Eukarionty

Eukarionty
Ilustracja
Przykłady organizmów jądrowych (od góry: murarki ogrodowe, borowik szlachetny, zielenica, szympans, jaskier, orzęska)
Systematyka
Domena eukarionty
Nazwa systematyczna
Eukaryota
Whittaker & Margulis, 1978
Supergrupy
* Amoebozoa

Eukarionty, eukariota, eukarioty, organizmy eukariotyczne (Eukaryota, Eukarya), określane też jako jądrowce, jądrowe, organizmy jądrowe, karioty, kariota (Karyobionta) – organizmy zbudowane z komórek posiadających jądro komórkowe z chromosomami, co jest jednym z elementów odróżniających je od prokariontów. Jądro komórkowe odgraniczone jest od cytoplazmy podwójną błoną białkowo-lipidową. Nazwa naukowa pochodzi od greckich słów ευ ("dobry", "prawdziwy") i κάρυον ("orzech", "jądro").

W zależności od ujęcia systematycznego jądrowce są traktowane jako domena ( cesarstwo, nadkrólestwo) lub królestwo. Najpopularniejszą z tych kategorii systematycznych jest obecnie domena. Do eukariotów zalicza się wszystkie organizmy komórkowe, z wyjątkiem bakterii i archeowców, a więc prokariotów. Szacunki dotyczące liczby gatunków w obrębie tej grupy wahają się pomiędzy 5 a 10 mln [1] [2]. Według analiz przeprowadzonych przez naukowców z Census of Marine Life, opublikowanych w sierpniu 2011 roku, liczba ta wynosi 8,7 (±1,3) mln [3], z czego naukowo opisane zostały mniej niż dwa miliony [2].

Komórki eukariotyczne są z zasady znacznie większe od prokariotycznych. Choć zmienność rozmiarów i jednych i drugich jest bardzo duża (najmniejsze eukarioty mają rozmiar mniejszy niż 1 µm), typowe proporcje objętości są rzędu tysiąc do jednego.

Ewolucja

Prawdopodobnie organizmy eukariotyczne wywodzą się z prokariotycznych archeonów [4] (a w każdym razie są z nimi spokrewnione bliżej niż z bakteriami [5]), jednak ich wczesne dzieje ewolucyjne są słabo znane. Uznaje się za możliwe, że po prokariotycznych jeszcze przodkach wczesne jądrowce odziedziczyły zdolność do ruchu ameboidalnego i fagocytozy, lecz znacznie ją udoskonaliły. Głównym jednak "wynalazkiem" była reorganizacja materiału genetycznego. Komórka eukariotyczna zawiera wielokrotnie więcej materiału genetycznego niż prokariotyczna, dzięki czemu jest w stanie produkować więcej typów białek i ma potencjalnie nieograniczone możliwości regulacji. Materiał genetyczny występuje tu w postaci wielu skupionych w jądrze chromosomów. Są to liniowe fragmenty DNA związanego z licznymi białkami, które chronią go, powielają i precyzyjnie sterują ekspresją. Komórki eukariotyczne posiadają wiele organelli – zarówno analogiczne do występujących u prokariotów np. rybosomy czy chromosomy (odpowiadające bakteryjnemu genoforowi), jak i takie, których u żadnych prokariotów nie ma. Do tych drugich należy retikulum endoplazmatyczne wraz z błoną jądrową oraz mitochondria i plastydy (np. chloroplasty). Przynajmniej te dwa ostatnie pochodzą ze stosunkowo późnej w skali ewolucyjnej endosymbiozy komórek wczesnych jądrowych z bakteriami i sinicami. Wreszcie ponad miliard lat temu komórki eukariotyczne wykształciły możliwość rozmnażania drogą płciową, co jeszcze bardziej zwiększyło ich możliwości ewolucyjne [6].

Najstarsze znane skamieniałości, które prawdopodobnie mają pochodzenie eukariotyczne, zostały odkryte w osadach jeziornych w południowej Afryce przez zespół Józefa Kaźmierczaka. Prezentują komórczakową budowę syfonalną. Datowane są one na ok. 2,8-2,7 mld lat [7].

Inne języki
Afrikaans: Eukarioot
Alemannisch: Eukaryoten
aragonés: Eukarya
asturianu: Eukaryota
azərbaycanca: Nüvəlilər
Bân-lâm-gú: Chin-hu̍t seng-bu̍t
беларуская: Эўкарыёты
беларуская (тарашкевіца)‎: Эўкарыёты
български: Еукариоти
Boarisch: Eukaryota
bosanski: Eukarioti
brezhoneg: Eukariot
català: Eucariotes
čeština: Eukaryota
Cymraeg: Ewcaryot
dansk: Eukaryoter
Deutsch: Eukaryoten
dolnoserbski: Eukaryoty
English: Eukaryote
español: Eukaryota
Esperanto: Eŭkariotoj
euskara: Eukarioto
فارسی: یوکاریوت
français: Eukaryota
Gaeilge: Eocarót
Gaelg: Eukaryota
galego: Eukaryota
客家語/Hak-kâ-ngî: Chṳ̂n-fu̍t
한국어: 진핵생물
Հայերեն: Կորիզավորներ
hornjoserbsce: Eukaryoty
hrvatski: Eukarioti
Ilokano: Eukariota
Bahasa Indonesia: Eukariota
interlingua: Eucaryote
íslenska: Heilkjörnungar
italiano: Eukaryota
עברית: איקריוטים
Basa Jawa: Eukariota
Kapampangan: Eukaryote
ქართული: ევკარიოტები
қазақша: Эукариоттар
Kiswahili: Eukaryota
Kreyòl ayisyen: Ekaryòt
Kurdî: Eukariyot
Кыргызча: Эукариоттор
Latina: Eukaryota
latviešu: Eikarioti
Lëtzebuergesch: Eukaryoten
Ligure: Eukarya
Limburgs: Eukarya
lumbaart: Eukaryota
magyar: Eukarióták
македонски: Еукариоти
მარგალური: ევკარიოტეფი
Bahasa Melayu: Eukariot
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Cĭng-hŏk sĕng-ŭk
монгол: Эукариот
Nederlands: Eukaryoten
日本語: 真核生物
Napulitano: Eukaryota
Nordfriisk: Eukarioten
norsk: Eukaryoter
norsk nynorsk: Eukaryotar
Novial: Eukaryota
occitan: Eukaryota
پنجابی: یوکیریوٹ
Plattdüütsch: Eukaryoten
português: Eukaryota
română: Eucariote
русский: Эукариоты
саха тыла: Эукариот
Scots: Eukaryote
shqip: Eukarioti
sicilianu: Eukaryota
Simple English: Eukaryote
slovenčina: Eukaryoty
slovenščina: Evkarionti
српски / srpski: Еукариоте
srpskohrvatski / српскохрватски: Eukariote
Basa Sunda: Eukariot
svenska: Eukaryoter
Tagalog: Eukaryote
татарча/tatarça: Эукариотлар
тоҷикӣ: Эукариотҳо
Türkçe: Ökaryot
українська: Ядерні
Tiếng Việt: Sinh vật nhân thực
walon: Eucariote
West-Vlams: Eukaryootn
Winaray: Eukaryote
ייִדיש: אייקאריאט
粵語: 真核生物
中文: 真核生物