Gajusz Petroniusz

Gajusz Petroniusz
Gaius Petronius Arbiter
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia27
Massilia
Data i miejsce śmierci66
Cumae
ZawódRzymski pisarz i polityk.

Gaius Petronius zwany Arbitrem (ur. 27, zm. 66) – rzymski pisarz (poeta), filozof i polityk. Przypisuje się mu autorstwo wydanej anonimowo powieści Satyricon.

Życiorys

Krytykowany przez stoików sybaryta, praktyk epikureizmu. Według Tacyta Seneka zarzucał mu, że zamienia noc w dzień. Zdecydowanie wybierał epikurejskie przyjemności bezczynności. Jako przedstawiciel znakomitego rodu Petroniuszy nie uniknął jednak funkcji publicznych. Zarządzał rzymską prowincją w Azji, Bitynią. Pokazał wówczas, że jest człowiekiem obowiązkowym i energicznym. W 62 lub 63 roku został konsulem.

Uzyskał duży wpływ na Nerona, znudzonego stoickim Seneką. Dla zafascynowanego kulturą grecką i uważającego się za artystę cesarza oraz jego zmanierowanego dworu stał się wyrocznią w sprawach dobrego smaku i wartości artystycznych. Stąd przydomek Arbiter elegantiae (elegantiarum).

Swój wpływ na cesarza przypłacił nie tylko niechęcią Seneki, ale również nienawiścią prefekta pretorianów Ofoniusza Tygellinusa, który wykorzystał spisek na życie Nerona (65) do oskarżenia Petroniusza o kontakty z jednym z przywódców spisku, Gajuszem Pizonem. Podobnie jak Seneka i Lukan, popełnił w związku z tym samobójstwo.

Filozofem pozostał do końca. Spodziewając się nieuchronnego wyroku śmierci, zorganizował ucztę, podczas której otworzył sobie żyły, zaciskając je następnie opaską, aby opóźnić zgon. Przez kilka godzin dokonał dyspozycji majątkowych, ucztował, rozmawiał z przyjaciółmi, słuchał recytacji i muzyki. W końcu zapadł w sen wieczny,

aby śmierć, aczkolwiek wymuszona, do przypadkowej była podobna. Nawet w testamencie nie schlebiał, jak większość tych, co ginęli, Neronowi ani Tygellinowi, ani żadnej innej wpływowej osobistości, lecz podawszy imiona bezwstydnych chłopców i niewiast, opisał sromoty cesarza i niezwykłość każdej rozpusty; pismo to opatrzył swoją pieczęcią i posłał Neronowi. Następnie pierścień skruszył, aby się nim później nie posługiwano w celu wtrącenia kogoś w niebezpieczeństwo.

— Tacyt, Roczniki 16,18 przekład Seweryna Hammera

Petroniusz jest jednym z głównych bohaterów powieści Quo vadis Henryka Sienkiewicza.

Inne języki
العربية: بترونيوس
aragonés: Petronio
asturianu: Petroniu
azərbaycanca: Petroni
تۆرکجه: پترونیوس
Bân-lâm-gú: Petronius
български: Петроний
català: Petroni
čeština: Petronius
dansk: Petronius
Ελληνικά: Πετρώνιος
English: Petronius
español: Petronio
estremeñu: Petróniu
euskara: Petronio
فارسی: پترونیوس
français: Pétrone
galego: Petronio
hrvatski: Petronije
Bahasa Indonesia: Petronius
íslenska: Petronius
עברית: פטרוניוס
lietuvių: Petronijus
македонски: Петрониј Арбитер
norsk: Petronius
occitan: Petròni
português: Petrônio
română: Petroniu
Scots: Petronius
slovenčina: Petronius
srpskohrvatski / српскохрватски: Petronije
suomi: Petronius
svenska: Petronius
українська: Петроній Арбітр