Języki bałtyckie

Języki bałtyckie

Języki bałtyckie lub bałtyjskiegrupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi w przeszości posługiwali się Bałtowie na terenach od ujścia Wisły po południowe granice dzisiejszej Estonii (północne krańce łotewskiej krainy zwanej Liwonia). Większość języków z grupy bałtyckiej wymarło, co znacznie zawęziło obszar ich występowania.

Ze względu na wyróżniającą je archaiczność są obiektem badań w wielu centrach naukowych na świecie. Żywe języki w tej grupie stanowią litewski i łotewski, martwe – pruski, jaćwieski, kuroński, zemgalski oraz seloński[1]. Po wymarłych językach bałtyckich, z wyjątkiem pruskiego, nie ostały się żadne pomniki piśmiennictwa, dlatego niewiele wiadomo zarówno o nich, jak i o liczbie ludności, która się nimi posługiwała[2].

Łącznie językami bałtyckimi posługuje się około 5,5 mln osób (w tym 4 mln litewskim i 1,5 mln łotewskim), głównie na terenie Litwy (litewski) i Łotwy (łotewski) oraz częściowo diaspora obu narodów, głównie w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie.

Ze względu na podobieństwa w zakresie gramatyki języki bałtyckie zalicza się wraz z językami słowiańskimi do jednej podrodziny bałtosłowiańskiej.

Klasyfikacja języków bałtyckich

Języki bałtyckie, podobnie jak germańskie, słowiańskie czy romańskie, tworzą oddzielną grupę języków indoeuropejskich. Wyodrębniły się z grupy języków bałtosłowiańskich. Języki bałtyckie zazwyczaj są dzielone na dwie grupy: zachodniobałtyckie i wschodniobałtyckie. Do zachodnich zalicza się wymarły pruski i jaćwieski (czasem także kuroński), do wschodnich wciąż żywy litewski i łotewski oraz wymarły kuroński, zemgalski, seloński[3].

Zachodni Bałtowie od wschodnich, jak pokazują zabytki języka pruskiego, różnili się następującymi charakterystycznymi cechami:

  1. zachowali dyftong ei, który wschodni Bałtowie zamienili na ie (prus. deivis – lit. dievas, łot. dievs (pol. Bóg); prus. prei – lit. prie (pol. przy), Leipalingis, por. liepa (pol. lipa), zasymilowanych przez Kurów Żmudzinów deina – lit diena (pol. dzień));
  2. w miejscu prabałtyckiego š, ž podobnie jak Łotysze wymawiali s, z (por. prus. asis – lit ašis (pol. oś); prus sunis – lit šuo (pol. pies); prus. semmē – lit. žemė (pol. ziemia));
  3. w miejscu spółgłoskowego połączenia gl wstawiano dl (por. prus. addle – lit. eglė (pol. świerk));
  4. posiadali formę rodzaju nijakiego rzeczowników (por. prus. balgnan – lit. balnas (siodło); prus median – lit. medis, medžias (pol. drzewo));
  5. w końcówce biernika liczby mnogiej występowało –ns (por. prus. akins – lit. akis (pol. oczy); prus. genans – lit. žmonas (pol. żony));
  6. posiadali sporo odmiennych wyrazów (por. prus. aglo – lit. lietus, łot. lietus (pol. deszcz); prus. gaylis – lit. baltas, łot. balts (pol. biały)) i in.
Inne języki
Afrikaans: Baltiese tale
العربية: لغات بلطيقية
aragonés: Luengas balticas
azərbaycanca: Baltik dilləri
беларуская: Балтыйскія мовы
беларуская (тарашкевіца)‎: Балтыйскія мовы
български: Балтийски езици
brezhoneg: Yezhoù baltek
čeština: Baltské jazyky
davvisámegiella: Baltijalaš gielat
dolnoserbski: Baltiske rěcy
Esperanto: Balta lingvaro
føroyskt: Baltisk mál
français: Langues baltes
한국어: 발트어파
hornjoserbsce: Baltiske rěče
Bahasa Indonesia: Rumpun bahasa Baltik
italiano: Lingue baltiche
Kiswahili: Lugha za Kibalti
latviešu: Baltu valodas
lietuvių: Baltų kalbos
Limburgs: Baltische taole
македонски: Балтички јазици
Nederlands: Baltische talen
日本語: バルト語派
Nordfriisk: Baltisk spriaken
norsk nynorsk: Baltiske språk
oʻzbekcha/ўзбекча: Boltiq tillari
Piemontèis: Lenghe bàltiche
português: Línguas bálticas
română: Limbi baltice
Simple English: Baltic languages
slovenčina: Baltské jazyky
slovenščina: Baltski jeziki
српски / srpski: Балтички језици
srpskohrvatski / српскохрватски: Baltički jezici
Türkçe: Baltık dilleri
українська: Балтійські мови
žemaitėška: Baltu kalbas
Lingua Franca Nova: Linguas baltica