Chiny

Ten artykuł dotyczy krainy historycznej. Zobacz też: Chiny (ujednoznacznienie).

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując nim wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

Obecnie dwa państwa uznają się za prawowitych depozytariuszy chińskiej państwowości:

Informacje o współczesnych państwach chińskich zamieszczone są w powyższych hasłach.

Chiny to jeden z najstarszych ośrodków cywilizacyjnych świata, o odrębnej i bogatej tradycji muzycznej, teatralnej, literackiej, filozoficznej, historycznej oraz naukowej. Bezprecedensowe w dzisiejszych Chinach jest obecne otwarcie tego kraju na świat i jego szybka okcydentalizacja.

Nauka zajmująca się szerokim zakresem zagadnień związanych z Chinami to sinologia.

Nazwa

Nazwa Zhōngguó (Chiny) zapisana pismem uproszczonym

W przeszłości Chiny miały wiele różnych nazw. Rzymianie nazywali je Serica. Od czasów Marco Polo przyjęła się nazwa Kataj (ros. Kitaj, od Kitanów), a w epoce odkryć geograficznych China i wywodząca się od niej nowa nazwa łacińska – Sina, obie pochodzące z sanskrytu (od dynastii Qin), bo Indie były pierwszym krajem Azji, do którego dopłynęli Portugalczycy. Do XVII w. portugalska China i opisany przez Marco Polo Kataj były uważane za odrębne kraje, a na mapach daleko na północ od Pekinu umieszczano Chanbałyk. Jednym z pierwszych, którzy zwrócili uwagę na ten błąd był polski jezuita, o. Michał Boym.

Benedykt Chmielowski, autor późnobarokowej encyklopedii Nowe Ateny tak pisał o nazwie Chin: Luzytańczykowie i Hiszpanii Chińskie państwo nazywają Chinam, Włosi Toskańcy Cinam, Niemcy Tchinam, Arabowie zowią Sin, Ptolemeusz Geograf Sin y Sericam, Saraceni Katay albo Kitay, sami zaś Chińczykowie państwu swemu co raz inne dają imię, gdy inna tam panuje familia (...)

W języku polskim funkcjonowała początkowo zaczerpnięta z języków europejskich nazwa China, z „ch” czytanym według polskiej wymowy, co dodatkowo oddaliło ją od pierwowzoru. Podobnie jak w przypadku Indii, nazwa ta została z czasem wyparta przez formę w liczbie mnogiejChiny.

Sami Chińczycy najczęściej nazywają swój kraj Zhōngguó (中国), czyli Państwo Środka. W języku chińskim istnieje jednak wiele nazw tego kraju o różnym zabarwieniu stylistycznym i emocjonalnym, m.in. Zhōnghua, Tiānxià albo Shénzhōu – nazwa serii statków kosmicznych Shenzhou została pomyślana jako homofon nazwy Chin.

Inne języki
Alemannisch: China
አማርኛ: ቻይና
Ænglisc: Cīna
العربية: الصين (منطقة)
ܐܪܡܝܐ: ܨܝܢ (ܐܪܥܐ)
arpetan: Ch·ina
Aymar aru: China
Bân-lâm-gú: Tiong-kok
བོད་ཡིག: རྒྱ་ནག
brezhoneg: Sina
català: Xina
čeština: Čína
Cymraeg: Tsieina
Deitsch: Tscheine
Deutsch: China
ཇོང་ཁ: རྒྱ་ནག
español: China (región)
Esperanto: Ĉinio
français: Monde chinois
Gaeilge: An tSín
Gaelg: Yn Çheen
贛語: 中國
گیلکی: چین
客家語/Hak-kâ-ngî: Chûng-koet
한국어: 중국
हिन्दी: चीन
Bahasa Indonesia: Tiongkok (istilah)
íslenska: Kína
עברית: סין (אזור)
Basa Jawa: Cina
ಕನ್ನಡ: ಚೀನಾ
kernowek: China
Bahasa Melayu: China
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dṳ̆ng-guók
Nederlands: China
日本語: 中国
norsk: Kina
norsk nynorsk: Kina
Nouormand: Chinne
पालि: चीन
Patois: Chaina
Picard: Kine
română: China
Runa Simi: Chunwa
русиньскый: Китай
संस्कृतम्: चीन
Simple English: China
slovenščina: Kitajska
српски / srpski: Кина (регион)
Basa Sunda: Tiongkok (istilah)
svenska: Kina (region)
ತುಳು: ಚೀನಾ
Türkçe: Çin (bölge)
українська: Китай
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: خىتاي
Tiếng Việt: Trung Quốc (khu vực)
Võro: Hiina
walon: Chine
文言: 中國
Winaray: Tsina
吴语: 中國
Yorùbá: Ṣáínà
粵語: 中國
中文: 中國