa (1 IX – 6 X 1939)

Wybrzeże i Bałtyk (Westerplatte • Gdańsk • Kępa Oksywska • Hel) • granica państwa • Boża Góra • Żory • Krojanty • Chojnice • Lasy Królewskie • Bytom • Mokra (1 IX) • Pszczyna (1–2 IX) • Częstochowa • Wyry • Mława (1–3 IX) • Grudziądz (1–4 IX) • Bory Tucholskie (1–5 IX) • Jordanów (2 IX) • Węgierska Górka (2–3 IX) • Bukowiec (3 IX) • Borowa Góra (3–6 IX) • Rajsko (4 IX) • Różan (4–6 IX) • Piotrków (5–6 IX) • Tomaszów Mazowiecki (6 IX) • Pułtusk (6–7 IX) • Łódź (6–8 IX) • Łomża • Wizna (7–10 IX) • Wola Cyrusowa (8 IX) • Barak (8 IX) • Iłża (8–9 IX) • Nowogród (8–10 IX) • Warszawa (8–28 IX) • Bzura (9–22 IX) • Jarosław (10–11 IX) • Kałuszyn (11/12 IX) • Przemyśl (11–14 IX) • Brwinów (12 IX) • Lwów (12–22 IX) • Mińsk Mazowiecki (13 IX) • Sochaczew (13–16 IX) • Boratycze (14 IX) • Brześć (14–17 IX) • Modlin (14–29 IX) • Jaworów (15–16 IX) • Hajnówka (17 IX) • Krasnystaw • Kobryń (17–18 IX) • Lasy janowskie (17–20 IX) • Tomaszów Lubelski (17–20 IX i 22–27 IX) • Wilno (18–19 IX) • Wólka Węglowa (19 IX) • Grodno (20–22 IX) • Palmiry (21 IX) • Kodziowce (22 IX) • Łomianki (22 IX) • Cześniki (22 IX) • Krasnobród (23 IX) • Husynne (24 IX) • Władypol (26–27 IX) • Szack (28–29 IX) • Parczew (29–30 IX) • Wytyczno (1 X) • Kock (2–6 X)

Polsko-brytyjskie rozmowy sztabowe, lipiec 1939. Widoczni: Edward Śmigły-Rydz i Edmund Ironside

Kampania wrześniowa (inne stosowane nazwy: kampania polska 1939, wojna polska 1939, wojna obronna Polski 1939[23]) – obrona terytorium Polski przed agresją militarną (bez określonego w prawie międzynarodowym Wikiźródła wypowiedzenia wojny) wojsk III Rzeszy (Wehrmacht)[24] i ZSRR (Armia Czerwona); pierwszy etap II wojny światowej. Od 3 września 1939 wojna koalicyjna[23][25] Polski, Francji i Wielkiej Brytanii przeciw III Rzeszy.

Była to pierwsza kampania II wojny światowej, trwająca od 1 września (zbrojna agresja Niemiec) do 6 października 1939, kiedy z chwilą kapitulacji[26] SGO Polesie pod Kockiem zakończyły się walki regularnych oddziałów Wojska Polskiego z agresorami. Naczelnym Wodzem Wojska Polskiego w kampanii był marszałek Edward Rydz-Śmigły, a szefem sztabu gen. bryg. Wacław Stachiewicz. 2 września 1939 roku prezydent mianował płk. Wacława Kostek-Biernackiego Głównym Komisarzem Cywilnym w randze ministra, który na obszarze operacyjnym miał uprawnienia premiera[27].

W wyniku agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę terytorium państwowe Rzeczypospolitej zostało całkowicie okupowane i traktatem z 28 września 1939 wbrew prawu międzynarodowemu podzielone. W obliczu tych faktów Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie 30 września 1939 roku zaprotestował oficjalnie przeciwko pogwałceniu praw państwa i narodu polskiego i rozporządzaniu terytorium Rzeczypospolitej, oświadczając, że nigdy nie uzna tego aktu przemocy i nie zaprzestanie walki o całkowite uwolnienie kraju od najeźdźców. 30 listopada 1939 roku prezydent Władysław Raczkiewicz wydał dekret o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych, stanowiący, że wszelkie akty prawne i zarządzenia władz, okupujących terytorium Państwa Polskiego, jeżeli wykraczają poza granice tymczasowej administracji okupowanym terytorium, są, zgodnie z postanowieniami IV Konwencji Haskiej z 1907 roku o prawach i zwyczajach wojny lądowej, nieważne i niebyłe[28].

ZSRR część terytorium Polski okupowanego przez Armię Czerwoną (Wilno z okręgiem) przekazał 10 października 1939 Litwie[29][30][31], zaś Niemcy przekazały 21 listopada 1939 część terytorium Polski (Spisz i Orawa) Słowacji[32], również wbrew prawu międzynarodowemu (Konwencja haska IV (1907)).

Spis treści

Inne języki
Afrikaans: Inval van Pole
беларуская (тарашкевіца)‎: Польская кампанія 1939 году
한국어: 폴란드 침공
Bahasa Indonesia: Penyerbuan Polandia
latviešu: Polijas kampaņa
Lëtzebuergesch: Polenfeldzuch
Bahasa Melayu: Pencerobohan Poland
Nederlands: Poolse veldtocht
српски / srpski: Инвазија на Пољску
srpskohrvatski / српскохрватски: Invazija Poljske
Türkçe: Polonya Seferi
中文: 波蘭戰役