Fosforany

Fosforany ( nazwa systematyczna: tetraoksydofosforany(3−); w systemie Stocka: ortofosforany(V)) – związki chemiczne, pochodne kwasu fosforowego. Nazwa obejmuje zarówno sole, jak i estry kwasu fosforowego. W ogólniejszym ujęciu nazwa "fosforany" może dotyczyć także pochodnych innych kwasów fosforowych, m.in. metafosforanów i pirofosforanów.

W zależności od stopnia podstawienia kwasu fosforowego wyróżnia się trzy szeregi fosforanów:

  • pierwszorzędowe (XH2PO4)
  • drugorzędowe (X2HPO4)
  • trzeciorzędowe (X3PO4)
gdzie X – metal jednowartościowy lub reszta organiczna.

Rozpuszczalność fosforanów w wodzie spada wraz z ich rzędowością. Prawie wszystkie sole pierwszorzędowe są dobrze rozpuszczalne, z drugorzędowych i trzeciorzędowych rozpuszczalne są tylko sole metali alkalicznych (poza litem) i amonu.

Estry kwasu fosforowego odgrywają ogromną rolę w procesach życiowych. Spotykane są m.in. w kwasach nukleinowych (w których tworzą szkielet cukrowo-fosforanowy) i nukleotydach. Trifosforan adenozyny ( ATP) jest podstawowym źródłem energii reakcji chemicznych w organizmach.

Pochodne fosforanów, w których co najmniej jeden atom tlenu został zastąpiony atomem siarki to tiofosforany.

Inne języki
Afrikaans: Fosfaat
العربية: فوسفات
asturianu: Fosfatu
azərbaycanca: Fosfat
تۆرکجه: فوسفات
беларуская: Фасфаты
български: Фосфат
bosanski: Fosfat
català: Fosfat
čeština: Fosforečnany
Cymraeg: Ffosffad
dansk: Fosfat
Deutsch: Phosphate
eesti: Fosfaadid
Ελληνικά: Φωσφορικά
English: Phosphate
español: Fosfato
Esperanto: Fosfato
euskara: Fosfato
فارسی: فسفات
føroyskt: Fosfat
français: Phosphate
Gaeilge: Fosfáit
galego: Fosfato
한국어: 인산염
हिन्दी: फॉस्फेट
hrvatski: Fosfati
Ido: Fosfato
Bahasa Indonesia: Ortofosfat
italiano: Fosfato
עברית: זרחה
Basa Jawa: Fosfat
ქართული: ფოსფატები
қазақша: Фосфаттар
latviešu: Fosfāti
magyar: Foszfátion
मराठी: फॉस्फेट
მარგალური: ფოსფატეფი
Bahasa Melayu: Fosfat
Nederlands: Fosfaat
日本語: リン酸塩
Nordfriisk: Phosphat
norsk: Fosfat
norsk nynorsk: Fosfat
occitan: Fosfat
português: Fosfato
română: Fosfat
русский: Фосфаты
Scots: Phosphate
Simple English: Phosphate
slovenčina: Fosforečnan
српски / srpski: Fosfat
srpskohrvatski / српскохрватски: Fosfat
suomi: Fosfaatti
svenska: Fosfat
Türkçe: Fosfat
українська: Фосфати
Tiếng Việt: Phosphat
中文: 磷酸鹽