Hawaje (archipelag)

Hawaje
Ilustracja
Satelitarne zdjęcie archipelagu Hawajów
Państwo Stany Zjednoczone
Stan Hawaje
AkwenOcean Spokojny
Liczba wysp137
Mapa
Położenie na mapie
Położenie na mapie Oceanu Spokojnego
Mapa lokalizacyjna Oceanu Spokojnego
Hawaje
Hawaje
Ziemia21°18′N 157°47′W/21°18′N 157°47′W/-157,783333
Ten artykuł dotyczy archipelagu na Oceanie Spokojnym. Zobacz też: inne hasła z tą nazwą.

Hawaje (haw. Mokupuni o Hawaiʻi; ang. Hawaii, dawniej: Sandwich Islands, nazwane tak przez Cooka na cześć Johna Montagu, hrabiego Sandwich) – archipelag pochodzenia wulkanicznego w Polinezji na Oceanie Spokojnym.

Niemal całe Hawaje są jednym z amerykańskich stanów (liczącym 1,2 mln mieszkańców, o powierzchni ok. 28,3 tys. km²). Jedynie atol Midway, leżący w północno-zachodniej części archipelagu, nie należy do stanu Hawaje.

Historia

Królestwo Hawajów

 Osobny artykuł: Królestwo Hawajów.

Hawaje zostały zaludnione w IV wieku przez Polinezyjczyków z Tahiti, którzy dotarli tutaj po mniej więcej 4 wiekach wypraw podejmowanych śladami lecących w tym kierunku ptaków. Dla Europy odkryte zostały przez Jamesa Cooka w 1778[1]. Początkowo Polinezyjczycy potraktowali Cooka jak bóstwo, które przybyło do nich na ogromnym statku. Kiedy jednak Cook opuścił wyspę i musiał na nią powrócić po parodniowym sztormie, uznali, że jest to świadectwo tego, iż nie jest on bogiem. Podczas zbrojnego starcia zginął wtedy Cook i kilku jego marynarzy.

Rządy rodów arystokratycznych pojawiły się na Hawajach na długo przed przybyciem Europejczyków, jednakże istnienie skonsolidowanego królestwa datuje się od 1796 roku, kiedy władzę na Hawajach objął król Kamehameha I. W czasach tych w kulturze europejskiej wyspy hawajskie funkcjonowały pod dwiema nazwami: Wyspy Sandwich (nazwa nadana archipelagowi w 1778 roku przez Jamesa Cooka) i Hawaje (nazwa lokalna, od największej wyspy, Hawaiʻi). W roku 1810 po zjednoczeniu się wysp Oʻahu, Maui, Molokaʻi, Lānaʻi i Hawaiʻi powstało królestwo. W 1840 roku przyjęto na wyspach pierwszą konstytucję wzorowaną na prawach brytyjskich i amerykańskich. Gwarantami suwerenności państwa były Stany Zjednoczone, Francja i Wielka Brytania.

W latach 1852, 1864 i 1887 uchwalano kolejne konstytucje. Od 1840 królestwo posiadało parlament. Administracyjnie państwo dzieliło się na 4 prowincje: Kauaʻi, Oʻahu, Maui i Hawaiʻi.

W 1851 roku król Kamehameha III powierzył pieczę nad swym królestwem Stanom Zjednoczonym. W 1887 roku USA uzyskało prawo do wybudowania portu w zatoce Pearl Harbor. W 1893 roku miejscowa ludność amerykańska obaliła rządy królowej Liliʻuokalani i ustanowiła rządy republikańskie.

Republika Hawajów

 Osobny artykuł: Republika Hawajów.

Republika Hawajów powstała w latach 1894–1898. Republikę proklamowano 4 lipca 1894. 7 lipca 1898 kraj został zajęty przez Stany Zjednoczone. 12 sierpnia 1898 ogłoszono oficjalnie aneksję kraju (od 1959 są 50. stanem USA). Jedynym prezydentem republiki był Sanford Dole.

Królowie Hawajów

 Osobny artykuł: Przywódcy Hawajów.

Dynastia Kamehameha

Dynastia Kalākaua

Inne języki
azərbaycanca: Havay adaları
Bân-lâm-gú: Hawaiʻi Kûn-tó
беларуская: Гавайскія астравы
беларуская (тарашкевіца)‎: Гавайскія астравы
Boarisch: Hawaii-Insln
català: Illes Hawaii
davvisámegiella: Haváijasullot
Esperanto: Havajaj Insuloj
한국어: 하와이 제도
Bahasa Indonesia: Kepulauan Hawaii
interlingua: Archipelago Hawaii
latviešu: Havaju salas
Bahasa Melayu: Kepulauan Hawaii
日本語: ハワイ諸島
oʻzbekcha/ўзбекча: Gavayi orollari
română: Insulele Hawaii
Simple English: Hawaiian Islands
slovenčina: Havajské ostrovy
svenska: Hawaiiöarna
татарча/tatarça: Һавай утраулары
Türkçe: Hawaii Adaları
українська: Гавайські острови
Tiếng Việt: Quần đảo Hawaii