Charles Aznavour

Charles Aznavour
Ilustracja
Charles Aznavour w Warszawie (23 czerwca 2014)
Imię i nazwiskoSzahnur Waghinak Aznawurian
Data i miejsce urodzenia22 maja 1924
Paryż
Zawódkompozytor, piosenkarz, aktor filmowy
WspółmałżonekMicheline Rugel
Evelyne Plessis
Ulla Thorsell
Odznaczenia
Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Order Kanady – Oficer (Officer)
Strona internetowa

Charles Aznavour, właśc. Szahnur Waghinak Aznawurian, orm. Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան[1] (ur. 22 maja 1924 w Paryżu) – francuski kompozytor, piosenkarz i aktor filmowy pochodzenia ormiańskiego.

Charles Aznavour – niewysokiego wzrostu, obdarzony charakterystycznym głosem[2] stał się w II poł. XX wieku jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci światowej muzyki rozrywkowej. Skomponował około 1000 piosenek (w tym ok. 150 do tekstów po angielsku, 100 po włosku, 70 po hiszpańsku i 50 po niemiecku). Sprzedał ponad 200 milionów płyt na całym świecie[3]. Wystąpił w ponad 60 filmach.

Aznavour bywa nazywany często francuskim Frankiem Sinatrą. Tematem jego piosenek jest na ogół miłość. Artysta mówi i śpiewa w wielu językach: po francusku, angielsku, włosku, neapolitańsku, hiszpańsku, niemiecku, rosyjsku, portugalsku i po ormiańsku. W tym ostatnim języku nagrał XVIII-wieczną pieśń Sayat Nova. Z kolei piosenka Que C’est Triste Venise (Jakże smutna jest Wenecja) została przez niego zaśpiewana w rekordowej liczbie wersji: włoskiej (Com'è Triste Venezia), hiszpańskiej (Venecia Sin Ti), angielskiej (How Sad Venice Can Be) i niemieckiej (Venedig im Grau).

Charles Aznavour - Warszawa, 23 czerwca 2014

Życiorys

Dzieciństwo

Charles Aznavour urodził się w Paryżu jako syn ormiańskich emigrantów: Mikajela Aznawuriana i Knar Baghdasarian. Jego ojciec urodził się w Achalciche w Gruzji, a matka pochodziła z kupieckiej rodziny z Turcji. Oboje rodzice zatrzymali się tymczasowo we Francji w drodze do USA. Musieli czekać na wizę wjazdową, gdy nieoczekiwanie na świat przyszedł ich syn.[4] To rodzice byli pierwszymi, którzy odkryli u swego dziecka talent muzyczny i bardzo wcześnie wprowadzili je w świat teatru.

Mały Szahnur zaczął występować już w wieku 9 lat, śpiewając w duecie ze starszą siostrą Aïdą w restauracji ormiańskiej, prowadzonej przez ojca. Wtedy też zaczął używać pseudonimu, pod którym będzie go znał cały świat – Charles Aznavour. W latach 30. XX w. występował na francuskiej prowincji, grając w lokalnych teatrach. Wystąpił też w kilku filmach[4].

Kariera artystyczna

Lata 40. i 50.

Już w wieku młodzieńczym Aznavour zaczął komponować piosenki i śpiewać je w duecie z Pierre'em Roche’em. Przełom w jego karierze artystycznej nastąpił, gdy obu usłyszała Édith Piaf i zaprosiła w 1946 na swoje tournée po Francji, a następnie po USA. W 1952 Aznavour powrócił z amerykańskiego tournée do Francji sam, gdyż jego partner pozostał w Kanadzie z nowo poślubioną żoną. Aznavour wznowił współpracę z Édith Piaf[4]. Sukces artystyczny nie przyszedł od razu. Krytykom nie podobał się głos Aznavoura, jego niski wzrost (161 cm) i sposób bycia na scenie. Jednak jego piosenki podobały się coraz bardziej publiczności i w II poł. lat 50. Aznavour już liczył się na muzycznej scenie Francji[5]. Miał wówczas w repertuarze ok. 30 piosenek, a wśród nich takie przeboje jak:Sur ma vie, Parce que czy Après l’amour.

1957 był rokiem wielkiego triumfu Aznavoura, który dał serie koncertowe w paryskich salach: Alhambrze, a następnie w Olympii. Zdążył jeszcze odbyć międzynarodowe tournée, również z sukcesem. W 1958 wystąpił w filmie Jean-Pierre’a Mocky’ego Les dragueurs, a później w filmie Georges’a Frange’a La tête contre les murs (za który otrzymał nagrodę w kategorii: Najlepszy Aktor Roku)[4].

Lata 60.

W latach 60. Aznavour ugruntował już swoją popularność w Europie i na świecie. Na początku dekady wystąpił w prestiżowej nowojorskiej Carnegie Hall, a następnie odbył długie międzynarodowe tournée po Turcji, Libanie, Grecji, Afryce i ZSRR, gdzie miał okazję odwiedzić ojczyznę przodków i jej stolicę Erywań; zaśpiewał tam przebój La mamma[4].

Kiedy Aznavour ostatecznie powrócił do Francji w 1965, dał niezapomniany koncert One Man Show w Olympii; w ciągu 12 tygodni przy pełnej widowni wykonywał 30 piosenek. Latem tego samego roku wystąpił w filmie Pierre’a Granier-Deferre’a, Paris au mois d’août a pod koniec roku w musicalu Monsieur Carnaval. La bohême, piosenka z tego musicalu stała się najbardziej znanym przebojem w całej jego karierze[4]. Jego piosenka La Mamma w 1966 została sprzedana we Francji w liczbie ponad 1 mln egzemplarzy[5]. W tym samym roku piosenkarz odbył tournée po Kanadzie i Antylach Francuskich. Koniec lat 60. to ponowne udane występy w paryskiej Olympii. W 1969 Aznavour otrzymał nagrodę przyznaną mu przez Association of American Songwriters and Composers oraz medal La Médaille Vermeil w Paryżu za piosenkę Hier encore[4].

Lata 70.

Rok 1970 rozpoczął się od koncertów w USA, w tym na Broadwayu. Na początku 1971 Aznavour powrócił do Paryża dając koncert w Olympii. Kilka miesięcy później we Włoszech dostał nagrodę Złotego Lwa na Festiwalu Filmowym w Wenecji za włoską wersję piosenki Mourir d’aimer[4].

Jego repertuar stał się bardziej zróżnicowany; artysta zainteresował się tematyką społeczną i obyczajową: Le temps des loups (o przemocy w miastach), wspomniana Mourir d’aimer (o Faits divers) czy Comme ils disent (o homoseksualizmie). Zaczął też pisać pamiętniki (wydane w USA jako Aznavour par Aznavour).

Początek i koniec 1972 to występy w Olympii, sukces piosenki Les plaisirs démodés, która osiągnęła szczyty list przebojów oraz operetka Douchka, napisana wspólnie ze szwagrem, kompozytorem Georges’em Garvarentz’em.[4]

W 1974 Aznavour odniósł wielki sukces w Wielkiej Brytanii, kiedy jego piosenka She osiągnęła pierwsze miejsce na liście przebojów i status platynowej płyty; jakby na przekór, we Francji sprzedawała się słabo.

W 1975 Aznavour napisał balladę Ils sont tombés w 60. rocznicę ludobójstwa Ormian w 1915. Później wystąpił w filmie Claude’a Chabrola Folies Bourgeoises. Jego popularność osiągnęła szczyt – po jego piosenki zaczęli sięgnęli inni: Ray Charles (La Mamma), Fred Astaire (własna wersja Les plaisirs démodés w 1976) i Bing Crosby Hier encore w 1977, tuż przed śmiercią. Pod koniec dekady Aznavour wystąpił w filmie Volkera Schloendorffa Blaszany bębenek, nagrodzonym Złotą Palmą na Festiwalu Filmowym w Cannes w 1979)[4].

Charles Aznavour - Warszawa, 23 czerwca 2014

Lata 80.

W 1983 piosenkarz zerwał współpracę z wytwórnią Barclay. Dwa lata później podpisał kontrakt z wytwórnią Trema, która obiecała wznowić jego wczesne albumy. W 1986 Aznavour po raz pierwszy napisał scenariusz filmowy – do filmu Paula Boujenaha Yiddish Connection; w filmie tym zagrał zresztą jedną z głównych ról.

W 1984 był gwiazdą Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie.

1987 to rok tournée po USA wspólnie z amerykańską piosenkarką Pią Zadorą, a następnie występ w paryskim Palais des Congrès oraz tournée po Francji pod koniec roku.

W 1988 Aznavour ponownie wystąpił w Palais des Congrès w Paryżu.

Po tragicznym trzęsieniu ziemi w Armenii w 1988 Aznavour pomagał ojczyźnie swoich rodziców poprzez akcję charytatywną Aznavour for Armenia. Razem z Georges’em Garvarentz’em napisał piosenkę Pour toi Arménie (Dla ciebie, Armenio), która została wykonana przez grupę francuskich artystów i utrzymywała się na liście przebojów przez 18 tygodni. Sprzedana została w ilości ponad 1 mln egzemplarzy[4]. Charles Aznavour doczekał się placu własnego imienia w centrum Erywania, a także pomnika w mieście Giumri, które odnotowało największą liczbę ofiar we wspomnianym trzęsieniu ziemi.

Lata 90.

W 1995 Aznavour został mianowany Ambasadorem i Stałym Przedstawicielem Armenii przy UNESCO. Artysta jest również członkiem organizacji charytatywnej Armenia Fund, która od 1992 roku przekazała ponad 150 milionów dolarów na pomoc humanitarną i rozwój infrastruktury w Armenii.

12 lipca 1997 Aznavour świętował 50. rocznicę swojej obecności w show-businessie na Montreux Festival w Szwajcarii.

15 września 1997 Aznavour został odznaczony przez prezydenta Francji Jacques’a Chiraca orderem Legii Honorowej[4].

Lata 2000.

We wrześniu 2003 Aznavour opublikował kolejne swoje pamiętniki – Le temps des avants (wyd. Flammarion) W 2004 za działalność humanitarną Aznavour otrzymał tytuł “Narodowego Bohatera” Armenii (najwyższe odznaczenie państwowe tego kraju).

Jesienią 2006 artysta rozpoczął swe pożegnalne światowe tournée, występując najpierw w USA i Kanadzie, zbierając pozytywne recenzje[4].

We wrześniu 2006 Aznavour wziął udział w wielkim koncercie w Erywaniu. Wśród audytorium znajdowali się: były prezydent Armenii Robert Koczarian oraz prezydent Francji Jacques Chirac, składający właśnie oficjalną wizytę w tym kraju. Następnie, już we Francji, Aznavour zainaugurował sezon kulturalny Arménie mon amie.

W tym samym 2006 82-letni artysta udał się w podróż na Kubę, gdzie razem z miejscowym muzykiem Chucho Valdésem, nagrał swój nowy album Colore Ma Vie, zaprezentowany na koncercie artysty w Moskwie w kwietniu 2007[4].

Rok 2007 Aznavour rozpoczął koncertami w Japonii i Azji, a w lipcu 2007 wziął udział w Vieilles Charrues Festival. Druga połowa 2007 to występy artysty w Paryżu, gdzie dał ponad 20 przedstawień w Palais des Congrès; następnie udał się na tournée po Belgii, Holandii i po Francji. Artysta cały czas twierdził, że zakończy to pożegnalne tournée, jeżeli czas mu pozwoli, w 2010 roku. Podczas koncertów śpiewał, podobnie jak i wcześniej, w kilku językach – głównie po francusku i angielsku, ale także po włosku i hiszpańsku.

Rok 2007 przyniósł też kolejny jego album Forever Cool (Capitol/EMI), na którym m.in. śpiewał w duecie z głosem Deana Martina znany przebój tego ostatniego Everybody Loves Somebody Sometimes.

18 stycznia 2008 Aznavour uczestniczył gościnnie we francuskim reality show Star Academy, gdzie zaśpiewał swój przebój Emmenez-Moi z Jérémy Chapronem.

Od lutego 2008 roku pełni funkcje ambasadora Armenii w Szwajcarii, co zaproponowano mu w związku z jego zasługami dla ojczyzny[6].

Również w lutym 2008 Aznavour odbył tournée po Portugalii, a na wiosnę udał się w długą trasę koncertową po Ameryce Południowej (Argentyna, Brazylia, Chile i Urugwaj). Latem występował w Quebecu, a jesienią znów powrócił do Ameryki Południowej.

Tak więc cały niemal rok 2008 przebiegł pod znakiem tournée artysty po Ameryce Południowej. 5 lipca 2008 Aznavour został odznaczony Orderem Kanady po czym następnego dnia dał koncert na słynnym Polu Bitwy o Quebec w ramach uroczystości 400-lecia założenia miasta Quebec City.

26 grudnia 2008 prezydent Armenii Serż Sarkisjan podpisał dekret o nadaniu ormiańskiego obywatelstwa Aznavourowi w uznaniu m.in. jego zasług dla narodu ormiańskiego[7].

W styczniu 2010 Aznavour oraz senegalski piosenkarz Youssou N'Dour, razem z ponad czterdziestoma gwiazdami francuskiej estrady nagrali video „1 geste pour Haïti chérie” w geście pomocy dla ofiar katastrofalnego trzęsienia ziemi na Haiti[8].

Charles Aznavour z córką Katią, podczas koncertu w Polsce - Warszawa, 23 czerwca 2014
Inne języki
Afrikaans: Charles Aznavour
Alemannisch: Charles Aznavour
العربية: شارل أزنافور
Aymar aru: Charles Aznavour
azərbaycanca: Şarl Aznavur
башҡортса: Шарль Азнавур
беларуская: Шарль Азнавур
беларуская (тарашкевіца)‎: Шарль Азнавур
български: Шарл Азнавур
čeština: Charles Aznavour
Ελληνικά: Σαρλ Αζναβούρ
Esperanto: Charles Aznavour
français: Charles Aznavour
Bahasa Indonesia: Charles Aznavour
Basa Jawa: Charles Aznavour
latviešu: Šarls Aznavūrs
Lëtzebuergesch: Charles Aznavour
Nederlands: Charles Aznavour
Plattdüütsch: Charles Aznavour
português: Charles Aznavour
Runa Simi: Charles Aznavour
Simple English: Charles Aznavour
slovenščina: Charles Aznavour
српски / srpski: Шарл Азнавур
srpskohrvatski / српскохрватски: Charles Aznavour
українська: Шарль Азнавур
粵語: 阿茲納弗