Gatunek (biologia)

Ten artykuł dotyczy biologii. Zobacz też: inne znaczenia.
Schematyczne przedstawienie podstawowych jednostek używanych w klasyfikacji biologicznej. Kolejno od góry: życie, domena, królestwo, typ (w zoologii) lub gromada (w botanice), gromada (w zoologii) lub klasa (w botanice), rząd, rodzina, rodzaj i gatunek

Gatunek – w biologii podstawowa jednostka taksonomiczna, jedna z kategorii systematycznych oraz jednostka różnorodności biologicznej.

Ustalenie wyczerpującej definicji gatunku okazało się trudne. Próby takie są nadal podejmowane, ponieważ jest to pojęcie kluczowe dla praktyki badawczej naukowców i działań ruchu na rzecz ochrony przyrody. Karol Linneusz (a za nim wielu innych) przyjmował, że gatunki są czymś stałym, jednak obecnie wiadomo, że procesy ewolucyjne powodują ich przemiany i stopniowe przechodzenie jednych gatunków w inne. Często gatunek definiuje się jako największą grupę organizmów, spośród której dwa osobniki są w stanie rozmnożyć się (zazwyczaj płciowo), wydając płodne potomstwo. Jest to definicja ogólnie trafna, jednak błędna w wielu szczególnych przypadkach. Przykładowo nie znajduje ona zastosowania dla mieszańców, w kompleksach gatunków złożonych z setek podobnych mikrogatunków oraz gatunków pierścieniowych. W ich przypadku zaciera się granica między blisko spokrewnionymi gatunkami. Jest również niemożliwa do zastosowania w sytuacji rozmnażania bezpłciowego, czy w przypadku organizmów kopalnych, których rozrodu zbadać nie można. W paleontologii używa się więc koncepcji chronogatunku. Inne sposoby definiowania gatunku mogą odbywać się z pomocą badań kariotypów, sekwencji DNA, morfologii, zachowania czy nisz ekologicznych.

Każdy gatunek otrzymuje dwuczłonową (binominalną) nazwę. Pierwszy jej człon określa rodzaj, do którego należy, a drugi znany jest jako epitet gatunkowy bądź nazwa gatunkowa. W języku angielskim istnieje tu rozróżnienie na specific name i specific epithet (zwykle używane w nomenklaturze botanicznej i czasami zoologicznej). Np. Boa constrictor jest jednym z gatunków rodzaju Boa.

Od czasów Arystotelesa do XVIII wieku gatunek postrzegano jako coś stałego, o wyznaczonym miejscu w hierarchicznym wielkim łańcuchu bytu. W XIX biolodzy zrozumieli, że w odpowiednio długim czasie gatunki mogą ewoluować. W O powstawaniu gatunków Karola Darwina (1859) wyjaśniono, jak nowe gatunki powstają na drodze doboru naturalnego. Zrozumienie tego procesu pogłębiono w XX dzięki genetyce i ekologii populacyjnej. Zmienność genetyczna pojawia się wskutek mutacji oraz rekombinacji, natomiast same organizmy przemieszczają się, co prowadzi do izolacji geograficznej i dryfu genetycznego ze zmienną presją selekcyjną. Geny niekiedy są wymieniane między gatunkami dzięki poziomemu transferowi genów. Nowe gatunki mogą wyłonić się wskutek hybrydyzacji oraz poliploidii. Gatunki również wymierają z różnych powodów. Wirusy stanowią specjalny przypadek, jako że kształtuje je równowaga mutacyjno-selekcyjna, dzięki której występują w formie quasi-gatunków.

W praktyce wykorzystuje się różne definicje gatunku do mierzenia bioróżnorodności, jednak trafność tych pomiarów jest dyskusyjna.

Inne języki
Afrikaans: Spesie
Alemannisch: Art (Biologie)
العربية: نوع (تصنيف)
aragonés: Especie
asturianu: Especie
Avañe'ẽ: Juehegua
azərbaycanca: Bioloji növ
বাংলা: প্রজাতি
башҡортса: Төр (биология)
беларуская: Біялагічны від
беларуская (тарашкевіца)‎: Від (біялёгія)
भोजपुरी: प्रजाति
български: Вид (биология)
Boarisch: Oart (Biologie)
brezhoneg: Spesad
català: Espècie
Чӑвашла: Тĕс (биологи)
čeština: Druh
Cymraeg: Rhywogaeth
dansk: Art
English: Species
español: Especie
Esperanto: Specio
euskara: Espezie
Fiji Hindi: Species
français: Espèce
Frysk: Soarte
Gaeilge: Speiceas
galego: Especie
한국어: 종 (생물학)
hornjoserbsce: Družina (biologija)
hrvatski: Vrsta
Ilokano: Sebbangan
Bahasa Indonesia: Spesies
interlingua: Specie
italiano: Specie
Basa Jawa: Spésies
ಕನ್ನಡ: ಜಾತಿ
Kapampangan: Species
къарачай-малкъар: Биология тюрлю
ქართული: სახეობა
қазақша: Түр
Kiswahili: Spishi
Kreyòl ayisyen: Espès
kurdî: Cure
Кыргызча: Түр
latviešu: Suga
Lëtzebuergesch: Aart
lietuvių: Rūšis
lumbaart: Spéce
magyar: Faj
македонски: Вид (биологија)
മലയാളം: സ്പീഷീസ്
Malti: Speċi
მარგალური: გვარობა
Bahasa Melayu: Spesies
монгол: Зүйл
မြန်မာဘာသာ: မျိုးစိတ်
Nederlands: Soort
नेपाल भाषा: प्रजाति
日本語: 種 (分類学)
Napulitano: Specia
Nordfriisk: Slach
norsk: Art
norsk nynorsk: Art
oʻzbekcha/ўзбекча: Tur (biologiya)
ਪੰਜਾਬੀ: ਪ੍ਰਜਾਤੀ
پنجابی: سپیشیز
Patois: Spiishi
Piemontèis: Spece
Plattdüütsch: Oort (Biologie)
português: Espécie
Runa Simi: Rikch'aq
русиньскый: Вид (біолоґія)
Scots: Species
shqip: Specia
Simple English: Species
slovenčina: Druh (taxonómia)
slovenščina: Vrsta (biologija)
کوردی: جۆرە
српски / srpski: Врста (биологија)
srpskohrvatski / српскохрватски: Vrsta
Basa Sunda: Spésiés
suomi: Laji
svenska: Art
Tagalog: Espesye
татарча/tatarça: Төр (биология)
తెలుగు: జాతి
Türkçe: Tür
Türkmençe: Biologik görnüş
українська: Вид
اردو: نوع
vèneto: Spece
Tiếng Việt: Loài
West-Vlams: Sôorte
Winaray: Espesyis
吴语: 物种
ייִדיש: זגאל
粵語: 物種
中文: 物种
ГӀалгӀай: Биологен кеп