Hadrony

Ten artykuł dotyczy cząstek elementarnych. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Hadrony – grupa silnie oddziałujących cząstek elementarnych złożonych z kwarków występujących przeważnie trójkami (trzy kwarki lub trzy antykwarki) lub parami (jeden kwark i jeden antykwark). Właściwością hadronów jest ich liczba barionowa oraz całkowity ładunek elektryczny, choć budujące je kwarki mają ładunki ułamkowe (2/3 e lub −1/3 e). Ze względu na liczbę barionową hadrony dzielą się na bariony i mezony.

Budowa hadronu

Kwarki mają kolor i zapach (są to nazwy nadane umownie pewnym liczbom kwantowym). Trzy kolory (czerwony, niebieski i zielony) są analogami ładunku elektrycznego. Wymiana gluonów (z gr. gluo – klej) między kolorowymi kwarkami jest przyczyną wiązania się kwarków w hadrony. Oddziaływanie to opisuje chromodynamika kwantowa.

Kwarki różnią się zapachem; istnieje sześć kwarków: dolny (d, down), górny (u, up), dziwny (s – strange), powabny (c – charm), niski (b – bottom) i wysoki (t – top) o ładunkach elektrycznych, odpowiednio parami: −1/3 e i +2/3 e. Gluonów jest osiem, w chromodynamice są analogami fotonu. W przeciwieństwie do fotonów, które nie mają ładunku elektrycznego, gluony mają kolor i oddziałują silnie. Konsekwencją tego oddziaływania jest swoboda asymptotyczna i uwięzienie kwarków.

Swoboda asymptotyczna oznacza, że kwarki są najbardziej swobodne wtedy, gdy są najbliżej siebie, przyciągają się zaś tym mocniej, im bardziej są od siebie oddalone. Jest to całkowicie przeciwnie niż w elektrodynamice (czy klasycznej grawitacji), gdzie oddziaływanie między ładunkami (masami) maleje wraz ze wzrostem odległości.

Inne języki
Afrikaans: Hadron
Alemannisch: Hadron
العربية: هادرون
asturianu: Hadrón
azərbaycanca: Hadron
تۆرکجه: هادرون
বাংলা: হ্যাড্রন
беларуская: Адрон
беларуская (тарашкевіца)‎: Гадроны
български: Адрон
bosanski: Hadron
català: Hadró
Чӑвашла: Адрон
čeština: Hadron
Cymraeg: Hadron
dansk: Hadron
Deutsch: Hadron
eesti: Hadronid
Ελληνικά: Αδρόνιο
English: Hadron
español: Hadrón
Esperanto: Hadrono
euskara: Hadroi
فارسی: هادرون
français: Hadron
Gaeilge: Hadrón
ગુજરાતી: હેડ્રૉન
한국어: 강입자
հայերեն: Հադրոն
हिन्दी: हैड्रॉन
hrvatski: Hadroni
Ido: Hadrono
Bahasa Indonesia: Hadron
íslenska: Sterkeind
italiano: Adrone
עברית: האדרון
ქართული: ჰადრონები
қазақша: Адрон
Latina: Hadron
latviešu: Hadroni
lietuvių: Hadronas
Limburgs: Hadron
magyar: Hadron
македонски: Хадрон
മലയാളം: ഹാഡ്രോൺ
Bahasa Melayu: Hadron
монгол: Адрон
မြန်မာဘာသာ: ဟဒရွန်
Nederlands: Hadron
日本語: ハドロン
norsk: Hadron
norsk nynorsk: Hadron
occitan: Adron
ਪੰਜਾਬੀ: ਹੈਡ੍ਰੌਨ
پنجابی: ہیڈرون
پښتو: هاډرون
Plattdüütsch: Hadron
português: Hádron
română: Hadron
русский: Адрон
Scots: Hadron
Simple English: Hadron
slovenčina: Hadrón
slovenščina: Hadron
srpskohrvatski / српскохрватски: Hadron
suomi: Hadroni
svenska: Hadron
தமிழ்: வன்மி
татарча/tatarça: Adron
Türkçe: Hadron
українська: Адрон
اردو: ثقیلہ
Tiếng Việt: Hadron
Winaray: Hadron
吴语: 强子
粵語: 強子
中文: 强子