Jakub I Stuart

Jakub I (Anglia)
Jakub VI (Szkocja)
Z Bożej łaski król Anglii, Szkocji, Francji i Irlandii, Obrońca Wiary, etc
ilustracja
wizerunek herbu
Król Szkocji
Okres panowania od 24 lipca 1567
do 27 marca 1625
Poprzednik Maria I Stuart
Następca Karol I Stuart
Król Anglii
Okres panowania od 24 marca 1603
do 27 marca 1625
Poprzednik Elżbieta I Tudor
Następca Karol I Stuart
Dane biograficzne
Dynastia Stuartowie
Data i miejsce urodzenia 19 czerwca 1566
Edynburg
Data i miejsce śmierci 27 marca 1625
Theobalds House
Ojciec Henryk Stuart, lord Darnley
Matka Maria I Stuart
Żona Anna Duńska
Dzieci Henryk Fryderyk Stuart
Elżbieta Stuart
Karol I Stuart
Odznaczenia
Order Podwiązki (Wielka Brytania)

Jakub I (ur. 19 czerwca 1566 w Edynburgu, zm. 27 marca 1625 w Theobalds House) – król Szkocji (jako Jakub VI) w latach 1567–1625 i król Anglii w latach 1603–1625. Syn Henryka Stuarta, lorda Darnleya, i Marii I Stuart, królowej Szkocji, córki króla Jakuba V Stuarta. Pierwszy król Anglii z dynastii Stuartów. Jego panowanie było początkiem unii personalnej Anglii ze Szkocją.

Dzieciństwo i młodość

Książę Rothesay

Syn królowej Marii i lorda Darnleya urodził się 19 czerwca 1566 r. i od razu otrzymał tytuł księcia Rothesay. Na chrzcie otrzymał imiona Karola Jakuba. Jego ojcem chrzestnym był król Francji Karol IX Walezjusz. Królestwo którym w przyszłości miał rządzić Jakub było bardzo niespokojne, targane zamętem religijnym i waśniami klanów. Możni, w większości protestanci, członkowie zreformowanego przez Johna Knoxa szkockiego Kościoła, stali w opozycji wobec Marii i Darnleya, którzy byli katolikami. W małżeństwie rodziców Jakuba również nie działo się najlepiej. Darnley miał opinię hulaki i awanturnika, w czasie gdy Maria była w ciąży, sprzymierzył się z jej przeciwnikami i brał udział w morderstwie sekretarza żony Dawida Rizzio.

Jakub wcześnie stracił ojca. Darnley został uduszony w nocy 9/10 lutego 1567 r. Okoliczności zabójstwa pozostają niewyjaśnione. Najczęściej oskarża się o nie Marię, która chciała pozbyć się męża. Miał to być odwet za śmierć Rizzio i dopuszczenie się zdrady królowej, zamach na Rizzia, przyczynił się bowiem do tymczasowego aresztowania Marii. O morderstwo posądzano również Jamesa Hepburna, 4. hrabiego Bothwell, który niedługo po śmierci Darnleya poślubił młodą wdowę, co zostało źle odebrane zarówno przez Szkotów jak i dwory europejskie. Możliwe jest również, że zabójstwa dokonała protestancka opozycja, wiedząc, że za zabójstwo odpowie nielubiana królowa. Rzeczywiście, śmierć Darnleya i pośpieszne kolejne małżeństwo Marii przyczyniło się do spadku jej popularności i wybuchu rebelii. W czerwcu Maria została aresztowana i osadzona w Loch Leven Castle i zmuszona do abdykacji (24 lipca) na rzecz małego syna, który w tym momencie stał się królem Jakubem VI.

Okres regencji

29 lipca 1567 r. w Church of the Holy Rude w Stirling Jakub został koronowany na króla Szkocji. Baronowie postanowili wychować Jakuba na dobrego protestanta. Jego wychowawcy musieli być sympatykami prezbiterianizmu. Jego pierwszym nauczycielem został historyk i poeta George Buchanan. Na czas małoletności króla koniecznością stało się ustanowienie funkcji regenta. Pierwszym regentem został przyrodni brat obalonej królowej James Stewart, 1. hrabia Moray, nieślubny syn króla Jakuba V.

Tymczasem sytuacja wewnętrzna w Szkocji ponownie się skomplikowała. W 1568 r. Maria Stuart uciekła z więzienia i rozpoczęła zbieranie armii. Moray ruszył jej śladem i 13 maja zadał wojskom królowej klęskę pod Langside (ob. część miasta Glasgow). Maria została zmuszona do ucieczki do Anglii, gdzie została uwięziona przez królową Elżbietę I. W Szkocji zostali jednak niektórzy jej stronnicy, którzy 23 stycznia 1570 r. zamordowali Moraya. Nowym regentem został dziadek króla Mateusz Stewart, 4. hrabia Lennox. Przeciw niemu wystąpiło stronnictwo królowej Marii i Szkocja ponownie pogrążyła się w wojnie domowej. 4 września 1571 r. Lennox został zabity podczas nocnego ataku nieprzyjaciół na Stirling. Nowy regent, John Erskine, 17. hrabia Mar, popadł w konflikt z jednym z najpotężniejszych szkockich magnatów, Jamesem Douglasem, 4. hrabią Morton. Kiedy zmarł (29 października 1572 r. w Stirling), prawdopodobnie otruty, nowym regentem został Morton.

Rządy Mortona przywróciły spokój w Szkocji. Katoliccy stronnicy Marii zostali pokonani. Wkrótce jednak wybuchł kolejny bunt magnatów, którym nie przypadły do gustu ambicje Mortona. Wprawdzie bunt został stłumiony, a czołowi buntownicy zginęli, jednak był to początek końca rządów Mortona. W 1579 r. król znalazł sobie nowego faworyta – Esme Stewarta, mianowanego księciem Lennox. Stronnicy Lennoxa w 1581 r. oskarżyli Mortona o zamordowanie lorda Darnleya. Morton został skazany na śmierć i ścięty 2 lipca 1581 r. Król Jakub przejął samodzielne rządy.

Inne języki
azərbaycanca: I Ceyms
Bân-lâm-gú: James 1-sè
български: Джеймс I (Англия)
čeština: Jakub I. Stuart
Հայերեն: Հակոբ Ա
Bahasa Indonesia: James I dari Inggris
Lëtzebuergesch: James I. vun England
lietuvių: Jokūbas VI
македонски: Јаков I (Англија)
Malagasy: James VI and I
Bahasa Melayu: James VI dan I
occitan: Jaume Stuart
Simple English: James I of England
slovenčina: Jakub I. (Anglicko)
slovenščina: Jakob I. Angleški
српски / srpski: Џејмс I Стјуарт
srpskohrvatski / српскохрватски: James I Stuart
Tiếng Việt: James I của Anh