Hrabstwo

Hrabstwo – jednostka podziału administracyjnego[1], najczęściej odpowiadającą polskiemu powiatowi. Podział terytorialny na hrabstwa przetrwał do dziś w krajach anglosaskich, m.in. w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Stanach Zjednoczonych (ang. county) i na Węgrzech (komitatwęg. megye).

W państwie Franków od czasów Merowingów oraz w średniowieczu w państwach Europy Zachodniej terytorialna jednostka administracyjna podległa hrabiemu (łac. comes, fr. comte, niem. Graf). W okresie feudalizmu we Francji oraz Niemczech hrabstwa uniezależniły się stanowiąc odrębne państwa.

Historia

Początkowo hrabia sprawował władzę tylko militarną, jako lokalny dowódca i zwołujący pospolite ruszenie, później był także przedstawicielem króla lub cesarza w sprawach sądowych, skarbowych i administracyjnych. System podziału na hrabstwa przyjął się we wszystkich krajach podległych Świętemu Cesarstwu Rzymskiemu, a po inwazji Normanów także w Anglii, Wielkiej Brytanii i innych krajach anglosaskich.

Hrabstwa leżące na rubieżach cesarstwa pełniące szczególną rolę, zwłaszcza militarną, nazywane były marchiami, a ich zwierzchnik nosił tytuł margrabiego, tj. hrabiego marchii, wyższy rangą od zwykłego hrabiego.

W okresie rozdrobnienia dzielnicowego wiele hrabstw, a prawie wszystkie marchie cesarstwa uzyskały częściową lub pełną suwerenność. Od XV w. hrabstwem zaczęto nazywać także dobra posiadane przez hrabiego, niezależnie od dawnych podziałów administracyjnych.

W Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w której stan szlachecki był równy w prawach, nie rozwinęła się drabina feudalna, zarówno tytuły hrabiowskie jak i w następstwie tego – hrabstwa – były rzadkością. Wyjątek stanowiło Wielkie Księstwo Litewskie, w którym w XVIII wieku rozwinęły się liczne hrabstwa, czyli zorganizowane dominia magnackie. Co ciekawe, nazwę taką nosiły nawet majątki książęce, np. hrabstwo rakowskie ks. Sanguszków[2] czy hrabstwa kojdanowskie i mirskie ks. Radziwiłłów. Były też hrabstwa ilskie[3] i iwienieckie - Sołłohubów (utworzone przez podskarbiego wielkiego litewskiego Sołłohuba), gieranońskie Gasztoldów, Chodkiewiczów w Hłusku, w Bychowie, w Lachowiczach.

Inne języki
Afrikaans: County
Ænglisc: Scīr
azərbaycanca: Şəhristan
беларуская: Графства
български: Графство
Boarisch: County
brezhoneg: Kontelezh
Cebuano: Kontado
čeština: Hrabství
Cymraeg: Sir
dansk: County
Deutsch: County
eesti: Maakond
Ελληνικά: Κομητεία
English: County
español: Condado
Esperanto: County
فارسی: شهرستان
français: Comitat
Gaelg: Coontae
हिन्दी: काउण्टी
hrvatski: Grofovija
Ido: Komtio
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: কোন্ডাডো
íslenska: Sýsla
kurdî: Şaristan
Latina: Comitatus
latviešu: Grāfiste
Limburgs: Graofsjap
македонски: Грофовија
Bahasa Melayu: Kaunti
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gâing
Nederlands: County
日本語: カウンティ
нохчийн: Графство
Nordfriisk: County
occitan: Comtat
پنجابی: کاؤنٹی
Tok Pisin: Kaunti
Plattdüütsch: County
português: Condado
română: Comitat
русский: Графство
Scots: Coonty
Simple English: County
српски / srpski: Грофовија
srpskohrvatski / српскохрватски: Grofovija
suomi: Piirikunta
svenska: County
Tagalog: Kondado
тоҷикӣ: Шаҳристон
Türkçe: Kontluk
українська: Графство
اردو: شہرستان
vèneto: Contea
Tiếng Việt: Hạt (hành chính)
文言:
吴语:
粵語:
中文: