II wojna światowa

II wojna światowa
Ilustracja
U góry po prawej: Pierwsza bitwa pod El Alamein Środkowy lewy: Bitwa pod Stalingradem Środkowe prawe skrzydło: Niemieckie bombowce nurkujące nad wschodnim frontem zimy 1943-1944 Na dole po lewej: Wilhelm Keitel podpisuje niemiecki instrument kapitulacji U dołu po prawej: Inwazja na Zatokę Lingayen
Czas1 września 1939 – 2 września 1945 (na Dalekim Wschodzie; w Europie do 8 maja 1945)
MiejsceEuropa, Azja, Afryka, Oceania, Arktyka, Ocean Atlantycki, Ocean Spokojny, Ocean Indyjski
Przyczynadążenia III Rzeszy Niemieckiej, faszystowskich Włoch i ZSRR do hegemonii w Europie i obalenia siłą porządku międzynarodowego ustanowionego traktatem wersalskim; ambicje sojuszników Niemiec, a w szczególności Cesarstwa Japońskiego do uczestnictwa w zrewidowanym na swą korzyść międzynarodowym układzie sił kosztem europejskich mocarstw demokratycznych (Wielkiej Brytanii i Francji) oraz Stanów Zjednoczonych i ich terytoriów zamorskich w Azji i Afryce; dążenia ZSRR do kontrolowanej z Moskwy ekspansji militarnej systemu sowieckiego na gruzach zburzonego przez wojnę między państwami „kapitalistycznymi” systemu międzynarodowego.
Wynikzwycięstwo aliantów; bipolarna dominacja dwóch mocarstw: Stanów Zjednoczonych i ZSRR; stworzenie ONZ; obalenie nazizmu w Niemczech i w Austrii; czterdziestoletni (aż do roku 1990) podział karny Niemiec i dziesięcioletni Austrii (jako krajów inicjujących wojnę i Holocaust) między Francję, Wielką Brytanię, Stany Zjednoczone i ZSRR; podzielenie państw Europy na Zachód kontrolowany przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię i Francję oraz na Wschód okupowany i zdominowany przez ZSRR, w konsekwencji zimna wojna; spekulacje nad przyznaniem Żydom niepodległego państwa i jego ostateczne ustanowienie w Palestynie jako państwa Izrael (1948)
Strony konfliktu
Alianci:
(alfabetycznie)

 Australia
 Belgia
 Chiny
 Dania
 Etiopia
 Filipiny
 Francja

 Grecja
 Holandia
 Holenderskie Indie Wschodnie
 Indie Brytyjskie
 Jugosławia (od 1941)
 Kanada
 Luksemburg
 Mongolia
 Norwegia
 Nowa Zelandia
 Polska

 USA (od 1941)
 Wielka Brytania
 ZSRR (od 1941)
 Związek Południowej Afryki

Państwa Osi:
(alfabetycznie)

 Albania
 Birma
 Bułgaria (1941–44)
 Chorwacja (1941–45)
 Finlandia (1940–44)
 Francja Vichy (1940–44)
 Irak (1941)
 Japonia
 Mandżukuo
 Niemcy
 Rumunia (1941–44)
 Serbia Nedicia (1941–44)
 Słowacja
 Syjam
 Węgry
 Włochy

Dowódcy
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Józef Stalin
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Gieorgij Żukow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Aleksiej Antonow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Rodion Malinowski
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Iwan Bagramian
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Iwan Koniew
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Kirył Mierieckow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Iwan Pietrow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Konstanty Rokossowski
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Paweł Rotmistrow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Siemion Timoszenko
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Fiodor Tołbuchin
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Aleksander Wasilewski
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Nikołaj Watutin
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Klimient Woroszyłow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Andriej Jeriemienko
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Matwiej Zacharow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Wasilij Czujkow
Stany Zjednoczone Dwight Eisenhower
Stany Zjednoczone George Patton
Stany Zjednoczone Henry H. Arnold
Stany Zjednoczone Jacob Devers
Stany Zjednoczone Omar Bradley
Stany Zjednoczone Douglas MacArthur
Stany Zjednoczone Chester Nimitz
Wielka Brytania Bernard Montgomery
Wielka Brytania Harold Alexander
Wielka Brytania Hugh Dowding
Wielka Brytania Charles Portal
Wielka Brytania Louis Mountbatten
Wielka Brytania Arthur Ernest Percival
Republika Chińska Czang Kaj-szek
Republika Chińska Mao Zedong
Republika Chińska Li Zongren
Republika Chińska Bai Chongxi
Republika Chińska Peng Dehuai
Republika Chińska Xue Yue
Polska Władysław Sikorski
Polska Kazimierz Sosnkowski
Polska Władysław Anders
Polska Stanisław Maczek
Polskie Państwo Podziemne Tadeusz Komorowski
Polska Stanisław Sosabowski
Polskie Państwo Podziemne Leopold Okulicki
II Rzeczpospolita Edward Śmigły-Rydz
Polska Zygmunt Berling
Wolna Francja Charles de Gaulle
Wolna Francja Maxime Weygand (1939–1940)
Wolna Francja Jean de Lattre de Tassigny (1943-1945)
Królestwo Grecji (1935–1941) Aleksandros Papagos
Demokratyczna Federacyjna Jugosławia Josip Broz Tito
III Rzesza Adolf Hitler
III Rzesza Fedor von Bock
III Rzesza Ernst Busch
III Rzesza Heinz Guderian
III Rzesza Ewald von Kleist
III Rzesza Günther von Kluge
III Rzesza Georg von Küchler
III Rzesza Wilhelm von Leeb
III Rzesza Wilhelm List
III Rzesza Erich von Manstein
III Rzesza Walter Model
III Rzesza Friedrich Paulus #
III Rzesza Gerd von Rundstedt
III Rzesza Ferdinand Schörner
III Rzesza Erwin Rommel
III Rzesza Hermann Göring
III Rzesza Albert Kesselring
III Rzesza Walther von Brauchitsch
III Rzesza Maximilian von Weichs
III Rzesza Reinhart Gellen
III Rzesza Claus von Stauffenberg (spiskowiec, sprawca zamachu 20 lipca)
Japonia Hideki Tōjō
Japonia Seishirō Itagaki
Japonia Shunroku Hata
Japonia Tomoyuki Yamashita
Japonia Iwane Matsui
Japonia Isoroku Yamamoto
Japonia Chūichi Nagumo
Japonia Hajime Sugiyama
Japonia Yasuji Okamura
Zjednoczone Królestwo Włoch Pietro Badoglio
Zjednoczone Królestwo Włoch Rodolfo Graziani
Zjednoczone Królestwo Włoch Benito Mussolini
Zjednoczone Królestwo Włoch Ugo Cavallero
Zjednoczone Królestwo Włoch Giovanni Messe
Zjednoczone Królestwo Włoch Italo Gariboldi
Finlandia Karl Lennart Oesch
Finlandia Carl Gustaf Mannerheim
Rumunia Ion Antonescu
Rumunia Petre Dumitrescu
Rumunia Constantin Constantinescu
Królestwo Węgier (1920–1946) Miklós Horthy
Królestwo Węgier (1920–1946) Gusztáv Jány
Królestwo Węgier (1920–1946) Ferenc Szombathelyi
Niepodległe Państwo Chorwackie Viktor Pavičić
Niepodległe Państwo Chorwackie Marko Mesić
Pierwsza Republika Słowacka Ferdinand Čatloš
Pierwsza Republika Słowacka Augustín Malár
Francja Vichy François Darlan
Francja Vichy Jean de Lattre de Tassigny (1939-1942 aresztowany przez Niemców)
Francja Vichy Maxime Weygand (1940–1942 aresztowany przez aliantów)
Serbia Nedicia Milan Nedić
brak współrzędnych
II wojna światowa 1939–1945

Kampania wrześniowa • Front zachodni • Kampania norweska • Bitwa o Atlantyk • Front wschodni • Kampania śródziemnomorska • Wojna na Pacyfiku • Arktyka

Komunikat specjalny Polskiego Radia o wybuchu wojny

II wojna światowa – największa wojna światowa w historii, trwająca od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8/9 maja 1945), jej teatr działań wojennych objął prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln ludzi z bronią[1]. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50[2] do 78[3] milionów ludzi.

Za datę rozpoczęcia wojny przyjmuje się 1 września 1939 roku – agresję Niemiec na Polskę. 3 września 1939, po zignorowaniu przez III Rzeszę ultimatum w sprawie bezzwłocznego wycofania wojsk z Polski, Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę III Rzeszy (w piśmiennictwie zachodnim podaje się czasami tę datę jako początek wojny światowej). W historiografii ZSRR i współczesnej rosyjskiej używane jest pojęcie tzw. wielkiej wojny ojczyźnianej – od 22 czerwca 1941 ataku III Rzeszy na ZSRR do 9 maja 1945 - powtórzonej kapitulacji III Rzeszy w Berlinie, według czasu moskiewskiego. Historiografia sowiecka i współczesna rosyjska odrzuca bowiem udział ZSRR w wojnie po stronie III Rzeszy w latach 1939-41 - od paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 i niemiecko-sowieckiego traktatu o granicach i przyjaźni z 28 września 1939 (agresja ZSRR na Polskę, wojna zimowa przeciw Finlandii, okupacja krajów bałtyckich i Besarabii) do ataku III Rzeszy na ZSRR. Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny przeciwko państwom Osi 7 grudnia 1941 w konsekwencji japońskiego ataku na bazę amerykańskiej marynarki wojennej w Pearl Harbor, wypowiedzenia wojny USA przez Japonię, a następnie 11 grudnia 1941 przez III Rzeszę.

II wojnę światową zakończyły: podpisanie 7 maja 1945 w Reims aktu bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy, z wejściem w życie 8 maja 1945, które zakończyło działania wojenne w Europie i akt bezwarunkowej kapitulacji Japonii podpisany 2 września 1945 na pokładzie pancernika USS Missouri w Zatoce Tokijskiej, który definitywnie zakończył działania wojenne II wojny światowej.

Inne języki
Alemannisch: Zweiter Weltkrieg
Basa Banyumasan: Perang Donya II
беларуская (тарашкевіца)‎: Другая сусьветная вайна
Bislama: Wol Wo Tu
brezhoneg: Eil Brezel-bed
Chavacano de Zamboanga: Segunda Guerra Mundial
davvisámegiella: Nubbi máilmmisoahti
dolnoserbski: Druga swětowa wójna
emiliàn e rumagnòl: Secånda guèra mundièl
English: World War II
Esperanto: Dua mondmilito
estremeñu: II Guerra Mundial
Fiji Hindi: World War II
Gàidhlig: An Dàrna Cogadh
客家語/Hak-kâ-ngî: Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan
hornjoserbsce: Druha swětowa wójna
Bahasa Indonesia: Perang Dunia II
Basa Jawa: Perang Donya II
къарачай-малкъар: Экинчи дуния къазауат
لۊری شومالی: قی جٱهۊنی دویوم
Lëtzebuergesch: Zweete Weltkrich
Lingua Franca Nova: Gera Mundal Du
مازِرونی: جهونی جنگ دوم
Bahasa Melayu: Perang Dunia Kedua
Baso Minangkabau: Parang Dunia II
မြန်မာဘာသာ: ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်
Dorerin Naoero: Eaket Eb II
Nedersaksies: Tweede Wereldoorlog
नेपाल भाषा: तःहताः २
Nordfriisk: Naist Wäältkrich
Norfuk / Pitkern: World War II
norsk nynorsk: Andre verdskrigen
oʻzbekcha/ўзбекча: Ikkinchi jahon urushi
Patois: Wol Waar II
Plattdüütsch: Tweete Weltkrieg
qırımtatarca: Ekinci Cian cenki
Ripoarisch: Zweide Weltkresch
Simple English: World War II
slovenščina: Druga svetovna vojna
српски / srpski: Други светски рат
srpskohrvatski / српскохрватски: Drugi svjetski rat
Basa Sunda: Perang Dunya II
Türkmençe: İkinji Jahan Urşy
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى
vepsän kel’: Toine mail'man soda
Volapük: Volakrig telid
žemaitėška: Ontra svieta vaina