Język ogólny

Język ogólny[1], język standardowy[2][3], dialekt kulturalny[2]odmiana języka narodowego stawiana w opozycji do jego wariantów regionalnych (w tym zarówno regionalizmom, jak i formom gwarowym) oraz środowiskowym, przyjęta przez dane społeczeństwo do celów komunikacji publicznej i oficjalnej[4]. Stanowi ona „kulturalną” odmianę języka narodowego, w której porozumiewa się ogół użytkowników języka bez względu na pochodzenie terytorialne lub społeczne. Ustanowienie języka standardowego wiąże się zwykle z opracowaniem jednolitych konwencji ortograficznych, sformułowaniem normy językowej oraz akceptacją tych standardów przez społeczeństwo.

Niekiedy z językiem ogólnym utożsamia się pojęcie języka literackiego[2]; część językoznawców klasyfikuje jednak język literacki jako jedną z dwóch głównych form realizacji języka ogólnego (wydziela się wtedy język potoczny). Choć język standardowy przeciwstawia się zasadniczo elementom mowy o ograniczonym zasięgu geograficznym, regionalizmy jako formy terytorialne używane przez ludność wykształconą (formy „języka kulturalnego”) uznawane są w polskiej tradycji normatywistycznej za mieszczące się w normie użytkowej języka ogólnego[5].

W rozumieniu ściśle lingwistycznym (naukowym) język ogólny nie jest w żaden sposób wyższy od dialektów wernakularnych, które nie zostały uprzywilejowane w procesie standaryzacji[6]. Status normatywny elementów językowych uzależniony jest bowiem nie od czynników lingwistycznych, ale od uwarunkowań historycznych i przypadku; podyktowany jest on zwykle prestiżem socjolingwistycznym przypisywanym różnym środkom mowy. Z tego względu kształt języka standardowego ma – z punktu widzenia naukowego – charakter arbitralny i konwencyjny, a samo jego funkcjonowanie opiera się na akceptacji społecznej[7][8][9].

Socjolingwiści przeważnie klasyfikują odmianę ogólną danego języka jako jeden z jego dialektów[10]. Doktryna, w której narzecze standardowe uważa się za bardziej „poprawne” od innych form mowy nazywana jest przez nich ideologią języka standardowego[11][12][13].

Terminem język policentryczny określa się mowę, której można przypisać wiele skodyfikowanych odmian, używanych zwykle przez różne narody. Przykłady obejmują angielski, francuski, portugalski, malajski, niemiecki, norweski, koreański, serbsko-chorwacki i hiszpański[14][15]. Języki monocentryczne, takie jak polski, rosyjski czy japoński, mają tylko jedną ustandaryzowaną formę. O policentryzmie można mówić tylko w odniesieniu do standaryzacji opartych na identycznych lub prawie identycznych podstawach dialektalnych[16][17].

Inne języki
Alemannisch: Standardsprache
العربية: معيرة لغة
Bân-lâm-gú: Piau-chún-gí
български: Книжовен език
Cymraeg: Iaith safonol
Esperanto: Norma lingvo
français: Langue standard
한국어: 표준어
हिन्दी: मानक भाषा
Bahasa Indonesia: Bahasa baku
íslenska: Ritmál
italiano: Lingua standard
עברית: שפה תקנית
Basa Jawa: Basa baku
Kiswahili: Lahaja sanifu
Кыргызча: Адабий тил
Limburgs: Sjtandaardtaal
Bahasa Melayu: Bahasa baku
Nederlands: Standaardtaal
日本語: 標準語
norsk nynorsk: Målform
oʻzbekcha/ўзбекча: Adabiy til
português: Norma culta
română: Limbă standard
sicilianu: Standarduluggìa
سنڌي: ٺيٺ ٻولي
slovenčina: Spisovný jazyk
slovenščina: Knjižni jezik
српски / srpski: Стандардни језик
srpskohrvatski / српскохрватски: Standardni jezik
suomi: Yleiskieli
தமிழ்: தகுமொழி
татарча/tatarça: Стандарт тел
中文: 标准语