I wojna światowa

I wojna światowa
Ilustracja
Czas28 lipca 191411 listopada 1918
MiejsceEuropa, Afryka i Azja, Ocean Atlantycki, Ocean Spokojny, Ocean Indyjski
TerytoriumPółnocna Francja, Belgia, Europa wschodnia, Bałkany, kolonie afrykańskie, kolonie azjatyckie
PrzyczynaPośrednie:
Cesarstwo Niemieckie – nowy podział świata;
Austro-Węgry – wpływy na Bałkanach;
Włochy – obrona przed Francją;
Turcja – posiadłości na Bałkanach
Imperium brytyjskie – zachowanie statusu quo;
Francja – odzyskanie Alzacji i Lotaryngii;
Rosja – wpływy na Bałkanach

Bezpośrednia:
Zabójstwo przez Serbów Franciszka Ferdynanda

Wynikzwycięstwo Ententy,
traktat wersalski,
utworzenie Ligi Narodów
Strony konfliktu
Ententa:
 III Republika Francuska
 Imperium brytyjskie

 Japonia
 Włochy (od 1915)
 Rosja (do 1917)
 Królestwo Serbii
 USA (od 1917)
 Belgia
 Brazylia
 Portugalia
 Rumunia
 Królestwo Grecji
 Czarnogóra

Państwa centralne:
 Cesarstwo Niemieckie
 Austro-Węgry
 Imperium Osmańskie
 Bułgaria

 Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia
 Afryka Wschodnia

Dowódcy
Francja Philippe Pétain
Francja Ferdinand Foch
Francja Joseph Joffre
Wielka Brytania John French
Wielka Brytania Douglas Haig
Wielka Brytania Horatio Kitchener
Imperium Rosyjskie Car Mikołaj II
Imperium Rosyjskie Mikołaj Mikołajewicz
Imperium Rosyjskie Aleksiej Brusiłow
Zjednoczone Królestwo Włoch Antonio Salandra
Zjednoczone Królestwo Włoch Luigi Cadorna
Stany Zjednoczone John Pershing
Stany ZjednoczoneWoodrow Wilson
Cesarstwo Niemieckie Wilhelm II
Cesarstwo Niemieckie Helmut von Moltke
Cesarstwo Niemieckie Paul von Hindenburg
Cesarstwo Niemieckie August von Mackensen
Cesarstwo Niemieckie Erich Ludendorff
Austro-Węgry Franciszek Józef I
Austro-Węgry Karol I Habsburg
Austro-Węgry Conrad von Hötzendorf
Austro-Węgry Svetozar Boroević von Bojna
Imperium Osmańskie Enver Pasza
Imperium Osmańskie Mustafa Kemal Atatürk
Carstwo Bułgarii Ferdynand I Koburg
Straty
5,1 mln zabitych
12,83 mln rannych
4,1 mln zaginionych
3,4 mln zabitych
8,38 mln rannych
3,6 mln zaginionych
brak współrzędnych

I wojna światowa (przed II wojną światową nazywana „Wielką Wojną”) – wojna światowa, trwająca od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 pomiędzy ententą (Trójporozumieniem), tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917) a państwami centralnymi (Trójprzymierzem), tj. Austro-Węgrami i Niemcami, wspieranymi przez Imperium Osmańskie oraz Bułgarię.

Był to największy konflikt zbrojny w Europie od czasu wojen napoleońskich. Wojna zakończyła się klęską państw centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza oraz powstaniem w Europie Środkowej i Południowej licznych państw narodowych. Była też jedną z głównych przyczyn rewolucji lutowej i rewolucji październikowej w Rosji. W jej wyniku zginęło ponad 14 milionów ludzi. Mimo ogromu strat i wstrząsu wywołanego nimi, wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co 21 lat później doprowadziło do wybuchu II wojny światowej. I wojna światowa była zderzeniem XX-wiecznej techniki z XIX-wieczną strategią i taktyką. Wybuch I wojny światowej wyznaczył symboliczny koniec wieku XIX oraz koniec hegemonii europejskiej na świecie. Od jej zakończenia coraz większą rolę w stosunkach międzynarodowych zaczęły odgrywać Stany Zjednoczone i utworzony w 1922 ZSRR[1].

Spis treści

Inne języki
Alemannisch: Erster Weltkrieg
беларуская (тарашкевіца)‎: Першая сусьветная вайна
emiliàn e rumagnòl: Prémma guèra mundièl
English: World War I
Esperanto: Unua mondmilito
estremeñu: I Guerra Mundial
Fiji Hindi: World War I
Gàidhlig: An Cogadh Mòr
客家語/Hak-kâ-ngî: Thi-yit-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan
Bahasa Indonesia: Perang Dunia I
Basa Jawa: Perang Donya I
къарачай-малкъар: Биринчи дуния къазауат
Lëtzebuergesch: Éischte Weltkrich
مازِرونی: جهونی جنگ اول
Bahasa Melayu: Perang Dunia Pertama
မြန်မာဘာသာ: ပထမ ကမ္ဘာစစ်
Dorerin Naoero: Eaket Eb I
Nedersaksies: Eerste Wealdkrieg
नेपाल भाषा: तःहताः १
Nordfriisk: Iarst Wäältkrich
norsk nynorsk: Den fyrste verdskrigen
oʻzbekcha/ўзбекча: Birinchi jahon urushi
Patois: Wol Waar I
Plattdüütsch: Eerste Weltkrieg
qırımtatarca: Birinci Cian cenki
Simple English: World War I
slovenščina: Prva svetovna vojna
Soomaaliga: Dagaalkii koowaad
српски / srpski: Први светски рат
srpskohrvatski / српскохрватски: Prvi svjetski rat
Basa Sunda: Perang Dunya I
Türkmençe: Birinji jahan urşy
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى
vepsän kel’: Ezmäine mail'man voin
Volapük: Volakrig balid
žemaitėška: Pėrma svieta vaina