Kalifornia

Ten artykuł dotyczy jednego ze stanów w USA. Zobacz też: inne znaczenia słów Kalifornia oraz California.
Kalifornia
State of California
stan
31. stan od 9 września 1850
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: Eureka
Państwo   Stany Zjednoczone
Stolica Sacramento
Kod ISO 3166-2 US-CA
Gubernator Jerry Brown ( Partia Demokrat.)
Powierzchnia 424 345 km²
Populacja (2017)
• liczba ludności

39 536 653 [1]
• gęstość 83,9 os./km²
Strefa czasowa UTC-08:00
UTC-07:00
Języki urzędowe angielski
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone
Piramida wieku
Kalifornia
Pieczęć Kalifornii

Ten artykuł jest częścią serii:
Polityka stanu
Kalifornia

  • Gubernator
  • Legislatura
    • Senat
    • Izba Reprezentantów
  • Delegacja do Kongresu
  • Sąd Najwyższy
  • Podział administracyjny


Kalifornia ( ang. California) ( wymowa:/kælɪˈfɔrnjə/  i) – najludniejszy [2], najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan Stanów Zjednoczonych.

Położony na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Kalifornia Dolna.

Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Diego, San Jose i San Francisco. W Kalifornii znajduje się osiem z pięćdziesięciu największych miast Stanów Zjednoczonych.

Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z wielowarstwowego i wielokulturowego społeczeństwa.

Terytorium stanu rozciąga się między wybrzeżem Pacyfiku a górami Sierra Nevada na wschodzie, pustynią Mojave na południowym wschodzie i lasów (z przewagą sekwoi i jedlicy) na północnym wschodzie. Centrum stanu zajmuje Dolina Kalifornijska, jeden z najbardziej wydajnych rolniczo obszarów na świecie. Leżąca na terenie stanu Dolina Śmierci (86 m p.p.m.) jest najniższym punktem w Ameryce Północnej [3].

W okresie pierwszych kontaktów z Europejczykami Kalifornię zamieszkiwały ludy: Pomo, Kostanoan, Jokuc, Czumasz, Mohave (nie mylić z Mohawkami) i Serrano, mówiące językami: na-dene, tano, penutian i hokan-siu. W końcu XVIII w. Kalifornia została skolonizowana przez hiszpańskich osadników i stała się częścią wicekrólestwa Nowej Hiszpanii. W 1821 wraz z innymi terytoriami wchodzącymi w skład wicekrólestwa uzyskała niepodległość i stała się częścią Meksyku. Przez powstanie osadników amerykańskich i wojnę meksykańsko-amerykańską w latach 1846–1848 Kalifornia stała się częścią Stanów Zjednoczonych. W 1850 Kalifornia została przyjęta do Unii jako 31. stan. W XIX wieku, na wieść o odkryciu złóż złota w okolicach San Francisco, wybuchła tzw. Gorączka Złota. Było to przełomowe wydarzenie w dziejach całej Kalifornii. Dzięki masowemu napływowi osadników i poszukiwaczy złota stan zaczął się rozwijać. Wpływ gorączki złota na ten obszar doskonale obrazuje przykład San Francisco – z osady stało się nagle ludnym i prężnym miastem.

Na początku XX wieku Los Angeles stało się centrum amerykańskiego show-biznesu, który do dziś jest wizytówką miasta. Innymi ważnymi dla stanu dziedzinami gospodarki są turystyka, rolnictwo (głównie w Dolinie Kalifornijskiej), przemysł kosmiczny, informatyka i przemysł naftowy[ potrzebny przypis].

Jest to najbogatszy stan Stanów Zjednoczonych [4]; gdyby Kalifornia była oddzielnym państwem, wówczas znajdowałaby się na 8. miejscu największych gospodarek światowych, z produktem krajowym brutto na poziomie Włoch [5].

Pochodzenie nazwy

Mianem „Kalifornii” określano niegdyś tereny obecnie należące do amerykańskich stanów: Kalifornia, Nevada, Utah, Arizona i Wyoming, a także meksykańskich: Baja California i Baja California Sur. Samą nazwę powszechnie wywodzi się od nazwy utopijnego raju, w którym wedle legend miały mieszkać Amazonki, rządzone przez królową Califię. Na bazie tego mitu w 1510 hiszpański pisarz Garci Rodríguez de Montalvo napisał książkę pt. Las sergas de Esplandián o wyspie zamieszkiwanej tylko przez kobiety. Prawdopodobnie dlatego też hiszpańscy odkrywcy, badający Meksyk z polecenia Hernána Cortésa, gdy w 1533 dowiedzieli się o wyspie (dziś wiemy, że to półwysep) nieopodal zachodniego wybrzeża Pacyfiku, którą według podań miały rządzić kobiety, nadali jej nazwę Kalifornia.

Inne języki
Afrikaans: Kalifornië
Alemannisch: Kalifornien
አማርኛ: ካሊፎርኒያ
Ænglisc: California
العربية: كاليفورنيا
aragonés: California
arpetan: California
asturianu: California
Avañe'ẽ: California
Aymar aru: California suyu
azərbaycanca: Kaliforniya
Bân-lâm-gú: California
башҡортса: Калифорния
беларуская: Каліфорнія
беларуская (тарашкевіца)‎: Каліфорнія
Bikol Central: California
Bislama: Kalifornia
български: Калифорния
Boarisch: Kalifornien
bosanski: Kalifornija
brezhoneg: Kalifornia
буряад: Калифорни
català: Califòrnia
Чӑвашла: Калифорни
Cebuano: California
čeština: Kalifornie
Chavacano de Zamboanga: California
corsu: California
Cymraeg: Califfornia
davvisámegiella: Kalifornia
Deitsch: Kalifornie
Deutsch: Kalifornien
dolnoserbski: Kaliforniska
eesti: California
Ελληνικά: Καλιφόρνια
emiliàn e rumagnòl: Califòrgna
English: California
español: California
Esperanto: Kalifornio
euskara: Kalifornia
فارسی: کالیفرنیا
Fiji Hindi: California
føroyskt: Kalifornia
français: Californie
Frysk: Kalifornje
Gaeilge: California
Gaelg: California
Gagauz: Kaliforniya
Gàidhlig: Calafòrnia
galego: California
客家語/Hak-kâ-ngî: California
хальмг: Калифорния
Hawaiʻi: Kaleponi
Հայերեն: Կալիֆոռնիա
hornjoserbsce: Kaliforniska
hrvatski: Kalifornija
Ilokano: California
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ক্যালিফোর্নিয়া
Bahasa Indonesia: California
interlingua: California
Interlingue: California
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᑳᓖᐴᕐᓃᐊ
Iñupiak: California
isiZulu: California
íslenska: Kalifornía
italiano: California
עברית: קליפורניה
Basa Jawa: California
Kapampangan: California
къарачай-малкъар: Калифорния
ქართული: კალიფორნია
қазақша: Калифорния
kernowek: Kaliforni
Kiswahili: California
Kreyòl ayisyen: Kalifòni
Kurdî: Kalîforniya
Кыргызча: Калифорния
кырык мары: Калифорни
Ladino: Kalifornia
لۊری شومالی: کاليفورنيا
Latina: California
latviešu: Kalifornija
Lëtzebuergesch: Kalifornien
lietuvių: Kalifornija
Ligure: California
Limburgs: Californië
la .lojban.: kalifornias
lumbaart: California
magyar: Kalifornia
македонски: Калифорнија
Malagasy: Kalifornia
മലയാളം: കാലിഫോർണിയ
Māori: Karapōnia
მარგალური: კალიფორნია
مازِرونی: کالیفرنیا
Bahasa Melayu: California
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: California
монгол: Калифорни
Nāhuatl: California
Dorerin Naoero: California
Nederlands: Californië
Nedersaksies: Kalifornië
नेपाल भाषा: क्यालिफोर्निया
нохчийн: Калифорни
Nordfriisk: California
norsk: California
norsk nynorsk: California
occitan: Califòrnia
олык марий: Калифорний
oʻzbekcha/ўзбекча: Kaliforniya
Pangasinan: California
پنجابی: کیلیفورنیا
Papiamentu: California
Picard: Californie
Piemontèis: Califòrnia
Plattdüütsch: Kalifornien
português: Califórnia
Qaraqalpaqsha: Kaliforniya shtati
română: California
rumantsch: California
Runa Simi: California suyu
русский: Калифорния
саха тыла: Калифорния
Gagana Samoa: Kalefonia
संस्कृतम्: कालिफ़ोर्निया
Scots: Californie
Seeltersk: Kalifornien
shqip: Kalifornia
sicilianu: California
Simple English: California
slovenčina: Kalifornia
slovenščina: Kalifornija
ślůnski: Kaliforńijo
Soomaaliga: Kalifornia
српски / srpski: Калифорнија
srpskohrvatski / српскохрватски: Kalifornija
Basa Sunda: Kalifornia
suomi: Kalifornia
svenska: Kalifornien
Tagalog: California
Taqbaylit: Kalifurnya
татарча/tatarça: Калифорния (штат)
tetun: California
тоҷикӣ: Калифорния
Tsetsêhestâhese: California
Türkçe: Kaliforniya
українська: Каліфорнія
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Kaliforniye Shitati
vèneto: Całifornia
Tiếng Việt: California
Volapük: Kalifonän
Winaray: California
ייִדיש: קאליפארניע
Zazaki: Kaliforniya
Zeêuws: Californië
žemaitėška: Kalėfuornėjė