Kambodża

ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
Preăhréachéanachâkr Kâmpǔchéa

Królestwo Kambodży
Flaga Kambodży
Herb Kambodży
Flaga KambodżyHerb Kambodży
Dewiza: (khm.) ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ
trb. Cheate Sasanea Preahmhaksaat

(Naród, religia, król)
Hymn:
បទនគររាជ
trb. Nokoreach

(Majestatyczne królestwo)
Położenie Kambodży
Język urzędowykhmerski
StolicaPhnom Penh
Ustrój politycznydemokratyczny
Typ państwamonarchia konstytucyjna
Głowa państwakról Norodom Sihamoni
Szef rządupremier Hun Sen
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
89. na świecie
181 040 km²
2,5%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
62. na świecie
16 013 000[1]
75 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

22,25 mld[1] USD
1390[1] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

64,25 mld[1] dolarów międzynar.
4012[1] dolarów międzynar.
Jednostka monetarnariel kambodżański (KHR)
Niepodległość
 - autonomia
 - ogłoszona
 - uznana
od Francji
8 listopada 1949
9 listopada 1953
20 grudnia 1954
Strefa czasowaUTC +7
Kod ISO 3166KH
Domena internetowa.kh
Kod samochodowyK
Kod telefoniczny+855
Mapa Kambodży

Kambodża, Królestwo Kambodży (khm. ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, trl. Kâmpǔchéa, Preăhréachéanachâkr Kâmpǔchéa, w latach 1976–1989 Kampucza) – państwo w południowo-wschodniej Azji, na Półwyspie Indochińskim, nad Zatoką Tajlandzką. Graniczy od zachodu i północy z Tajlandią (długość granicy – 803 km), od północy z Laosem (541 km), a od wschodu z Wietnamem (930 km).

Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Kambodży.

Kambodża położona jest między 10°50' a 15°00'N oraz 102°50' a 107°50'E.

Rzeźba

75% powierzchni kraju zajmuje równinna, aluwialna Nizina Mekongu, wypełniająca młode zapadlisko tektoniczne osadami czwartorzędowymi. Przez jej wschodnią część przepływa główna rzeka kraju Mekong, a w zachodniej części leży rozległe jezioro Tonle Sap (2,7-16 tys. km²). Na południowy wschód od równiny leży wierzchołek delty Mekongu, rozciągającej się na terytorium Wietnamu w kierunku Morza Południowochińskiego. Centralna równina oraz delta otoczone są pasmami górskimi od południowego zachodu (Góry Kardamonowe i Góry Słonia oraz od północy Góry Dangrek). Góry Kardamonowe (najwyższy szczyt kraju – Phnum Aôral 1813 m n.p.m.) i Góry Słonia tworzą naturalną barierę fizycznogeograficzną ciągnącą się wzdłuż całego wybrzeża (małe przybrzeżne wyspy, największa w zatoce Kompong Som). Góry Dangrek stanowią naturalną północną granicę kraju. Na wschód od Mekongu teren stopniowo podnosi się w kierunku Gór Annamskich. Pomiędzy obszarami górskimi a równiną centralną rozciąga się równinny obszar przejściowy o średniej wysokości nieprzekraczającej 200 m n.p.m.

Klimat w Kambodży

W Kambodży panuje klimat zwrotnikowy monsunowy z wyraźnym podziałem na dwie główne pory roku: suchą i deszczową. Wiejący od połowy maja do połowy października południowo-zachodni monsun przynosi ulewne deszcze. Od początku listopada do połowy marca słabe wiatry północno-wschodnie. W porze tej zachmurzenie jest zmienne, wilgotność powietrza niska, a deszcze padają sporadycznie. Średnia temperatura miesięczna waha się od 21 °C w grudniu do 30 °C w maju. Średnia temperatura roczna na terenach nizinnych wynosi ok. 25 °C. Temperatury są najwyższe tuż przed rozpoczęciem pory deszczowej i mogą przekraczać 38 °C. Najwyższe opady atmosferyczne notuje się na eksponowanych w kierunku morza stokach górskich (5000 mm), a najniższe na nizinnych obszarach centralnych (750–1400 mm). Średnia roczna suma opadów wynosi 1000–2000 mm. Ponad 70% przypada na okres wilgotnego letniego południowo-zachodniego monsunu.

Wody

Łódź na Tonle Sap
Pływająca wioska na Tonle Sap

Sieć rzeczna Kambodży jest dobrze rozwinięta. Prawie cały obszar kraju znajduje się w dorzeczu Mekongu. Dział wodny I stopnia stanowią pasma Gór Kardamonowych i Gór Słonia. Rzeki na wschodnich zboczach tych gór spływają do jeziora Tonle Sap, a na zachodnich do Zatoki Tajlandzkiej. Osią hydrograficzną kraju jest Mekong płynący na terenie Kambodży w kierunku południowym na odcinku ok. 500 km. Drugim ważnym elementem hydrograficznym kraju jest jezioro o powierzchni od 2600 km² w porze suchej do 10400 km² w porze deszczowej. Z Tonle Sap wypływa rzeka o tej samej nazwie, która podczas pory suchej płynie na południe w kierunku Mekongu. W czasie pory deszczowej nadmiar wody w Mekongu powoduje cofanie się wód rzeki w kierunku jeziora, które rozlewa się w centralnej części niziny. Jego głębokość wzrasta wówczas z 1–3 m do 12 m. Z tego powodu zbiornik ten posiada jedne z najliczniejszych zasobów ryb słodkowodnych na świecie. Doroczne wylewy wód Mekongu przyczyniają się także do akumulacji żyznych aluwiów na terenie równiny centralnej. Inne większe rzeki to: Tonle Srepok, Tonle San, Stung Sen, Stung Sreng, Stung Chinit, Prek Chhlong, Sangke.

Gleby

Na terenach nizinnych przede wszystkim czerwone gleby ferralitowe ( ferralsole, akrisole, luwisole) oraz żyzne gleby aluwialne (fluwisole), występujące m.in. w dolinach Mekongu i Tonle Sap. Na wyżej położonych terenach występują czerwonożółte laterytowe gleby wilgotnych lasów tropikalnych oraz czerwone gleby laterytowe okresowo wilgotnych lasów tropikalnych (czerwonożółte i czerwone gleby ferralitowe).

Flora

Pola ryżowe

Lasy zajmują ok. 40% powierzchni kraju. Na południu i w części środkowej występują wilgotne lasy równikowe, przechodzące ku północy w monsunowe, tracące liście w porze suchej, z drzewami sandałowymi, kamforowymi, tekowymi, i damarzynkiem, a następnie w sawanny o trawach dochodzących do 1,5 m. Powyżej 800 m n.p.m. lasy sosnowe. Na wybrzeżu lasy namorzynowe, a na okresowo zalewanych obszarach – bagienne. Symbolem Kambodży są powszechnie występujące tzw. palmy cukrowe (Arenga pierzasta; Arenga pinnata), które wykorzystuje się jako surowiec budowlany oraz podstawowy składnik do wyrobu cukru, octu, lekarstw i wina. Drewno stanowi główny surowiec energetyczny kraju, dlatego środowisko naturalne zagrożone jest przez silne wylesianie.

Fauna

Skład fauny jest typowy dla Regionu Indochińskiego. Z dużych ssaków żyją tu: słoń indyjski, tapir malajski, banteng, nosorożec sumatrzański i antylopa garna. Największe drapieżniki to: tygrys, lampart, niedźwiedź malajski. Wilgotne lasy zamieszkuje lotokot i kalong. Z ssaków naczelnych występują gibony, makaki i langury. Ponadto: pawie, bażanty, kameleony, gekony, pytonysiatkowany i tygrysi.

Inne języki
Acèh: Kamboja
Адыгэбзэ: Камбоджэ
адыгабзэ: Камбоджэ
Afrikaans: Kambodja
Alemannisch: Kambodscha
አማርኛ: ካምቦዲያ
Ænglisc: Cambodia
العربية: كمبوديا
aragonés: Cambocha
armãneashti: Cambogia
arpetan: Cambodg·e
অসমীয়া: কম্বোডিয়া
asturianu: Camboya
Avañe'ẽ: Kambója
azərbaycanca: Kamboca
تۆرکجه: کامبوج
Bân-lâm-gú: Kampuchea
Basa Banyumasan: Kamboja
башҡортса: Камбоджа
беларуская: Камбоджа
беларуская (тарашкевіца)‎: Камбоджа
भोजपुरी: कंबोडिया
Bikol Central: Kambodya
български: Камбоджа
Boarisch: Kambodscha
བོད་ཡིག: ཁམ་པོ་ཛ།
bosanski: Kambodža
brezhoneg: Kambodja
буряад: Кампучи
català: Cambodja
Чӑвашла: Камбоджа
Cebuano: Kamboya
čeština: Kambodža
Chavacano de Zamboanga: Camboya
chiShona: Cambodia
chiTumbuka: Cambodia
Cymraeg: Cambodia
dansk: Cambodja
davvisámegiella: Kambodja
Deutsch: Kambodscha
ދިވެހިބަސް: ކެންބޯޑިއާ
dolnoserbski: Kambodža
eesti: Kambodža
Ελληνικά: Καμπότζη
English: Cambodia
español: Camboya
Esperanto: Kamboĝo
estremeñu: Camboya
euskara: Kanbodia
eʋegbe: Cambodia
فارسی: کامبوج
Fiji Hindi: Cambodia
føroyskt: Kambodja
français: Cambodge
Frysk: Kambodja
Fulfulde: Kammbooja
Gaeilge: An Chambóid
Gagauz: Kamboca
Gàidhlig: Cambuidea
galego: Camboxa
贛語: 柬埔寨
Gĩkũyũ: Cambodia
ગુજરાતી: કમ્બોડીયા
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: कंबोडिया
客家語/Hak-kâ-ngî: Kán-pu-chhài
한국어: 캄보디아
Hausa: Kambodiya
Hawaiʻi: Kamabodia
Հայերեն: Կամբոջա
हिन्दी: कम्बोडिया
hornjoserbsce: Kambodźa
hrvatski: Kambodža
Ilokano: Cambodia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: কম্বোডিয়া
Bahasa Indonesia: Kamboja
interlingua: Cambodgia
Interlingue: Cambodja
Iñupiak: Cambodia
íslenska: Kambódía
italiano: Cambogia
עברית: קמבודיה
Basa Jawa: Kamboja
ಕನ್ನಡ: ಕಾಂಬೋಡಿಯ
Kapampangan: Kambodya
ქართული: კამბოჯა
kaszëbsczi: Kambòdżô
қазақша: Камбоджа
kernowek: Kamboji
Kinyarwanda: Kambodiya
Kiswahili: Kamboja
Kongo: Cambodia
Kreyòl ayisyen: Kanbòdj
kurdî: Kamboca
Кыргызча: Камбожа
لۊری شومالی: کامبوٙج
Latina: Cambosia
latviešu: Kambodža
Lëtzebuergesch: Kambodscha
lietuvių: Kambodža
Ligure: Camboggia
Limburgs: Cambodja
lingála: Kamboji
Livvinkarjala: Kambodža
lumbaart: Cambogia
magyar: Kambodzsa
मैथिली: कम्बोडिया
македонски: Камбоџа
Malagasy: Kambodia
മലയാളം: കംബോഡിയ
Malti: Kambodja
Māori: Kamapōtia
मराठी: कंबोडिया
მარგალური: კამბოჯა
مازِرونی: کامبوج
Bahasa Melayu: Kemboja
Baso Minangkabau: Kamboja
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gāng-puŏ-câi
Mirandés: Camboja
мокшень: Камбоджа
монгол: Камбож
Nāhuatl: Camboya
Dorerin Naoero: Kambodja
Nederlands: Cambodja
नेपाली: कम्बोडिया
नेपाल भाषा: क्याम्बोदिया
日本語: カンボジア
Napulitano: Camboggia
нохчийн: Камбоджа
Nordfriisk: Kambodscha
Norfuk / Pitkern: Kamboedya
norsk: Kambodsja
norsk nynorsk: Kambodsja
Novial: Kambodia
occitan: Cambòtja
Oromoo: Kamboodiyaa
oʻzbekcha/ўзбекча: Kambodja
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੰਬੋਡੀਆ
پنجابی: کمپوچیا
Papiamentu: Camboja
پښتو: کمبودیا
Patois: Kambuodia
Picard: Cambodge
Piemontèis: Cambògia
Tok Pisin: Cambodia
Plattdüütsch: Kambodscha
português: Camboja
Qaraqalpaqsha: Kambodja
qırımtatarca: Kamboçiya
română: Cambodgia
rumantsch: Cambodscha
Runa Simi: Kambuya
русский: Камбоджа
саха тыла: Камбодьа
Gagana Samoa: Kemupotia
sardu: Cambògia
Scots: Cambodie
shqip: Kamboxhia
sicilianu: Camboggia
සිංහල: කාම්බෝජය
Simple English: Cambodia
سنڌي: ڪمبوڊيا
SiSwati: IKhambodiya
slovenčina: Kambodža
slovenščina: Kambodža
ślůnski: Kambodża
Soomaaliga: Kambodiya
کوردی: کەمبۆدیا
српски / srpski: Камбоџа
srpskohrvatski / српскохрватски: Kambodža
Basa Sunda: Kamboja
suomi: Kambodža
svenska: Kambodja
Tagalog: Cambodia
татарча/tatarça: Камбоҗа
తెలుగు: కంబోడియా
tetun: Kamboja
тоҷикӣ: Камбоҷа
Türkçe: Kamboçya
Türkmençe: Kamboja
удмурт: Камбоджа
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Kamboja
українська: Камбоджа
اردو: کمبوڈیا
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كامبودژا
Vahcuengh: Genjbujcai
vèneto: Canbòġa
vepsän kel’: Kambodž
Tiếng Việt: Campuchia
Volapük: Kambocän
Võro: Kambodža
walon: Cambodje
文言: 柬埔寨
Winaray: Camboya
Wolof: Kamboodi
吴语: 柬埔寨
Xitsonga: Cambodia
ייִדיש: קאמבאדיע
Yorùbá: Kàmbódíà
粵語: 柬埔寨
Zazaki: Kamboçya
Zeêuws: Cambodja
žemaitėška: Kambuodža
中文: 柬埔寨
डोटेली: कम्बोडिया
Kabɩyɛ: Kambɔjɩ
Lingua Franca Nova: Camputxa