Civilization IV

Civilization IV
ProducentFiraxis Games
WydawcaTake-Two Interactive
DystrybutorPL: Cenega Poland
Seria gierCivilization
ReżyserSid Meier (dyrektor kreatywny)
ProjektantSoren Johnson
ArtystaSteve Ogden
Główny programistaMustafa Thamer
ScenarzystaPaul Murphy
KompozytorJeffery L. Briggs
Mark Cromer
SilnikGamebryo
Aktualna wersja1.74
Data wydaniaAm.Płn.: 25 października 2005
EU: 4 listopada 2005[1]
PL: 25 listopada 2005[2]
JP: 17 czerwca 2006[1]
Gatunekstrategiczna gra turowa
Tryby grygra jedno- i wieloosobowa
Kategorie wiekoweESRB: Everyone 10+
PEGI: 12
Wymagania sprzętowe
PlatformaWindows, macOS
NośnikiDVD (1)
Wymagania

procesor Pentium IV 1,2 GHz lub podobny, 256 MB RAM, karta graficzna 64 MB RAM, DirectX 9.0c[3]

Kontrolerymysz, klawiatura
PoprzednikCivilization III (2001)
KontynuacjaCivilization V (2010)

Civilization IV (pełna nazwa Sid Meier’s Civilization IV) – komputerowa strategiczna gra turowa wyprodukowana przez amerykańskie studio Firaxis Games i wydana przez Take-Two Interactive. Jej premiera odbyła się w 2005 roku na platformach Microsoft Windows i macOS. Jest to czwarta część serii gier komputerowych Civilization.

W Civilization IV gracz przejmuje kontrolę nad wybraną przez siebie cywilizacją, dążąc na przestrzeni tysiącleci do panowania nad losowo generowanym światem. Cel ten osiąga się poprzez zakładanie i rozbudowę miast, które wytwarzają technologie, kumulują przychody państwa oraz służą do produkcji jednostek i wznoszenia budowli. W miarę rozwoju rozgrywki gracz styka się z konkurencyjnymi cywilizacjami, z którymi może zawierać układy dyplomatyczne, ale też toczyć wojny. W stosunku do poprzednich części serii Civilization IV została rozbudowana o całkiem nowe elementy, na przykład system wielkich ludzi, możliwość szerzenia religii czy też ustanawiania ustroju poprzez kombinację opcji obywatelskich.

Pracami nad Civilization IV kierował główny projektant Soren Johnson, współautor Civilization III. W ich trakcie studio dokonało adaptacji zasad gry do środowiska trójwymiarowego przy użyciu silnika Gamebryo. Po premierze gra spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem przez krytyków, zdobywając szereg nagród i wyróżnień. Do marca 2008 roku sprzedano 3 miliony egzemplarzy Civilization IV, która została rozszerzona o dodatki Warlords, Beyond the Sword i Colonization. Dodatek Colonization uruchamiał się jako oddzielna gra i nie wymagał posiadania zainstalowanej Civilization IV.

Rozgrywka

Świat gry i pola

W Civilization IV gracz staje na czele wybranej przez siebie cywilizacji, kierując nią na przestrzeni tysiącleci. Akcja gry zwykle rozpoczyna się 4000 lat p.n.e.[4], a zadaniem gracza jest zbudowanie potężnego imperium, co odbywa się poprzez odkrywanie nowych ziem, zakładanie i rozbudowę miast, wynajdywanie nowych technologii oraz walkę bądź rywalizację dyplomatyczną z innymi cywilizacjami[5][6]. Dostępnych jest 18 cywilizacji różniących się startowymi technologiami oraz jednostkami specjalnymi. Każda z cywilizacji ma co najmniej jednego historycznego przywódcę[7].

Civilization IV jest strategiczną grą turową[2]. Rozgrywka w niej podzielona jest na tury, podczas których gracze wykonują kolejno swoje ruchy. Rozgrywka toczy się w trójwymiarowym środowisku (po raz pierwszy w serii[8]), z reguły na losowo generowanej trójwymiarowej mapie, która dzieli się na kwadratowe pola symbolizujące różne rodzaje terenu. Mapę można przybliżać, oddalać oraz obracać[9].

Pola w grze różnią się pod względem ukształtowania terenu, determinującego szybkość przemieszczania się jednostek, premię do obrony oraz wartość danego obszaru. Ta ostatnia jest określona przez liczbę punktów handlu, żywności oraz produktywności. Punkty handlu warunkują ilość jednostek złota, jakie mogą wpłynąć do budżetu państwa. Punkty żywności wpływają na stopień wyżywienia miast, natomiast punkty produktywności przeznaczane są do produkcji jednostek oraz budynków. Na danych polach mogą znajdować się bogactwa naturalne (zwierzęta, surowce, rośliny uprawne itp.), które po eksploatacji przynoszą dodatkowe modyfikatory do wartości pól. Ogólnie rzecz biorąc, wykorzystanie surowców przynosi dodatkowe punkty produkcji, hodowla zwierząt – punkty żywności, natomiast produkcja towarów luksusowych i eksploatacja kruszców przyczynia się do wzrostu liczby punktów handlu[10].

Generowanie surowców na mapie zostało poprawione w stosunku do poprzednich części serii. Aby ułatwić graczom rozgrywkę, twórcy gry zdecydowali się na generowanie strategicznych zasobów naturalnych w zasięgu każdego z graczy[11]. Samymi surowcami gospodaruje się inaczej niż w Civilization III, w której gracz mógł budować tylko farmy i kopalnie – gracz uzyskał dostęp do około 20 różnych ulepszeń zwiększających wartość terenu, dedykowanych różnym rodzajom zasobów i terenów. Przykładowo na wzgórzach bez surowców można wznieść wiatrak lub kopalnię, ale z kolei tylko na terenach zasiedlonych przez zwierzęta hodowlane można zbudować pastwisko[12]. Do innych kluczowych ulepszeń należą wyżej wymienione farmy, zakładane na terenach przyległych do rzek i jezior; przysiółki zwiększające liczbę punktów handlu i rozrastające się do przedmieść; warsztaty budowane na terenach płaskich; a także tartaki zakładane w lasach. Większość ulepszeń budowana jest przy użyciu jednostki robotnika, który odpowiada również za tworzenie szlaków komunikacyjnych na lądzie. Budową ulepszeń na polach morskich zajmują się statki[13].

Jednostki

W Civilization IV gracz kieruje jednostkami – obiektami zdolnymi do poruszania się po mapie. Istnieją dwa rodzaje jednostek – cywilne, na przykład robotnicy, osadnicy lub misjonarze, oraz wojskowe. Te ostatnie są charakteryzowane przez liczby: punktów ruchu oraz skuteczności bojowej (im większa, tym dana jednostka potężniejsza). Jednostki wojskowe różnią się specjalizacją według różnych ich rodzajów. Przykładowo jednostki zwiadowcze poruszają się szybciej po mapie gry niż inne. Łucznicze oraz używające proch stanowią głównie siłę obronną dla miast. Jednostki walczące w starciu bezpośrednim występują we wczesnej fazie gry i stanowią wówczas główną siłę szturmową. Machiny oblężnicze, których rola w stosunku do poprzednich części serii wzrosła[14], mogą bombardować grupę jednostek wroga oraz osłabiać obronę wrogich miast. Oprócz nich istnieją bardziej zaawansowane maszyny, na przykład jednostki morskie, pancerne oraz latające. Poszczególne odmiany jednostek ponadto dysponują specjalnymi modyfikatorami do walki przeciwko określonym formacjom wroga[15]. Każdy gracz może zmieścić dowolną liczbę jednostek na jednym polu, co powoduje ich wzajemną ochronę w trakcie ataku przeciwnika[14].

Miasta

Istotną rolę w Civilization IV odgrywają miasta, które odpowiadają za produkcję jednostek i powstawanie budynków, a także generują wpływy do budżetu[16]. Miasta są zakładane przez jednostki osadników[17]. W miarę rozwoju okolicznych terenów w miastach wzrasta liczba mieszkańców. Wzrost ten jest ograniczony jednak przez dostępną ilość żywności oraz dwa wskaźniki – zdrowia i zadowolenia. Pierwszy z nich obrazuje ilość punktów zdrowia i choroby; punkty zdrowia miasto zdobywa wraz z budową szpitali i akweduktów, natomiast punkty choroby – w przypadku wzrostu liczby mieszkańców oraz budowy obiektów takich jak kuźnie i fabryki. Podobnie funkcjonuje wskaźnik zadowolenia, prezentujący pozytywne i negatywne nastawienie obywateli do państwa. Punkty tego pierwszego zdobywa się poprzez krzewienie wiary państwowej, budowę świątyń, koloseów oraz posiadanie luksusowych bogactw naturalnych; negatywne nastawienie pojawia się między innymi wraz z wybuchem wojen i wzrostem liczby mieszkańców. Przewaga negatywnych czynników w obu wskaźnikach powoduje paraliż miasta i głód[18][19].

W kwestii zarządzania miastami zdecydowano się na rezygnację z systemu zanieczyszczenia środowiska, który dla graczy był uciążliwy. Zintegrowano go z systemem punktów zdrowia dla uproszczenia rozgrywki[6]. Gracze stracili także istniejącą w Civilization III możliwość przenoszenia zużytych punktów produkcji do innego miasta[12]. Redukcja elementów mikrozarządzania doprowadziła także do wprowadzenia kosztów utrzymania cywilizacji, wzrastających wraz z każdym założonym miastem, co miało w założeniu doprowadzić do zaprzestania przez graczy masowego tworzenia osadników[12][20].

W miastach oprócz budynków można wznosić także cuda, czyli specjalne budowle przynoszące dodatkowe korzyści miastu lub całej cywilizacji. Dzielą się one na cuda świata i cuda narodowe. Cuda świata stanowią kilkadziesiąt zróżnicowanych budowli (w tym siedem cudów świata), które może wybudować tylko jeden gracz i które dają specjalne opcje lub modyfikatory kilku miastom lub całej cywilizacji. Z kolei cuda narodowe, których istnieje kilkanaście, może wybudować każdy gracz, ale tylko jeden w całym państwie; ich wzniesienie przynosi korzyści jedynie miastu, na terenie którego się pojawiły[21]

Każda cywilizacja ma granice terytorialne, wyznaczone przez aktualny poziom kultury w miastach. Im bardziej kulturowo jest rozwinięta cywilizacja, tym większy jest rozmiar państwa; w przypadku, gdy dwa państwa stykają się ze sobą granicami, o kontroli nad granicznymi polami decyduje kultura graniczących ze sobą miast. Czynnik kulturowy odgrywa większą rolę niż w Civilization III, gdyż przewaga kulturowa może zadecydować o przejęciu miasta przeciwnika[11]. W Civilization IV wrogowie gracza stracili możliwość przechodzenia przez jego granice w czasie pokoju[11].

Nowością w serii, wprowadzoną w Civilization IV, jest system wielkich ludzi. Odpowiednio rozwinięte miasto może wykorzystać pewną liczbę mieszkańców jako specjalistów, którzy oprócz bonusów do produkcji, bogactwa, kultury bądź badań naukowych (w zależności od profesji) wytwarzają punkty wielkich ludzi. Gdy zostanie zdobyta odpowiednia liczba punktów, gracz otrzymuje wielkiego człowieka, którego może wykorzystać do stworzenia dzieła lub specjalnego budynku, wynalezienia technologii bądź zatrudnić jako superspecjalistę przypisanego na stałe do miasta. Konsekwencją tego jest specjalizacja miast, które gracz może ukierunkować na przykład na wytwarzanie produkcji bądź handel[12].

Technologie

Z dochodów z miast finansowany jest rozwój technologii, które dają danej cywilizacji dostęp do nowych jednostek, budowli, opcji dyplomatycznych, opcji obywatelskich, ulepszeń czy też religii[22]. Gracz może do woli wybierać ścieżkę rozwoju, koncentrując się na wyborze konkretnych technologii w celu planowania sposobu osiągnięcia zwycięstwa. Przyspieszanie badań technologicznych następuje poprzez budowę bibliotek oraz innych placówek naukowych, specjalizację naukową mieszkańców, dobór odpowiednich opcji obywatelskich lub zwiększanie punktów handlu generowanych w poszczególnych miastach[23]. W stosunku do poprzednich części serii drzewo technologii uległo przebudowie tak, aby zawierać w sobie wszystkie ważniejsze osiągnięcia człowieka. Ponadto umożliwiono graczowi osiągnięcie danego wynalazku na różne sposoby[5][14]; na przykład wynaleźć rakiety można, uprzednio osiągając technologię lotu lub artylerii[24].

Opcje obywatelskie

W Civilization IV pojawił się po raz pierwszy system opcji obywatelskich[14]. Umożliwia on graczowi zbudowanie własnego ustroju państwowego poprzez wybranie po jednym elemencie z pięciu grup opcji: rządowych, prawnych, związanych z pracą, gospodarczych oraz religijnych. Przykładem wśród opcji rządowych jest wprowadzenie despotyzmu, władzy dziedzicznej, demokracji, państwa policyjnego lub wyborów powszechnych. Kolejne opcje uaktywniają się wraz z rozwojem technologicznym i przynoszą modyfikatory do rozmaitych aspektów rozwoju cywilizacji. Przykładowo wprowadzenie demokracji ustanawia dodatkowe zadowolenie w największych miastach oraz przyspieszenie rozwoju technologicznego w przypadku posiadania specjalistów; z kolei ustanowienie wolności słowa przynosi bonusy do złota oraz kultury[25].

Religie

Wśród nowości wprowadzonych do serii znajdują się religie. Gracz może wynaleźć jedną z siedmiu głównych religii świata (buddyzm, hinduizm, judaizm, chrześcijaństwo, islam, konfucjanizm, taoizm), co daje mu liczne korzyści, na przykład możliwość zwiększenia liczby punktów zadowolenia w miastach oraz (w przypadku posiadania świętego miasta) dodatkowe wpływy do budżetu[26]. Religie można rozszerzać na inne miasta przy użyciu jednostek misjonarzy, którzy są szkoleni w klasztorach[6][27].

Dyplomacja i wojna

Gracz podczas rozgrywki musi wykazać się umiejętnościami dyplomatycznymi. Kierowani przez komputer konkurencyjni przywódcy mają bowiem różne osobowości: jedni dążą do wojny, inni wolą bardziej pokojowe rozwiązania. Komputerowi przywódcy preferują zawieranie umów dyplomatycznych z cywilizacjami o tej samej religii lub o tych samych opcjach obywatelskich[20]. Od tego zależy możliwość zawierania umów dyplomatycznych, gdyż komputerowi przywódcy mogą odmówić prowadzenia wszelkich rozmów[28].

W miarę postępu w grze gracz może zawierać z co bardziej przychylnymi konkurentami umowy handlowe, na przykład wymianę bogactw naturalnych i złota, otwarcie granic czy też wymianę technologii lub map. Danego przywódcę można skłonić do narzucenia jego cywilizacji religii lub opcji obywatelskich. W przypadku przyjaźni między narodami można z czasem zawrzeć pakt obronny lub nawet wieczysty sojusz, natomiast wzajemna nienawiść niekiedy prowadzi do wojny; gracze podczas działań wojennych mają do dyspozycji szerokie możliwości dyktowania warunków pokoju, wliczając zmuszenie wroga do przyjęcia nowej religii lub sporej kontrybucji[29].

Walka polega na tym, że atakująca jednostka wkracza na pole zajęte przez innego gracza. Wynik starcia jest określany przez komputer na podstawie czynników takich jak skuteczność bojowa obu jednostek oraz bonusy obronne dla danego terenu[30]. W stosunku do poprzednich części serii jednostki bojowe zostały pozbawione pasków życia oraz podziału na punkty ataku i obrony, zyskując jednolity wskaźnik punktów życia[26][27]. Ponadto umożliwiono jednostkom na wzór gier fabularnych zdobywanie doświadczenia, co skutkuje możliwością awansu oraz wyborem modyfikatora specjalizującego jednostkę, na przykład w obronie miast lub w walce z określonymi rodzajami wrogich sił[5].

Z wojną wiąże się niekiedy zdobywanie miast. Miasta w przypadku oblężenia mają do dyspozycji modyfikatory obronne, generowane przy uwzględnieniu poziomu rozwoju kultury oraz budowli obronnych takich jak mury, zamki czy też bunkry[31]. Zdobyte po szturmie miasta obciążają jednak państwo pod względem kosztów utrzymania[32].

Cel rozgrywki i możliwości modyfikacji świata gry

Gracz może wygrać grę na sześć sposobów. Pierwszym jest po prostu podbój wszystkich miast należących do przeciwników. Drugim – zwycięstwo dyplomatyczne, osiągnięte na drodze głosowania po zbudowaniu Organizacji Narodów Zjednoczonych, po którym gracz otrzymuje stanowisko sekretarza generalnego. Trzecim sposobem zwycięstwa jest wygrana w wyścigu o podbój kosmosu, co osiąga się poprzez budowę wszystkich komponentów wymaganych do budowy rakiety kosmicznej. Gracz może zwyciężyć także wtedy, gdy podczas ostatniej tury osiągnie najwyższą liczbę punktów, gdy jego cywilizacja będzie miała znaczącą przewagę nad konkurentami pod względem obszaru i populacji lub gdy cywilizacja posiada trzy miasta o kulturze na poziomie najwyższym (legendarnym)[33]. W przypadku trzech dołączonych do gry scenariuszy (American Revolution, Desert War i Greek World) gracz ma do wykonania określone cele, na przykład utrzymanie kluczowych miast bądź pokonanie komputerowych cywilizacji[34].

Dostępne są trzy poziomy szybkości gry: normalny, szybki i epicki, różniące się liczbą tur do rozegrania przez gracza oraz szybkością rozwoju cywilizacji[6]. Gracz może również ustawić parametry wpływające między innymi na rozmiar, ukształtowanie i rodzaj świata gry[11], a także ustawić jeden z dziewięciu poziomów trudności gry[35].

Rozgrywka wieloosobowa

W Civilization IV zaimplementowano tryb rozgrywki wieloosobowej nie tylko przez PBeM i hot seat (jak w poprzednich częściach serii), ale też przez serwer GameSpy Arcade lub przez sieć lokalną; w kwestii samej mechaniki gry odebrano komputerowym cywilizacjom widok na całą mapę gry od początku rozgrywki[5][27]. W ramach tury umożliwiono również graczom ruch jednostkami w czasie rzeczywistym[36]. Rozgrywka w sieci odbywa się za sprawą serwera PitBoss, który zapisuje stan gry w przypadku jej opuszczenia przez jednego z graczy[8].

Inne języki
العربية: سيفليزيشن 4
čeština: Civilization IV
español: Civilization IV
Esperanto: Civilization IV
فارسی: تمدن ۴
français: Civilization IV
한국어: 문명 IV
hrvatski: Civilization 4
Bahasa Indonesia: Civilization IV
italiano: Civilization IV
עברית: Civilization IV
lietuvių: Civilization IV
lumbaart: Civilization IV
Bahasa Melayu: Civilization IV
Nederlands: Civilization IV
português: Civilization IV
română: Civilization IV
Simple English: Civilization IV
slovenščina: Civilization IV
српски / srpski: Civilization IV
srpskohrvatski / српскохрватски: Civilization IV
Türkçe: Civilization IV
українська: Civilization IV
吴语: 文明IV
中文: 文明IV