Hipnoza

Photographic Studies in Hypnosis, Abnormal Psychology (1938)

Hipnoza ( grec. ύπνος = ýpnos, dosłownie sen) – definiowana jest jako stan prawidłowo funkcjonującego umysłu, w którym uwaga danej osoby jest mocno zogniskowana na określonych bodźcach, świadomość bodźców pochodzących spoza obszaru zogniskowania uwagi jest znacznie ograniczona oraz podczas którego krytyczny osąd danej osoby zostaje częściowo zawieszony [1].

Doświadczenia nad hipnozą pokazały, że nie jest ona związana z istotną zmianą funkcjonowania mózgu. Częstotliwość fal mózgowych osób zahipnotyzowanych nie różni się od częstotliwości rejestrowanych u osób znajdujących się w stanie czuwania. Podczas hipnozy człowiek nie zyskuje żadnych umiejętności, czy też możliwości, których nie posiadałby w stanie pełnej świadomości, jeśli byłby odpowiednio zmotywowany [2].

Część badaczy uznaje hipnozę za stan zmienionej świadomości odmienny zarówno od stanu czuwania jak i snu. W stosunku do stanu czuwania, podkreśla się takie odmienności hipnozy, jak obniżenie zdolności planowania, nierozdzielność uwagi, możliwość przywoływania wspomnień wzrokowych lub wyobrażeń, wzrost zdolności do wytwarzania nowych wyobrażeń lub fantazji, ograniczoną zdolność do prawidłowej oceny realności, zwiększoną sugestywność, skłonność do zachowań zgodnych z przyjętą rolą oraz niepamięć tego wszystkiego, co działo się podczas stanu hipnozy [3].

Hipnoza jest wykorzystywana w psychologii klinicznej i psychiatrii, między innymi jako jedna z metod diagnozowania i leczenia zaburzeń nerwicowych, zaburzeń lękowych, przy zmniejszaniu bólu oraz w terapii niektórych uzależnień [1].

Historia badań nad hipnozą

Jean-Martin Charcot przeprowadzający pokaz hipnozy na pacjentce cierpiącej na histerię podtrzymywanej przez Józefa Babińskiego, leczonej w Szpitalu Salpêtrière – obraz „ Une leçon clinique à la Salpêtrière”, autor: Pierre Aristide André Brouillet, rok 1887

Zachodni badacze zwrócili po raz pierwszy uwagę na zjawisko hipnozy na przełomie XVIII i XIX wieku za sprawą stworzonej przez niemieckiego lekarza Franza Antona Mesmera teorii „magnetyzmu zwierzęcego”, czy też „uniwersalnego fluidu”, nazywanego także mesmeryzmem. Jego teoria zakładała istnienie fluidu magnetycznego rozumianego jako forma oddziaływania na siebie ludzi i zwierząt. Według Mesmera, fluid magnetyczny może przenosić się z jednej osoby na drugą, a terapeuta może wywołać przypływy lub odpływy fluidu i wykorzystywać owe zmiany do leczenia chorych [4], w czym teorie jego przypominają bioenergoterapię. W konsekwencji odrzucenia teorii Mesmera jako nienaukowych, kojarzona z jego osobą hipnoza również została uznana za szarlatanerię [3] [5]. Część badaczy próbowała dowieść, że wszelkie działania terapeutyczne Mesmera były w istocie rodzajem oddziaływania czysto psychologicznego. Wykazywano, że pacjenci niewidzący, że Mesmer zbliża do ich ciała dłoń lub magnes, nie odczuwali w żaden sposób jego oddziaływania, natomiast odczuwali je wówczas, gdy widzieli zabiegi Mesmera lub byli przekonani o tym, że ów już je rozpoczął. Czysto psychologiczne znaczenie samego magnesu w zabiegach przeprowadzanych przez Mesmera wykazano podmieniając go na zwykły kawałek żelaza. Pomimo owych licznych argumentów za uznaniem psychologicznych aspektów terapii, Mesmer do końca swojego życia oficjalnie podtrzymywał swoje koncepcje magnetycznych fluidów, jednocześnie odcinając się od wyjaśniania obserwowanych efektów jego terapii oddziaływaniami psychologicznymi takimi, jak sugestia czy hipnoza. Léon Chertok w swojej pracy z 1989 [6], pomimo przekonań samego Mesmera, nazwał go prekursorem badań nad hipnozą, jakkolwiek ograniczającym się przy tym do prób wyjaśnień czysto fizjologicznych, przy pominięciu aspektów psychologicznych [5].

Termin „hipnoza” został wprowadzony około 1841 roku przez szkockiego lekarza Jamesa Braida posługującego się mesmeryzmem, po czym został ogólnie przyjęty. Tym niemniej, podkreśla się, że termin ten pochodzący od greckiego słowa hypnos oznaczającego „sen” mylnie i jak się wydaje bezpodstawnie sugeruje pokrewieństwo stanu hipnotycznego ze snem. W odróżnieniu od Mesmera, Braid uważał jednak stosowane przez siebie zabiegi hipnotyczne za rodzaj oddziaływań psychologicznych [3].

Dla późniejszych poglądów dotyczących hipnozy znamienny był także spór pomiędzy dwoma badaczami: Jean-Martinem Charcotem uznającym hipnozę za stan psychopatologiczny występujący wyłącznie w związku z zaburzeniami psychicznymi oraz Hippolyte'em Bernheimem uważającym hipnozę za zjawisko psychologiczne mogące wystąpić u każdego, także zdrowego człowieka. Dalsze badania potwierdziły słuszność poglądów Bernheima [3].

Inne języki
Afrikaans: Hipnose
Ænglisc: Oferswefn
العربية: تنويم إيحائي
azərbaycanca: Hipnoz
বাংলা: সম্মোহন
беларуская: Гіпноз
беларуская (тарашкевіца)‎: Гіпноз
български: Хипноза
bosanski: Hipnoza
català: Hipnosi
čeština: Hypnóza
Cymraeg: Hypnosis
dansk: Hypnose
Deutsch: Hypnose
eesti: Hüpnoos
English: Hypnosis
español: Hipnosis
Esperanto: Hipnoto
euskara: Hipnosi
فارسی: هیپنوتیزم
français: Hypnose
Frysk: Hypnoaze
Gaeilge: Hiopnóis
galego: Hipnose
한국어: 최면
Հայերեն: Հիպնոս
हिन्दी: सम्मोहन
hrvatski: Hipnoza
Bahasa Indonesia: Hipnosis
italiano: Ipnosi
עברית: היפנוזה
ქართული: ჰიპნოზი
қазақша: Гипноз
Кыргызча: Гипноз
Latina: Hypnosis
latviešu: Hipnoze
lietuvių: Hipnozė
magyar: Hipnózis
македонски: Хипноза
မြန်မာဘာသာ: စိတ်ညှို့ပညာ
Nederlands: Hypnose
日本語: 催眠
norsk: Hypnose
occitan: Ipnòsi
oʻzbekcha/ўзбекча: Gipnoz
português: Hipnose
română: Hipnoză
русский: Гипноз
shqip: Hipnoza
සිංහල: මෝහනය
Simple English: Hypnosis
slovenčina: Hypnóza
slovenščina: Hipnoza
српски / srpski: Хипноза
srpskohrvatski / српскохрватски: Hipnoza
suomi: Hypnoosi
svenska: Hypnos
Tagalog: Hipnosis
తెలుగు: హిప్నాటిజం
Türkçe: Hipnoz
українська: Гіпноз
Tiếng Việt: Thôi miên
ייִדיש: היפנאזיע
中文: 催眠