Gajusz Petroniusz

Gajusz Petroniusz
Gaius Petronius Arbiter
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia27
Massilia
Data i miejsce śmierci66
Cumae
Zawódpisarz i polityk

Gajusz Petroniusz , łac. Gaius Petronius, Gaius Petronius Arbiter (ur. 27, zm. 66) – rzymski pisarz (poeta), filozof i polityk. Przypisuje się mu autorstwo wydanej anonimowo powieści Satyricon („Satyrykon”).

Życiorys

Krytykowany przez stoików za sybarytyzm, praktykował epikureizm. Według Tacyta Seneka zarzucał mu, że zamienia noc w dzień. Zdecydowanie wybierał epikurejskie przyjemności bezczynności. Jako przedstawiciel znakomitego rodu Petroniuszów nie uniknął jednak funkcji publicznych. Zarządzał Bitynią, rzymską prowincją w Azji. Pokazał wówczas, że jest człowiekiem obowiązkowym i energicznym. W 62 lub 63 roku został konsulem.

Uzyskał duży wpływ na Nerona, znudzonego stoickim Seneką. Dla zafascynowanego kulturą grecką i uważającego się za artystę cesarza oraz jego zmanierowanego dworu stał się wyrocznią w sprawach dobrego smaku i wartości artystycznych – stąd określenie arbiter elegantiae (także w postaci arbiter elegantiarum).

Swój wpływ na cesarza przypłacił nie tylko niechęcią Seneki, ale również nienawiścią prefekta pretorianów Ofoniusza Tygellinusa, który wykorzystał spisek na życie Nerona (65) do oskarżenia Petroniusza o kontakty z jednym z przywódców spisku, Gajuszem Pizonem. Podobnie jak Seneka i Lukan, popełnił w związku z tym samobójstwo.

Filozofem pozostał do końca. Spodziewając się nieuchronnego wyroku śmierci, zorganizował ucztę, podczas której otworzył sobie żyły i zacisnął je opaską, aby opóźnić zgon. Przez kilka godzin dokonywał dyspozycji majątkowych, ucztował, rozmawiał z przyjaciółmi, słuchał recytacji i muzyki. W końcu zapadł w sen wieczny,

aby śmierć, aczkolwiek wymuszona, do przypadkowej była podobna. Nawet w testamencie nie schlebiał, jak większość tych, co ginęli, Neronowi ani Tygellinowi, ani żadnej innej wpływowej osobistości, lecz podawszy imiona bezwstydnych chłopców i niewiast, opisał sromoty cesarza i niezwykłość każdej rozpusty; pismo to opatrzył swoją pieczęcią i posłał Neronowi. Następnie pierścień skruszył, aby się nim później nie posługiwano w celu wtrącenia kogoś w niebezpieczeństwo.
— Tacyt, Roczniki 16,18 przekład Seweryna Hammera

Petroniusz jest jednym z głównych bohaterów powieści Quo vadis Henryka Sienkiewicza.

Inne języki
العربية: بترونيوس
aragonés: Petronio
asturianu: Petroniu
azərbaycanca: Petroni
تۆرکجه: پترونیوس
Bân-lâm-gú: Petronius
български: Петроний
català: Petroni
čeština: Petronius
dansk: Petronius
Ελληνικά: Πετρώνιος
English: Petronius
español: Petronio
estremeñu: Petróniu
euskara: Petronio
فارسی: پترونیوس
français: Pétrone
furlan: Petroni
galego: Petronio
hrvatski: Petronije
Bahasa Indonesia: Petronius
íslenska: Petronius
עברית: פטרוניוס
lietuvių: Petronijus
македонски: Петрониј Арбитер
norsk: Petronius
occitan: Petròni
português: Petrônio
română: Petroniu
Scots: Petronius
slovenčina: Petronius
srpskohrvatski / српскохрватски: Petronije
suomi: Petronius
svenska: Petronius
українська: Петроній Арбітр