Feminizm

Symbol Women Power, używany przez niektóre feministki od lat 60. XX wieku

Feminizm ( łac. femina ‘kobieta’) – ideologia, kierunek polityczny i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami w takich kwestiach jak np. prawa kobiet i płeć kulturowa. Za twórcę terminu féminisme uważany jest Charles Fourier, który po raz pierwszy użył go w 1837 roku.

Współcześnie w społeczeństwach zachodnich pod pojęciem feminizmu rozumie się przede wszystkim nowy ruch feministyczny ( feminizm drugiej fali), za którego początek uważa się wydanie przez Betty Friedan książki pt. Mistyka kobiecości w roku 1963. Poglądy reprezentowane przez wcześniejszą falę feminizmu (formalne równouprawnienie kobiet) zostały w dużej mierze przyswojone przez zachodnie społeczeństwa i przestały być elementem programu feministycznego.

Podstawą programu feminizmu jest dążenie do emancypacji kobiet i równouprawnienia płci, zarówno pod względem formalnym, jak i faktycznym. Feminizm zajmuje się też problemem kobiecości, konstrukcją płci kulturowej, oraz zwiększeniem udziału kobiet w różnych obszarach życia. Od lat 60. XX wieku wysunięto postulaty dotyczące uwzględnienia roli kobiet w historii, w której pomijano ich dorobek i osiągnięcia [1].

Centralne zagadnienia

Indeks równości płciowej (2016) mierzy szanse ekonomiczne, zawodowe, polityczne, edukacyjne i zdrowotne. Głębsza zieleń oznacza większą równość

Centralne zagadnienia feminizmu ulegają zmianom w czasie. Przez ostatnie 30 lat feminizm zajmował się następującymi tematami:

Spory w ramach feminizmu

W ramach ruchu feministycznego toczą się gorące dyskusje na temat kwestii podstawowych, celów ruchu i środków działania. Dyskusja toczy się również pomiędzy podejściami drugofalowym i trzeciofalowym. Z tych powodów feminizm jest ruchem podzielonym. Poszczególne nurty zarzucają sobie często działanie na szkodę kobiet czy nieuprawnione wypowiadanie się w ich interesie.

Do tematów spornych należą m.in.:

  • metody działania feminizmu – większość feministek (szczególnie związanych z liberalnym odłamem) dąży do osiągania swoich celów za pomocą reform społecznych. Nie zgadzają się z z tym feministki radykalne sięgające po ostre metody walki i nawołujące do całościowego, rewolucyjnego przekształcenia społeczeństwa;
  • kwestie nierówności – nie ma zgody do tego, co jest przyczyną nierówności między płciami i jaki jest jej zakres. Także samo znaczenie równości i możliwość jej osiągnięcia są gorąco dyskutowane [2];
  • konstrukcja płci kulturowej – spory dotyczą sposobów jej konstruowania i na ile podlega ona zmianom [3];
  • treść kobiecości – co oznacza bycie kobietą i na ile różni się to od bycia mężczyzną. Częstym zarzutem jest tu zarzut esencjalizmu, czyli traktowania pewnych cech za naturalnie czy niezmiennie kobiece. Poszczególne działaczki bądź przyjmują bądź odrzucają istnienie takich cech [4];
  • kwestia akademizmu – niektórym działaczkom (szczególnie z nurtu postmodernistycznego, psychoanalitycznego czy egzystencjalistycznego) zarzuca się oderwanie od rzeczywistości i skupieniu się na poziomie teoretycznym. Prace tych feministek mają mieć mało wspólnego z życiem i problemami „zwykłych kobiet” i są krytykowane za nieprzydatność [5];
  • kwestie rasowe, etniczne i klasowe – wraz z końcem drugiej fali zaczęła narastać krytyka dotycząca ograniczeń perspektywy jej działaczek. Miały one wyrażać jedynie punkt widzenia i interesy białych, heteroseksualnych kobiet z klasy średniej państw zachodnich. Takie nurty jak czarny, latynoski, czerwony czy trzecioświatowy feminizm krytykowały je za zawłaszczanie problematyki feministycznej, paternalizm i europocentryzm [6];
  • reprezentacja – kolejnym problemem jest to, na ile feministki mają prawo reprezentować głos i interesy kobiet jako takich. Dyskusja ta dotyczy szczególnie krajów, gdzie feminizm nie jest ruchem masowym;
  • seksualność kobiet – feminizm drugiej fali zakończył się tzw. wojnami seksualnymi, czyli sporami dotyczącymi takich kwestii jak kobieca seksualność, pornografia, heteronormatywność, homoseksualizm czy problem władzy w akcie seksualnym. Gorące spory jakie wtedy wybuchły są uznawane za jedną z przyczyn rozpadu drugiej fali i nasilenia się konserwatywnej reakcji wobec feminizmu [7].
Inne języki
Afrikaans: Feminisme
Alemannisch: Feminismus
العربية: نسوية
aragonés: Feminismo
asturianu: Feminismu
Avañe'ẽ: Kuñareko
azərbaycanca: Feminizm
تۆرکجه: فمینیزم
বাংলা: নারীবাদ
Bân-lâm-gú: Lú-sèng-chú-gī
башҡортса: Феминизм
беларуская: Фемінізм
беларуская (тарашкевіца)‎: Фэмінізм
भोजपुरी: नारीवाद
български: Феминизъм
Boarisch: Feminismus
bosanski: Feminizam
brezhoneg: Gwregelouriezh
буряад: Феминизм
català: Feminisme
čeština: Feminismus
dansk: Feminisme
Deutsch: Feminismus
eesti: Feminism
Ελληνικά: Φεμινισμός
English: Feminism
español: Feminismo
Esperanto: Feminismo
estremeñu: Feminismu
euskara: Feminismo
فارسی: فمینیسم
Fiji Hindi: Feminism
français: Féminisme
Frysk: Feminisme
Gaeilge: Feimineachas
galego: Feminismo
گیلکی: فمنيسم
한국어: 여성주의
Հայերեն: Ֆեմինիզմ
हिन्दी: नारीवाद
hrvatski: Feminizam
Ilokano: Peminismo
Bahasa Indonesia: Feminisme
interlingua: Feminismo
Interlingue: Feminisme
íslenska: Femínismi
italiano: Femminismo
עברית: פמיניזם
ქართული: ფემინიზმი
қазақша: Феминизм
Kiswahili: Ufeministi
Kurdî: Femînîzm
Latina: Feminismus
latviešu: Feminisms
lietuvių: Feminizmas
Limburgs: Feminisme
magyar: Feminizmus
मैथिली: नारीवाद
македонски: Феминизам
مازِرونی: فیمینیسم
Bahasa Melayu: Feminisme
Mirandés: Femenismo
မြန်မာဘာသာ: အမျိုးသမီးဝါဒ
Nederlands: Feminisme
नेपाली: नारीवाद
नेपाल भाषा: मिसावाद
нохчийн: Феминизм
norsk: Feminisme
norsk nynorsk: Feminisme
Novial: Feminisme
occitan: Feminisme
ଓଡ଼ିଆ: ନାରୀବାଦ
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਾਰੀਵਾਦ
پنجابی: فیمینزم
پښتو: فیمینزم
Patois: Feminizim
Piemontèis: Feminism
português: Feminismo
română: Feminism
русиньскый: Фемінізм
русский: Феминизм
саха тыла: Феминизм
Scots: Feminism
shqip: Feminizmi
sicilianu: Fimminismu
Simple English: Feminism
slovenčina: Feminizmus (hnutie)
slovenščina: Feminizem
کوردی: فێمینیزم
српски / srpski: Феминизам
srpskohrvatski / српскохрватски: Feminizam
suomi: Feminismi
svenska: Feminism
Tagalog: Peminismo
татарча/tatarça: Феминизм
తెలుగు: స్త్రీవాదం
Türkçe: Feminizm
українська: Фемінізм
اردو: نسائیت
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: فېمىنىزم
Võro: Feminism
walon: Feminisse
Winaray: Feminismo
吴语: 女权主义
ייִדיש: פעמיניזם
粵語: 女性主義
Zazaki: Feminizm
žemaitėška: Femėnėzmos
中文: 女性主義