Jay-Z

Jay-Z
Ilustracja
Jay-Z podczas Shawn Carter Foundation Carnival w 2011 roku
Imię i nazwiskoShawn Corey Carter
Data i miejsce urodzenia4 grudnia 1969
Brooklyn, Nowy Jork
Gatunkihip-hop
Zawódraper, biznesmen
Aktywnośćod 1988
WydawnictwoRoc Nation
PowiązaniaBeyoncé, Kanye West, Linkin Park
Strona internetowa

Jay-Z (stylizowane na JAY-Z[1]) właściwie Shawn Corey Carter (ur. 4 grudnia 1969[2]) – amerykański raper i biznesmen[3][4][5], jeden z najlepiej zarabiających artystów oraz przedsiębiorców w Stanach Zjednoczonych, z majątkiem szacowanym na ponad pół miliarda dolarów[6][7][8][9]. Według prognoz magazynu Forbes, w 2015 roku Jay-Z może znaleźć się na liście Forbes 400, prezentującej 400 najbogatszych postaci w Stanach Zjednoczonych[10]. Jego albumy rozeszły się w niemalże 50 milionach egzemplarzy, zaś sam artysta zdobył piętnaście nagród Grammy[11][12].

Jay-Z jest współwłaścicielem The 40/40 Club i drużyny NBA Brooklyn Nets, a także kreatorem linii odzieżowej Rocawear. Poza tym jest byłym CEO Def Jam Recordings, jednym z trzech założycieli Roc-A-Fella Records oraz założycielem Roc Nation[13]. Jako raper pobił rekord Elvisa Presleya i stał się artystą z największą liczbą albumów w historii, które zadebiutowały na szczycie Billboard 200[14].

4 kwietnia 2008 roku Jay-Z poślubił amerykańską wokalistkę R&B Beyoncé Knowles[15]. W 2010 roku magazyn Forbes umieścił rapera na 15. miejscu listy najbardziej wpływowych postaci show-biznesu, z rocznym zarobkiem w wysokości 63 milionów dolarów[16].

11 grudnia 2009 roku Jay-Z wyróżniony został na 10. miejscu najlepszych artystów dekady 2000-2009 według Billboardu. Poza tym uznany został za 5. najlepszego solowego artystę oraz 4. najlepszego rapera na listach sporządzanych przez ten sam magazyn[17]. Dwa z albumów Jaya-Z, Reasonable Doubt (1996) i The Blueprint (2001) na przestrzeni lat zyskały status klasyków gatunku; oba zostały umieszczone przez magazyn Rolling Stone na liście 500 albumów wszech czasów, zajmując kolejno: 248. i 464. miejsce[18][19]. W roku 2015 został oskarżony o plagiat w utworze Big Pimpin. Meleodia pochodziła z egipskiego utworu Khosara Khosara Abdela Halmina Haferaza[20].

Wczesne życie

Jay-Z wywodzi się z nowojorskiego Brooklynu, gdzie w Marcy Houses wychowywała go matka, Gloria Carter, gdyż ojciec opuścił rodzinę[21][22]. W wieku 12 lat postrzelił swojego brata w ramię, gdyż ten chciał mu ukraść biżuterię[21][23]. Jay-Z uczęszczał do Eli Whitney High School z innym raperem, AZ, dopóki szkoła nie została zamknięta. Po tym kontynuował naukę w George Westinghouse Career and Technical Education High School, gdzie poznał Notoriousa B.I.G. oraz Busta Rhymesa, i Trenton Central High School w Trenton, w stanie New Jersey, której jednak nie ukończył[24]. W jego tekstach znajdują się odniesienia, jakoby w młodości miał zajmować się handlem kokainą[23].

Jay-Z (na górze) z przyjacielem (z lewej) w Trenton, w stanie New Jersey, w 1988 roku

Według jego matki młody Jay-Z budził swoje rodzeństwo nocą przez wygrywanie melodii na kuchennym stole. Dlatego Gloria Carter zdecydowała się kupić mu na urodziny radiomagnetofon, rozwijając jego zainteresowanie muzyką. Jay-Z zaczął freestyle'ować, pisać teksty i naśladować muzykę popularnych wtedy artystów[25]. W sąsiedztwie Carter znany był jako "Jazzy", a nazwa ta ewoluowała do jego pseudonimu scenicznego, "Jay-Z", który jednocześnie nawiązywał do jego muzycznego mentora, Jaz-O, a także linii metra J/Z, obejmującej stację Marcy Avenue[22].

Jay-Z przyznał, że przełomowym okresem w jego życiu był czas, gdy uczęszczając do szóstej klasy odkrył w sobie miłość do słów: "Wychowałem się na Brooklynie. Klasy pękały w szwach. W szóstej klasie mie­liśmy nauczycielkę, pannę Lowden. Chyba coś we mnie dostrzegła, bo poświęciła mi uwagę i przekazała miłość do słów. Za­bawne, jak niewiele trzeba, wystarczy tro­chę uwagi. Zabrała nas też na wycieczkę do swojego domu. Wcześniej całym moim światem była dzielnica. Niczego więcej nie widziałem. A tego dnia zobaczyłem całkiem inny świat, który pobudził moją wyobraźnię. To były drobiazgi. W lodówce miała dystrybutor do lodu – wiecie, taki że się naciska i wylatuje woda z lodem. Byłem tym ogromnie zadziwiony. Mówi­łem sobie: chcę mieć coś takiego."[10] Następnie dodał: "Nauczycielka w szóstej klasie powiedziała: 'Wiesz co, bystrzak z ciebie'. I ja jej uwierzyłem. Powiedziałem sobie: 'Przecież bys­trzak ze mnie, nie?'. Ona dała mi szansę, zapaliła iskierkę w mojej głowie."[10]

Jay-Z słyszany jest na kilku utworach Jaz-O z przełomu lat 80. i 90., w tym "The Originators" i "Hawaiian Sophie"[26]. Jay-Z brał również udział w kilku rapowych bitwach z LL Cool J, które wygrał, na początku lat 90[27]. Artysta stał się po raz pierwszy znany szerokiej publiczności dzięki gościnnemu udziałowi w utworze "Show and Prove" Big Daddy'ego Kane'a. Jay-Z uznawany był ówcześnie za jego hypemana, jednak sam Kane wytłumaczył, że nie wypełniał on roli tradycyjnego hypemana, tylko "pojawiał się na scenie w roli cameo. Kiedy schodziłem ze sceny, żeby zmienić strój Jay-Z i Positive K freestyle'owali, dopóki nie wróciłem."[28][29][30] Następnie Jay-Z wziął udział w nagraniu "Da Graveyard" Big L oraz "Time to Build" Mic Geronimo. Jego pierwszym oficjalnym singlem był "I Can't Get With That", do którego nakręcono również wideoklip[31].

Inne języki
العربية: جي-زي
asturianu: Jay-Z
azərbaycanca: Jay-Z
български: Джей Зи
bosanski: Jay-Z
català: Jay-Z
čeština: Jay-Z
dansk: Jay-Z
Deutsch: Jay Z
eesti: Jay-Z
Ελληνικά: Jay-Z
English: Jay-Z
español: Jay-Z
Esperanto: Jay-Z
فارسی: جی-زی
français: Jay Z
Frysk: Jay-Z
Gaeilge: Jay-Z
galego: Jay-Z
한국어: 제이Z
Հայերեն: Ջեյ Զի
hrvatski: Jay Z
Bahasa Indonesia: Jay-Z
íslenska: Jay-Z
italiano: Jay-Z
עברית: ג'יי זי
Basa Jawa: Jay-Z
Kapampangan: Jay-Z
ქართული: ჯეი-ზი
қазақша: Jay-Z
Kiswahili: Jay-Z
latviešu: Jay-Z
lietuvių: Jay-Z
magyar: Jay-Z
मैथिली: जे–जी (गायक)
македонски: Џеј-Зи
മലയാളം: ജെയ്സി
მარგალური: ჯეი-ზი
Nederlands: Jay Z
नेपाली: जे–जी (गायक)
日本語: ジェイ・Z
norsk: JAY Z
oʻzbekcha/ўзбекча: Jay-Z
ਪੰਜਾਬੀ: ਜੇ ਜ਼ੀ
português: Jay-Z
română: Jay-Z
русский: Jay-Z
Scots: Jay-Z
shqip: Jay-Z
Simple English: Jay-Z
slovenčina: Jay-Z
Soomaaliga: Jay-Z
српски / srpski: Џеј-Зи
srpskohrvatski / српскохрватски: Jay-Z
Basa Sunda: Jay-Z
suomi: Jay Z
svenska: Jay-Z
தமிழ்: ஜெய்-சி
Türkçe: Jay-Z
українська: Jay-Z
Tiếng Việt: Jay-Z
Yorùbá: Jay-Z
žemaitėška: Jay Z
中文: Jay Z