Chromosom

Chromosom submetacentryczny:
1 – chromatyda 2 – centromer – miejsce złączenia dwóch chromatyd 3 – ramię krótkie 4 – ramię długie
Kolejne stopnie upakowania materiału genetycznego

Chromosom – forma organizacji materiału genetycznego wewnątrz komórki [1]. Nazwa pochodzi z greki, gdzie χρῶμα (chroma, kolor) i σῶμα (soma, ciało). Chromosomy rozróżniano poprzez wybarwienie. Pierwszy raz terminu tego użył Heinrich Wilhelm Waldeyer w roku 1888 [2].

Budowa

Chromosomy występują w formie mikroskopijnej struktury najlepiej widocznej w metafazie podziału komórkowego, kiedy to są najbardziej skondensowane. Chromosomy są zbudowane z dwóch chromatyd siostrzanych (podłużnych jego części) połączonych w jednym punkcie centromerem (wyjątkiem są chromosomy powstałe po pęknięciu centromeru w trakcie podziału jądra komórkowego – pod koniec metafazy). U organizmów prokariotycznych chromosom stanowi pojedyncza, kolista cząsteczka DNA [3], natomiast u organizmów eukariotycznych liniowa cząsteczka DNA [4]. Każda cząsteczka DNA buduje jedną chromatydę. Zarówno u prokariontów, jak i eukariontów chromosomy zbudowane są z kompleksu DNA i białek histonowych lub histonopodobnych (u prokariotów). W komórkach organizmów prokariotycznych i niektórych eukariotycznych (drożdże, pierwotniaki) występują również nieosłonięte, koliste cząsteczki DNA zwane plazmidami.

U organizmów eukariotycznych chromosomy z obu stron zakończone są powtarzającą się sekwencją nukleotydów tworzących telomer. Skracanie telomerów podczas podziałów komórki być może prowadzi do starzenia się komórki.

Locus (l. mnoga loci; czyt. lokus, loci) to miejsce w chromosomie gdzie zlokalizowany jest gen.

Struktura chromosomu nie jest niezmienna, podlega on bowiem zmianom zwanym mutacjami. Mutacje dotyczące bezpośrednio chromosomów to aberracje chromosomowe lub mutacje genomowe.

Chromosomy dzielą się na autosomy – zawiadujące dziedziczeniem cech nie sprzężonych z płcią, oraz chromosomy płciowe – czyli allosomy lub heterosomy, których obecność przejawia się u konkretnej płci i w wielu przypadkach determinuje ją.

Ze względu na położenie centromeru wyróżnia się chromosomy:

Inne języki
Afrikaans: Chromosoom
Alemannisch: Chromosom
العربية: كروموسوم
asturianu: Cromosoma
azərbaycanca: Xromosom
تۆرکجه: کوروموزوم
Bân-lâm-gú: Jiám-sek-thé
беларуская: Храмасома
български: Хромозома
bosanski: Hromosom
brezhoneg: Kromozom
català: Cromosoma
čeština: Chromozom
Cymraeg: Cromosom
dansk: Kromosom
Deutsch: Chromosom
eesti: Kromosoom
Ελληνικά: Χρωμόσωμα
English: Chromosome
español: Cromosoma
Esperanto: Kromosomo
euskara: Kromosoma
فارسی: کروموزوم
français: Chromosome
Frysk: Gromosoom
Gaeilge: Crómasóm
galego: Cromosoma
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngiam-set-thí
한국어: 염색체
Հայերեն: Քրոմոսոմ
हिन्दी: गुण सूत्र
hrvatski: Kromosomi
Bahasa Indonesia: Kromosom
isiXhosa: I-chromosome
íslenska: Litningur
italiano: Cromosoma
עברית: כרומוזום
Basa Jawa: Kromosom
ქართული: ქრომოსომა
Kiswahili: Chembeuzi
Kreyòl ayisyen: Kwomozòm
Kurdî: Kromozom
Кыргызча: Хромосомалар
Latina: Chromosoma
latviešu: Hromosoma
lietuvių: Chromosoma
lumbaart: Cromusoma
magyar: Kromoszóma
македонски: Хромозом
मराठी: गुणसूत्र
Bahasa Melayu: Kromosom
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Niēng-sáik-tā̤
монгол: Хромосом
မြန်မာဘာသာ: ခရိုမိုဆုမ်း
Nederlands: Chromosoom
नेपाली: गुणसूत्र
日本語: 染色体
Nordfriisk: Kromosoom
norsk: Kromosom
norsk nynorsk: Kromosom
occitan: Cromosòma
олык марий: Хромосом
oʻzbekcha/ўзбекча: Xromosomalar
ਪੰਜਾਬੀ: ਗੁਣਸੂਤਰ
پنجابی: کروموسوم
português: Cromossomo
română: Cromozom
русский: Хромосома
Scots: Chromosome
shqip: Kromozomi
Simple English: Chromosome
slovenčina: Chromozóm
slovenščina: Kromosom
کوردی: کرۆمۆسۆم
српски / srpski: Хромозом
srpskohrvatski / српскохрватски: Kromosom
Basa Sunda: Kromosom
suomi: Kromosomi
svenska: Kromosom
Tagalog: Kulaylawas
татарча/tatarça: Хромосома
తెలుగు: వారసవాహిక
тоҷикӣ: Хромосома
Türkçe: Kromozom
українська: Хромосома
Tiếng Việt: Nhiễm sắc thể
Winaray: Kromosoma
ייִדיש: כראמאזאם
Yorùbá: Krómósómù
粵語: 染色體
中文: 染色体