Cesarstwo Bizantyńskie

Βασιλεία των Ρωμαίων
(Βυζάντιο)

Cesarstwo Rzymian
(Bizancjum)
395–1453
Flaga Cesarstwa Bizantyńskiego
Godło Cesarstwa Bizantyńskiego
Flaga Cesarstwa BizantyńskiegoGodło Cesarstwa Bizantyńskiego
Położenie Cesarstwa Bizantyńskiego
Język urzędowyłacina (do ok. VII/VIII wieku)
średniogrecki – oficjalnie po VIII w.
StolicaKonstantynopol
Ustrój politycznyMonarchia absolutna
Typ państwaCesarstwo
Ostatnia głowa państwaostatni cesarz
Konstantyn XI Paleolog
Zależne odImperium Osmańskie
(1372 − 1403 i 1424 − 1453)
Ostatni przywódca religijnyPatriarcha Konstantynopola Atanazy II
Podział cesarstwarzymskiego na część wschodnią i zachodnią
(395 rok)
Upadek Konstantynopolapo oblężeniu tureckim
1453
Religia dominującachrześcijaństwo
(293/395-1054)
prawosławie
(1054-1453)
Podział imperium rzymskiego po śmierci Teodozjusza I w roku 395, w tle widoczne współczesne granice państw.

     Cesarstwo zachodniorzymskie

     Cesarstwo Bizantyńskie

Cesarstwo wschodniorzymskie, później Cesarstwo Bizantyńskie (w literaturze można też spotkać formę Cesarstwo Bizantyjskie[1]) – termin historiograficzny, używany od XIX wieku na określenie greckojęzycznego, średniowiecznego cesarstwa rzymskiego ze stolicą w Konstantynopolu. Używane zamiennie określenie cesarstwo wschodniorzymskie jest bardziej popularne w odniesieniu do okresu poprzedzającego upadek cesarstwa zachodniorzymskiego. Ze względu na dominację greckiej kultury, języka oraz ludności, Bizancjum było w wielu ówczesnych krajach Europy Zachodniej nazywane „Cesarstwem Greków”[2], podczas gdy formalnie (w tym dla ludności państwa), było to nadal Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum, gr. Βασίλεια Ῥωμαίων), a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą Rûm (ar. روم, „ziemia Rzymian”). Greckie słowo ρωμιοσύνη – rzymskość, dla Greków do dziś oznacza greckość. Dlatego nazywanie mieszkańców Cesarstwa przez krzyżowców „Grekami” mogło być dla nich obraźliwe. Zaś pod koniec istnienia Bizancjum określenie „Hellen” przestało oznaczać poganina, a Bizantyńczycy używali go podkreślając dumę ze swej starożytnej greckiej przeszłości[3].Historycy nie są zgodni co do dokładnej daty rozpoczęcia bizantyńskiego okresu historii Rzymu. Wielu uważa za pierwszego „cesarza bizantyńskiego” Konstantyna I (panował w latach 306–337), który w 330 przeniósł stolicę cesarstwa z Nikomedii do Konstantynopola (do 342 roku Bizancjum)[4]. Miasto Rzym przestało być stolicą już za rządów Dioklecjana (284-305).

Niektórzy początków Bizancjum upatrują w okresie panowania Teodozjusza I (379 – 395), gdy chrześcijaństwo ostatecznie zajęło miejsce politeistycznej religii starożytnego Rzymu, lub w latach tuż po jego śmierci w 395, kiedy to utrwalił się polityczny podział na Wschód i Zachód. Jeszcze inni umiejscawiają początek cesarstwa później, w 476, i łączą go z ustąpieniem ostatniego cesarza zachodniego cesarstwa, Romulusa Augustulusa, i pozostawieniem władzy cesarskiej jedynie w rękach władcy greckiego Wschodu. Pod uwagę brany jest również czas reorganizacji cesarstwa za panowania Herakliusza (ok. 620), kiedy łacińskie tytuły i zwroty zostały oficjalnie zastąpione przez ich greckie odpowiedniki.

W rzeczywistości przemiany te zachodziły stopniowo i w 330, gdy Konstantyn ustanawiał nową stolicę, procesy hellenizacji i postępującej chrystianizacji trwały już od dłuższego czasu. Koniec cesarstwa utożsamiany jest generalnie z upadkiem Konstantynopola i początkiem Imperium Osmańskiego w 1453, chociaż niektórzy uczeni uważają zań datę zdobycia Konstantynopola podczas IV krucjaty w 1204 lub moment upadku greckich królestw sukcesyjnych: Mistry w 1460, Trapezuntu w 1461 i Monemwasji w 1471.

Inne języki
Afrikaans: Bisantynse Ryk
azərbaycanca: Bizans İmperiyası
Bân-lâm-gú: Tang Lô-má Tè-kok
беларуская: Візантыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Бізантыйская імпэрыя
Чӑвашла: Висанти
eesti: Bütsants
Esperanto: Bizanca imperio
Fiji Hindi: Byzantine Samrajya
français: Empire byzantin
客家語/Hak-kâ-ngî: Tûng Lò-mâ Ti-koet
hrvatski: Bizant
Bahasa Indonesia: Kekaisaran Romawi Timur
interlingua: Imperio Byzantin
لۊری شومالی: بیزانس
lietuvių: Bizantija
Limburgs: Byzantijns Riek
lumbaart: Impero Bizantin
македонски: Византија
Malti: Biżantini
მარგალური: ბიზანტია
مازِرونی: بیزانس
Bahasa Melayu: Empayar Byzantine
Nederlands: Byzantijnse Rijk
Nedersaksies: Byzantiense Riek
Napulitano: Impero Bizantino
Nordfriisk: Uaströömsk Rik
norsk nynorsk: Austromarriket
oʻzbekcha/ўзбекча: Vizantiya imperiyasi
Plattdüütsch: Byzantiensch Riek
Ποντιακά: Ρωμανίαν
português: Império Bizantino
qırımtatarca: Bizans İmperiyası
rumantsch: Imperi bizantin
русиньскый: Візантьска ріша
русский: Византия
Simple English: Byzantine Empire
slovenčina: Byzantská ríša
slovenščina: Bizantinsko cesarstvo
srpskohrvatski / српскохрватски: Bizantsko Carstvo
tarandíne: 'Mbere Bizzandine
татарча/tatarça: Византия империясе
тоҷикӣ: Византия
Võro: Bütsants
West-Vlams: Byzantyns Ryk
žemaitėška: Bizantėjė
Lingua Franca Nova: Impero Bizantian