Język ladyński

Ladin
ObszarWłochy
Liczba mówiącychok. 30 000
Klasyfikacja genetycznaJęzyki indoeuropejskie
*Języki italskie
**Języki romańskie
***Języki zachodnioromańskie
****Języki retoromańskie
*****Język ladyński
Pismo/alfabetłacińskie
Status oficjalny
język urzędowy?
ISO 639-2roa
SILLLD
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata



Język ladyński – pierwotnie zespół reliktowych dialektów retoromańskich, używany przez Ladynów – rdzenną ludność retoromańską zamieszkującą włoskie Dolomity. Obecnie integrowane są one w jeden język narodowy. Liczba osób posługujących się tym językiem wynosi około 30 tysięcy.

Występujący w Dolomitach język ladyński nie ma nic wspólnego z językiem ladino, używanym dawniej w Hiszpanii przez Żydów sefardyjskich; jest to przypadkowa zbieżność nazw.

Dialekty i podział terytorialny

Język ladyński występuje w kilku dolinach otaczających masyw Gruppo di Sella w centralnych Dolomitach. Administracyjnie doliny te wchodzą w skład trzech prowincji: Tyrol Południowy, Trentino oraz Belluno. W związku z przeszkodami naturalnymi w postaci wysokich masywów górskich dialekty języka ladyńskiego różnią się między sobą w poszczególnych dolinach.

Obecnie język ladyński używany jest w formie kilku dialektów na następujących obszarach:

  • obszar zachodni:
    • dialekt gerdeński: dolina Val Gerdëina; obejmuje gminy: Urtijëi, Santa Cristina Gherdëina, Sëlva;
    • dialekt fasciański: dolina Val di Fascia; obejmuje gminy: Moena, Soraga, Vich de Fascia, Poza di Fascia, Mazin, Ciampidél, Cianacei;
    • dialekt noweski: w otoczeniu masywu Seiser Alm, po orograficznie lewej stronie doliny Eisacktal, praktycznie wymarły;
  • obszar centralny:
  • obszar wschodni, w którym następują wpływy języka friulskiego:
    • dialekt anpezański: w dolinie Val Anpëz; miasto i gmina Anpëz (Cortina d'Ampezzo);
    • dialekt comeliziański; obejmuje dolinę Comelico: San Nicolò di Comelico, San Pietro di Cadore, Santo Stefano di Cadore, Danta di Cadore, Comelico Superiore;
    • dialekt cadorski stanowiący formę przejściową między dialektami ladyńskimi a włoskimi dialektami regionu Veneto; obejmuje gminy rejonu Cadore: Auronzo di Cadore, Borca di Cadore, Calalzo di Cadore, Cibiana di Cadore, Domegge di Cadore, Lorenzago di Cadore, Lozzo di Cadore, Ospitale di Cadore, Perarolo di Cadore, Pieve di Cadore, San Vito di Cadore, Selva di Cadore, Valle di Cadore, Vigo di Cadore, Vodo di Cadore, Zoppè di Cadore;
    • dialekt zoldański: w dolinie Val di Zoldo;
    • dialekt wajontyński, stanowiący formę przejściową między dialektami ladyńskimi i friulijskimi:

Dialekty obszaru zachodniego języka ladyńskiego wykazują wpływy dawno wymarłych na tym obszarze języków celtyckich, np. słowo jezioro – po ladyńsku lech – po gaelicku (szkocku) loch. Dialekty wschodnie wykazują podobieństwa z językiem friulijskim. Dialekty centralne wykazują wpływy włoskich dialektów lombardzkich.

Obecnie język ladyński posiada liczne elementy zaczerpnięte z języków niemieckiego i włoskiego. W pisowni używa się dodatkowych liter niemieckich, jak „ö”, „ü”, nie występuje natomiast, podobnie jak w języku włoskim, litera „w”.

Inne języki
Afrikaans: Ladinies
Alemannisch: Ladinische Sprache
العربية: لغة لادينية
aragonés: Idioma ladín
arpetan: Ladin
asturianu: Idioma ladín
Boarisch: Ladinisch
brezhoneg: Ladineg
català: Ladí
čeština: Ladinština
Cymraeg: Ladineg
español: Idioma ladino
Esperanto: Ladina lingvo
فارسی: لادین
français: Ladin
Gaeilge: An Laidinis
Gaelg: Ladinish
Gàidhlig: Laidin
한국어: 라딘어
hrvatski: Ladinski jezik
Bahasa Indonesia: Bahasa Ladin
italiano: Lingua ladina
עברית: לדינית
ქართული: ლადინური ენა
Kiswahili: Kiladino
latviešu: Ladīnu valoda
lietuvių: Ladinų kalba
lumbaart: Lengua ladina
magyar: Ladin nyelv
მარგალური: ლადინური ნინა
Nederlands: Ladinisch
Nedersaksies: Ladinies
日本語: ラディン語
Nordfriisk: Ladiins spriak
norsk: Ladinsk
occitan: Ladin
олык марий: Ладин йылме
Piemontèis: Lenga ladin-a
română: Limba ladină
rumantsch: Lingua ladina
Scots: Ladin leid
Seeltersk: Ladinisk
sicilianu: Lingua ladina
slovenčina: Ladinčina
српски / srpski: Ладински језик
srpskohrvatski / српскохрватски: Ladinski jezik
svenska: Ladinska
Tagalog: Wikang Ladin
українська: Ладинська мова
Tiếng Việt: Tiếng Ladin
粵語: 拉登文
žemaitėška: Ladėnu kalba
中文: 拉登語
Lingua Franca Nova: Ladin