Faszyzm
English: Fascism

Faszyzm (wł. fascismo, od łac. fasces – wiązki, rózgi liktorskie i wł. fascio – wiązka, związek) – doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa (statolatrię, totalitarne silne przywództwo, terror państwowy i solidaryzm społeczny)[1]. Faszyzm podkreślał wrogość wobec zarówno liberalizmu, jak i komunizmu[2]. Początkowo nazwa odnosiła się tylko do włoskiego pierwowzoru, później była stosowana wobec pokrewnych ruchów w latach 20. i 30. XX wieku, zwłaszcza narodowego socjalizmu w Niemczech, oraz współczesnych ruchów wywodzących się z partii faszystowskich (neofaszyzm i postfaszyzm). Faszyzm uważany jest na ogół za doktrynę skrajnie prawicową lub (przez takich politologów jak Zeev Sternhell, Hugh Seton-Watson, Eugen Weber) hybrydową, tzn. łączącą elementy lewicowe i prawicowe[3]. Sami faszyści uważali tradycyjny podział za przestarzały; twierdzili, że nie są „ani prawicą, ani lewicą”[4].

Następujące elementy są najczęściej wymieniane jako integralne części faszyzmu: nacjonalizm, etatyzm, militaryzm, imperializm, totalitaryzm, antykapitalizm, antykomunizm, korporacjonizm, populizm, kolektywizm oraz opozycja do politycznego i ekonomicznego liberalizmu[5][6][7][8][9][10][11].

Nazwa faszyzm określała pierwotnie jedynie system polityczny powstały po pierwszej wojnie światowej we Włoszech. Wkrótce jednak została rozciągnięta na inne reżimy polityczne powstające w kolejnych latach w innych państwach, przede wszystkim w Niemczech, po zdobyciu władzy przez nazistów. Wciąż dyskusyjna jest kwestia pokrewieństwa pomiędzy faszyzmem włoskim a reżimami autorytarnymi zainspirowanymi włoskim przykładem.

Inne języki
Afrikaans: Fascisme
Alemannisch: Faschismus
አማርኛ: ፋሺዝም
Ænglisc: Gilmrǣd
Аҧсшәа: Афашизм
العربية: فاشية
aragonés: Faixismo
asturianu: Fascismu
azərbaycanca: Faşizm
تۆرکجه: فاشیزم
Bân-lâm-gú: Fasci-chú-gī
башҡортса: Фашизм
беларуская: Фашызм
беларуская (тарашкевіца)‎: Фашызм
भोजपुरी: फासीवाद
български: Фашизъм
Boarisch: Faschismus
bosanski: Fašizam
brezhoneg: Faskouriezh
буряад: Фашизм
català: Feixisme
čeština: Fašismus
Cymraeg: Ffasgaeth
dansk: Fascisme
Deutsch: Faschismus
eesti: Fašism
Ελληνικά: Φασισμός
emiliàn e rumagnòl: Fasìśum
English: Fascism
español: Fascismo
Esperanto: Faŝismo
euskara: Faxismo
فارسی: فاشیسم
français: Fascisme
Frysk: Faksisme
furlan: Fassisim
Gaeilge: Faisisteachas
Gàidhlig: Faisisteachas
galego: Fascismo
한국어: 파시즘
հայերեն: Ֆաշիզմ
हिन्दी: फ़ासीवाद
hrvatski: Fašizam
Ilokano: Pasismo
Bahasa Indonesia: Fasisme
interlingua: Fascismo
íslenska: Fasismi
italiano: Fascismo
עברית: פשיזם
къарачай-малкъар: Фашизм
ქართული: ფაშიზმი
қазақша: Фашизм
Kiswahili: Ufashisti
kurdî: Faşîzm
Кыргызча: Фашизм
لۊری شومالی: فاشیسم
Latina: Fascismus
latviešu: Fašisms
Lëtzebuergesch: Faschismus
lietuvių: Fašizmas
Limburgs: Fascisme
Lingua Franca Nova: Faxisme
la .lojban.: viltrusi'o
lumbaart: Fassism
magyar: Fasizmus
македонски: Фашизам
Malagasy: Fasisma
മലയാളം: ഫാസിസം
मराठी: फॅसिझम
მარგალური: ფაშიზმი
مصرى: فاشيه
مازِرونی: فاشیسم
Bahasa Melayu: Fasisme
Minangkabau: Fasisme
Mirandés: Fascismo
мокшень: Фашизма
монгол: Фашизм
Nederlands: Fascisme
नेपाल भाषा: फासीवादी
日本語: ファシズム
Napulitano: Fascismo
norsk: Fascisme
norsk nynorsk: Fascisme
occitan: Faissisme
oʻzbekcha/ўзбекча: Fashizm
ਪੰਜਾਬੀ: ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ
پنجابی: فاشزم
پښتو: فاشېزم
Patois: Fashizim
Picard: Fachime
Piemontèis: Fassism
português: Fascismo
română: Fascism
русиньскый: Фашізм
русский: Фашизм
саха тыла: Фашизм
Scots: Fascism
shqip: Fashizmi
sicilianu: Fascismu
Simple English: Fascism
slovenčina: Fašizmus
slovenščina: Fašizem
کوردی: فاشیزم
српски / srpski: Фашизам
srpskohrvatski / српскохрватски: Fašizam
suomi: Fasismi
svenska: Fascism
Tagalog: Pasismo
தமிழ்: பாசிசம்
татарча/tatarça: Faşizm
తెలుగు: ఫాసిజం
тоҷикӣ: Фашизм
Türkçe: Faşizm
українська: Фашизм
اردو: فسطائیت
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: فاشىسىت
vèneto: Fasismo
Tiếng Việt: Chủ nghĩa phát xít
Võro: Fassism
Winaray: Fascismo
ייִדיש: פאשיזם
žemaitėška: Fašėzmos