Demiurg
English: Demiurge

William Blake, Urizen stwarzający świat (akwarela, 1794). Postać Urizena wzorowana jest na gnostyckim demiurgu.

Demiurg (gr. δημιουργός dēmiourgós) – w filozofii i religiach starożytnych istota boska stwarzająca świat materialny.

Demiurg może być rozumiany jako postać, bezosobowa siła sprawcza czy metafora opisująca funkcjonowanie przyrody.

Filozoficzne znaczenie demiurgowi nadał Platon, który uczynił go siłą sprawczą w swojej filozofii przyrody. Istotną reinterpretację przedstawicieli gnostycy, przypisując demiurgowi ważną rolę w swojej religii i łącząc go z symboliką chrześcijańską. Demiurg (identyfikowany często z Jahwe) miał stworzyć świat materialny, w którym jest uwięziony wraz z duszami ludzkimi. Jest odróżniany od prawdziwego Boga, nie związanego z materią i złem świata. Wraz z tekstami Plotyna, neoplatonizm wykształcił odmienną kosmologię, nie odwołującą się do figury demiurga. Demiurg w myśli filozoficznej i religijnej uległ marginalizacji. Pojawiał się tradycji ezoterycznej i niektórych dziełach kulturowych (szczególnie u Williama Blake'a). W ostatnich dekadach zaczął pojawiać się w różnych interpretacjach w dziełach kultury popularnej.

Inne języki
Afrikaans: Demiurg
العربية: ديميرج
asturianu: Demiurgu
azərbaycanca: Demiurq
беларуская: Дэміург
беларуская (тарашкевіца)‎: Дэміург
български: Демиург
bosanski: Demiurg
català: Demiürg
čeština: Demiurg
dansk: Demiurg
Deutsch: Demiurg
eesti: Demiurg
English: Demiurge
español: Demiurgo
Esperanto: Demiurgo
euskara: Demiurgo
فارسی: عقل فعال
français: Démiurge
galego: Demiúrgo
hrvatski: Demiurg
italiano: Demiurgo
ქართული: დემიურგი
қазақша: Демиург
Кыргызча: Демиург
Latina: Demiurgus
magyar: Démiurgosz
Nederlands: Demiurg
norsk: Demiurg
português: Demiurgo
română: Demiurg
русский: Демиург
slovenčina: Demiurg (filozofia)
српски / srpski: Демијург
srpskohrvatski / српскохрватски: Demijurg
suomi: Demiurgi
svenska: Demiurg
Türkçe: Akl-ı Faal
українська: Деміург