Fado

José Malhoa – Fado (1910)
Klasyczny akompaniament pieśni fado. Po lewej tzw. gitara portugalska – tradycyjnie 12-strunowy instrument, na którym odgrywana jest zazwyczaj główna melodia w utworze
Koncert fado w Porto

Fado (oznacza los, przeznaczenie) – gatunek muzyczny powstały w XIX wieku w biednych dzielnicach portowych miast Portugalii, głównie w lizbońskich kwartałach Alfama i Mouraria. Fado to melancholijna pieśń[1], wykonywana przez jednego wokalistę przy akompaniamencie dwóch gitar. Nazywane jest czasami portugalskim bluesem.

Istnieją dwa podstawowe rodzaje klasycznego fado: fado z Lizbony (śpiewane zarówno przez mężczyzn jak i kobiety) i śpiewane wyłącznie przez mężczyzn fado z Coimbry[2].

Pierwszą udokumentowaną pieśniarką fado była Maria Severa, ale za największą pieśniarkę fado, uznawaną za królową, międzynarodowy symbol i wzorzec artysty tego gatunku, uważa się Amálię Rodrigues[3].

W latach dziewięćdziesiątych XX wieku fado zaczęło przeżywać swój renesans, głównie za sprawą pojawienia się na scenie nowego pokolenia artystów śpiewających zarówno klasyczne, jak i uwspółcześnione fado. Najważniejsi z nich to Dulce Pontes, Mariza, Mísia, Cristina Branco, Mafalda Arnauth, Carminho, Aldina Duarte, Camané, Paulo Bragança i Kátia Guerreiro. Niektórzy z nich są znani również za granicami swojego kraju: Mariza odnosi duże sukcesy w Wielkiej Brytanii, Dulce Pontes – w Hiszpanii, Cristina Branco – w Holandii, a Mísia – we Francji.

Fado pozostaje gatunkiem muzycznym uprawianym prawie wyłącznie w swojej ojczyźnie – Portugalii. Wyjątkiem jest Japonia, gdzie jest garstka artystów śpiewających fado po japońsku (chociaż należy zaznaczyć, że zdaniem purystów gatunkowych fado zaśpiewane w innym języku niż portugalski przestaje być fado). Innym wyjątkiem jest holenderska artystka Nynke Laverman, która, zainspirowana twórczością Cristiny Branco, nagrała płytę z utworami fado śpiewanymi w języku fryzyjskim.

27 listopada 2011 roku fado, jako styl popularnych pieśni został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO[4].

Zobacz też

Inne języki
العربية: فادو
asturianu: Fado
azərbaycanca: Fadu
български: Фадо
català: Fado
čeština: Fado
Chavacano de Zamboanga: Fado
dansk: Fado
Deutsch: Fado
eesti: Fado
Ελληνικά: Φάντο
English: Fado
español: Fado
Esperanto: Fado
euskara: Fado
فارسی: فادو
français: Fado
Gàidhlig: Fado
galego: Fado
한국어: 파두
Հայերեն: Ֆադու
hrvatski: Fado
Ido: Fado
íslenska: Fado
italiano: Fado
עברית: פאדו
lietuvių: Fado
magyar: Fado
Nederlands: Fado (muziek)
日本語: ファド
norsk: Fado
norsk nynorsk: Fado
occitan: Fado
português: Fado
română: Fado
русский: Фаду
српски / srpski: Фадо
srpskohrvatski / српскохрватски: Fado
suomi: Fado
svenska: Fado
Türkçe: Fado
українська: Фаду
Winaray: Fado
中文: 法朵