Feromony

Feromonysubstancje semiochemiczne należące do grupy infochemicznej. Przeważająca grupa feromonów to skomplikowane mieszaniny wielu różnych substancji chemicznych, często z jednym dominującym składnikiem, znacznie rzadziej są to pojedyncze związki chemiczne.

Naturalne feromony, produkowane przez zwierzęta i rośliny, wydzielane są na zewnątrz organizmu i służą do komunikacji (np. feromony agregacyjne), do przywabiania osobników płci przeciwnej (feromony płciowe) lub do zwalczania konkurencji ze strony zbyt licznej populacji własnego gatunku lub obcych (feromony antagonistyczne). Istnienie feromonów jest dobrze udowodnione w przypadku owadów[1] i gryzoni[2], trwają badania nad wydzielinami korzeniowymi roślin.

Większość feromonów to substancje lotne, wywołujące reakcję skutecznie już przy minimalnym stężeniu, np. feromony płciowe ćmy pawicy samce wyczuwają nawet z odległości 3 km.

Podział feromonów

Feromony dzieli się:

  • ze względu na typ efektu na:
    • wywoływacze (ang. releasers) – wywołujące u odbiorcy natychmiastową reakcję w zachowaniu poprzez bezpośrednie oddziaływanie na centralny układ nerwowy. Zmiana zachowania jest na ogół łatwo i szybko dostrzegalna, na przykład reakcja wywołana przez feromony agregacyjne, ścieżkowe, płciowe czy rozpraszające.
    • podstawowe (ang. primer pheromones, signaling pheromones) – wywołują zmiany fizjologiczne w ciągu długiego czasu. Wpływają na funkcje osobnicze, np. substancja królowej, a także hormony zawarte w moczu samców ssaków, wpływające na przyspieszenie dojrzewania samic.
  • ze względu na funkcję, na:
    • płciowe
    • alarmowe
    • obronne
    • odstraszające
    • wyrażające stres
    • agregacyjne
    • markujące terytorium lub drogę
    • wspomagające dany rodzaj aktywności (facilitation pheromones)
    • odnajdywania pożywienia
    • społeczne (wyrażające dominację, rozróżniające kasty lub partnera, regulujące stosunki społeczne)
  • ze względu na własności i sposób działania na:
    • lotne
    • kontaktowe
    • proferomony
    • związane z dużą cząsteczką białka
    • feromony organizmów wodnych
Inne języki
Afrikaans: Feromoon
العربية: فيرومون
تۆرکجه: فرومون
বাংলা: ফেরোমন
беларуская: Ферамоны
беларуская (тарашкевіца)‎: Фэрамоны
български: Феромон
bosanski: Feromon
català: Feromona
čeština: Feromon
dansk: Feromon
Deutsch: Pheromon
eesti: Feromoonid
Ελληνικά: Φερομόνη
English: Pheromone
español: Feromona
Esperanto: Feromono
euskara: Feromona
فارسی: فرومون
français: Phéromone
Gaeilge: Fearamón
galego: Feromona
한국어: 페로몬
Հայերեն: Ֆերոմոններ
hrvatski: Feromoni
Bahasa Indonesia: Feromon
italiano: Feromone
עברית: פרומון
Basa Jawa: Féromon
қазақша: Феромондар
Kreyòl ayisyen: Fewomòn
Кыргызча: Феромондор
Latina: Pheromonum
lietuvių: Feromonas
magyar: Feromon
മലയാളം: ഫിറോമോൺ
Bahasa Melayu: Feromon
Nederlands: Feromoon
नेपाली: फेरोमोन
日本語: フェロモン
norsk: Feromon
norsk nynorsk: Feromon
occitan: Feromòna
português: Feromônio
română: Feromon
русский: Феромоны
Scots: Pheromone
Simple English: Pheromone
slovenčina: Feromón
slovenščina: Feromon
српски / srpski: Feromon
srpskohrvatski / српскохрватски: Feromon
Basa Sunda: Féromon
suomi: Feromoni
svenska: Feromon
தமிழ்: பெரமோன்
Türkçe: Feromon
українська: Феромони
Tiếng Việt: Pheromone
Winaray: Peromona
中文: 信息素