Czystkowate

Czystkowate
Ilustracja
Cistus monspeliensis
Systematyka[1]
Domenaeukarionty
Królestworośliny
Kladrośliny naczyniowe
Kladrośliny nasienne
Klasaokrytonasienne
Kladróżowe
Rządślazowce
Rodzinaczystkowate
Nazwa systematyczna
Cistaceae Juss.
Gen. Pl.: 294. 4 Aug 1789

Czystkowate, posłonkowate (Cistaceae) – rodzina roślin należąca do rzędu ślazowców (Malvales), w niektórych, zwłaszcza dawniejszych ujęciach grupowana w rząd czystkowców (Cistales). Liczy 8 rodzajów z 207 gatunkami[1], spośród których do flory Polski należy tylko jeden – posłonek (Helianthemum)[2]. Czystkowate to aromatyczne rośliny zielne lub krzewy, często rosnące w miejscach otwartych, słonecznych na podłożu piaszczystym lub wapiennym[1]. Centrum zróżnicowania rodziny jest basen Morza Śródziemnego, ale jej przedstawiciele występują także na obu kontynentach amerykańskich, niemal całej Europie, północnej i wschodniej Afryce oraz w zachodniej Azji. Żywica z różnych gatunków czystkaladanum – jest od dawnych czasów pozyskiwana i stosowana w medycynie, przy czym współcześnie znajduje zastosowanie głównie w przemyśle perfumeryjnym. Wiele gatunków w różnych odmianach uprawnych, także mieszańcowych, z rodzajów czystek Cistus, posłonek Helianthemum i Halimum uprawianych jest jako rośliny ozdobne[3].

Morfologia

Tuberaria guttata
Fumana arabica
Pokrój
Rośliny zielnejednoroczne (w tym efemerydy wydające nasiona po kilku tygodniach rozwoju[4]) i byliny, także krzewy, rzadko drzewa. Okryte włoskami pojedynczymi lub skupionymi w pęczkach i wyglądającymi wówczas na gwiazdkowate, często gruczołowatymi, tak że w efekcie rośliny te bywają lepkie w dotyku[3]. U roślin z siedlisk suchych często występują bulwiaste kłącza[4].
Liście
Naprzeciwległe, rzadko skrętoległe lub okółkowe, pojedyncze. Przylistków zwykle brak, czasem są drobne, u Pakaraimaea okazałe. Blaszka liściowa całobrzega z użyłkowaniem dłoniastym, pierzastym lub z trzema lub więcej głównymi żyłkami biegnącymi równolegle[3]. U wielu przedstawicieli przystosowanych do klimatu suchego blaszki są zwinięte, silnie owłosione lub szybko opadające[4].
Kwiaty
Pojedyncze lub zebrane w wyrastające w kątach liści kwiatostany wierzchotkowe wiechowate lub groniaste. Kwiaty są obupłciowe i promieniste, czasem klejstogamiczne. Działki kielicha są trwałe. Mogą występować w liczbie trzech wolnych działek lub pięciu, ale wówczas dwie zewnętrzne są wąskie przyrośnięte do trzech wewnętrznych. Płatków korony jest pięć (trzy tylko w rodzaju Lechea) i w pąku są zmięte (skręcone u Pakaraimaea). Zwykle opadają po kilku godzinach kwitnienia. Pręciki są liczne, ich pylniki otwierają się podłużnymi pęknięciami, czasem wyróżniają się szerokimi łacznikami. Zalążnia jest górna i powstaje z trzech do pięciu owocolistków tworzących pojedynczą komorę (u Pakaraimaea komór jest pięć). Pojedyncza szyjka słupka zwieńczona jest jednym lub trzema znamionami[3].
Owoce
Wielonasienne torebki[3].
Inne języki
العربية: لاذنية
azərbaycanca: Buxurkolukimilər
български: Лавданови
català: Cistàcies
Cebuano: Cistaceae
čeština: Cistovité
English: Cistaceae
español: Cistaceae
Esperanto: Cistacoj
français: Cistaceae
Gaeilge: Rós gréine
한국어: 반일화과
hrvatski: Bušinovke
Bahasa Indonesia: Cistaceae
italiano: Cistaceae
עברית: לוטמיים
lietuvių: Švitrūniniai
português: Cistaceae
русский: Ладанниковые
Türkçe: Ladengiller
українська: Ладанникові
Tiếng Việt: Họ Nham mân khôi
Winaray: Cistaceae
中文: 半日花科