Gal

Ten artykuł dotyczy metalu. Zobacz też: Gal (ujednoznacznienie).
Gal
cynk ← gal → german
Wygląd
srebrzystobiały
Gal
Widmo emisyjne galu
Widmo emisyjne galu
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.gal, Ga, 31
(łac. gallium)
Grupa, okres, blok13, 4, p
Stopień utlenieniaIII
Właściwości metalicznemetal
Właściwości tlenkówamfoteryczne
Masa atomowa69,723(1) u[1][a]
Stan skupieniastały
Gęstość5904 kg/m³
Temperatura topnienia29,7646 °C
Temperatura wrzenia2204 °C
Numer CAS7440-55-3
PubChem5360835[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Gal (Ga, łac. gallium) – pierwiastek chemiczny z bloku p układu okresowego, o liczbie atomowej 31. Jest twardym i kruchym metalem[3] o kolorze srebrzystobiałym. Ma przełam muszlowy podobny do szkła. Topi się w temperaturze 29,76 °C i trzymany w dłoni zamienia się w ciecz.

Występuje w śladowych ilościach w boksycie, kaolinicie i rudach cynku. Na skalę przemysłową uzyskuje się go z boksytu. Ciekawą właściwością galu jest jego niska temperatura topnienia i wysoka temperatura wrzenia (2204 °C), dzięki czemu stosuje się go przy produkcji termometrów wysokotemperaturowych. Stop galu z indem i cyną (galinstan) ma jeszcze niższą temperaturę topnienia (około −20 °C). W przeciwieństwie do rtęci, gal i jego związki nie są trujące. Powszechnie wykorzystywanym związkiem galu jest arsenek galu, będący półprzewodnikiem, mającym wiele zastosowań.

Istnieją dwa trwałe izotopy galu o masach atomowych 69 i 71. Znane są także dziesiątki izotopów radioaktywnych, o krótkich czasach połowicznego rozpadu.

Odkrycie

Gal został odkryty w 1875 podczas analizy widmowej błyszczu cynkowego. Francuski chemik Lecoq de Boisbaudran zauważył kilka fioletowych prążków zwiastujących istnienie nieznanego dotąd pierwiastka. W tym samym roku uzyskał wolny gal, poddając elektrolizie amoniakalny roztwór siarczanu galu. Gal wydzielił się na platynowej katodzie.

Istnienie galu, na podstawie prawa okresowości pierwiastków, przewidzieli Dymitr Mendelejew[4] (1869) i Julius Lothar Meyer (1870). Mendelejew nadał mu nazwę ekaglin i trafnie przewidział jego właściwości. Zgadzała się wartościowość (+3), taka sama jak glinu. Mendelejew uważał, że masa atomowa będzie wynosić 68, a Boisbaudran stwierdził, że jest ona równa 69,865. Mendelejew twierdził, że ekaglin będzie tworzyć ałuny, co też się potwierdziło. Jedynie podany przez Boisbaudrana ciężar właściwy znacznie różnił się od przewidywań Mendelejewa. Mendelejew zwrócił się listownie do odkrywcy, prosząc go, by zechciał jeszcze raz sprawdzić swoje pomiary, bowiem ciężar właściwy galu powinien według niego wynosić około 6 g/cm³. Po sprawdzeniu okazało się, że pomiary Boisbaudrana faktycznie były błędne i ciężar właściwy galu wynosi 5,935 g/cm³. Później, po przeprowadzeniu bardziej precyzyjnych pomiarów, stwierdzono, że wynosi on 5,904 g/cm³[5].

Inne języki
Afrikaans: Gallium
አማርኛ: ጋሊየም
العربية: غاليوم
aragonés: Galio
armãneashti: Galiu
asturianu: Galiu
azərbaycanca: Qallium
تۆرکجه: قالیوم
Bân-lâm-gú: Gallium
беларуская: Галій
беларуская (тарашкевіца)‎: Галь
भोजपुरी: गैलियम
български: Галий
བོད་ཡིག: གྷེ་ལིམ།
bosanski: Galij
brezhoneg: Galliom
català: Gal·li
Cebuano: Galio
čeština: Gallium
corsu: Galliu
Cymraeg: Galiwm
dansk: Gallium
Deutsch: Gallium
eesti: Gallium
Ελληνικά: Γάλλιο
emiliàn e rumagnòl: Gâli
English: Gallium
español: Galio
Esperanto: Galiumo
euskara: Galio
فارسی: گالیم
Fiji Hindi: Gallium
français: Gallium
furlan: Gali
Gaeilge: Gailliam
Gaelg: Gallium
Gàidhlig: Gailium
galego: Galio
ગુજરાતી: ગેલિયમ
客家語/Hak-kâ-ngî: Gallium
хальмг: Галлион
한국어: 갈륨
հայերեն: Գալիում
हिन्दी: गैलियम
hrvatski: Galij
Ido: Galio
Bahasa Indonesia: Galium
interlingua: Gallium
íslenska: Gallín
עברית: גליום
Basa Jawa: Galiyum
Kabɩyɛ: Kalɩyɔm
ქართული: გალიუმი
қазақша: Галлий
Kiswahili: Gali
коми: Галлий
Kreyòl ayisyen: Galyòm
kurdî: Galyûm
Кыргызча: Галлий
кырык мары: Галлий
Latina: Gallium
latviešu: Gallijs
Lëtzebuergesch: Gallium
lietuvių: Galis
Ligure: Gallio
Limburgs: Gallium
Livvinkarjala: Gallium
la .lojban.: fasyjinme
lumbaart: Galio
magyar: Gallium
македонски: Галиум
മലയാളം: ഗാലിയം
मराठी: गॅलियम
Bahasa Melayu: Galium
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Gallium
монгол: Галли
မြန်မာဘာသာ: ဂဲလီယမ်
Nederlands: Gallium
नेपाली: ग्यालियम
नेपाल भाषा: ग्यालियम
日本語: ガリウム
Nordfriisk: Gallium
norsk: Gallium
norsk nynorsk: Gallium
occitan: Galli
ଓଡ଼ିଆ: ଗାଲିଅମ
oʻzbekcha/ўзбекча: Galliy
ਪੰਜਾਬੀ: ਗੈਲੀਅਮ
پنجابی: گیلیم
Piemontèis: Galio
Plattdüütsch: Gallium
português: Gálio
română: Galiu
Runa Simi: Galyu
русский: Галлий
संस्कृतम्: गेलियम्
Scots: Gallium
Seeltersk: Gallium
shqip: Galiumi
Simple English: Gallium
slovenčina: Gálium
slovenščina: Galij
Soomaaliga: Gaaliyaam
کوردی: گالیۆم
српски / srpski: Галијум
srpskohrvatski / српскохрватски: Galijum
Basa Sunda: Galium
suomi: Gallium
svenska: Gallium
தமிழ்: காலியம்
татарча/tatarça: Галлий
తెలుగు: గాలియం
тоҷикӣ: Галлий
Türkçe: Galyum
українська: Галій
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: گاللىي
vepsän kel’: Gallii
Tiếng Việt: Gali
文言:
Winaray: Galyo
吴语:
ייִדיש: גאליום
Yorùbá: Gallium
粵語:
中文: