Carl Bosch

Carl Bosch
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 27 sierpnia 1874
Kolonia (Niemcy)
Data i miejsce śmierci 26 kwietnia 1940
Heidelberg
Zawód inżynier- chemik
Narodowość niemiecka
Alma Mater Królewska Politechnika Berlińska, Uniwersytet w Lipsku
Stanowisko prezes
Pracodawca BASF, IG Farben
Odznaczenia
Nagroda Nobla w dziedzinie chemii

Carl Bosch (ur. 27 sierpnia 1874 w Kolonii, zm. 26 kwietnia 1940 w Heidelbergu) – niemiecki inżynier- chemik, przemysłowiec, specjalista w zakresie aparatury przemysłowej, jeden z twórców nowoczesnego przemysłu chemicznego w Niemczech, prezes BASF i IG Farben. Wykonywał prace badawcze nad syntezą amoniaku ( metoda Habera i Boscha) i uwodornianiem węgla. W roku 1931 otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii, wraz z Friedrichem Bergiusem, za wkład w wynalezienie i rozwój chemicznych procesów wysokociśnieniowych.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodził się w Kolonii, gdzie jego ojciec, Carl Bosch senior, prowadził firmę instalatorską [1] (instalacje wodno-kanalizacyjne i gazowe [2]). Wuj, Robert Bosch, zajmował się problemami konstrukcji świec zapłonowych. Prawdopodobnie rodzina ukierunkowała rozwój naukowo-technicznych zainteresowań Carla Boscha juniora. Po ukończeniu szkoły średniej podjął pracę w warsztacie mechanicznym jako metalowiec – w roku 1893 odbywał praktykę zawodową w Hucie Maria w Chocianowie (Marienhűtte Kotzenau) [3] [4]. W latach 1894–1896 studiował metalurgię i inżynierię mechaniczną [1] [2] (według części źródeł – chemię [5]) w Królewskiej Politechnice Berlińskiej w Charlottenburgu [a], a następnie przeniósł się na Uniwersytet w Lipsku. W latach 1896–1898 wykonał w Lipsku pracę doktorską w dziedzinie chemii pod kierunkiem Johannesa Wis­licenusa ( chemik-organik, współtwórca stechiometrii, autor pojęcia „ izomeria geometryczna”), uzyskując doktorat w roku 1898 [1] [2] [5] [6].

Lata 1899–1919

W roku 1899 został zatrudniony w BASF (Badische Anilin und Sodafabrik) [1] [2] [5] [6] [b] (według części źródeł – w roku 1914 [7]). W firmie zajmował się problemami z zakresu technologii chemicznej oraz projektowaniem i budową aparatury przemysłowej [1] [2] [5] [6].

W czasie I wojny światowej koncentrował się na zagadnieniach przemysłu azotowego, starając się rozwiązać problem zapotrzebowania na kwas azotowy, wykorzystywany do produkcji materiałów wybuchowych i nawozów azotowych. Współpracował z Fritzem Haberem w czasie wdrażania technologii syntezy amoniaku, opracowanej przez Habera w skali laboratoryjnej. W roku 1908 uruchomiono w Niemczech pierwszą instala­cję półtechniczną. Produkcję NH3 metodą Habera-Boscha w pełnej skali przemysłowej rozpoczęto w roku 1913 [5] w nowym zakładzie Leuna-Werke, wybudowanym przez BASF. Od roku 1916 Bosch był członkiem zarządu tej firmy [1], a od roku 1919 – jej prezesem [1] [7].

1
2
Przykłady urządzeń stosowanych do syntez amoniaku metodą Habera i Boscha
po lewej: urządzenia laboratoryjne Fritza Habera (przed 1908),
po prawej: jeden z reaktorów przemysłowych BASF (obecnie – monument przed Karlsruher Institut für Technologie)

W tymże roku uczestniczył w przygotowywaniach traktatu wersalskiego, kończącego I wojnę światową. Pełnił funkcję eksperta w czasie wstępnych rozmów dotyczących przemysłu, m.in. z przedstawicielami francuskiego przemysłu chemicznego na temat ekonomicznych konsekwencji traktatu dla zakładów w Niemczech [1].

Lata 1920–1940

Po zakończeniu wojny Carl Bosch odegrał ważną rolę w tworzeniu spółki akcyjnej IG Farben AG ( niem. Interessen-Gemeinschaft Farbenindustrie Aktiengesellschaft, pol. Wspólnota Interesów Przemysłu Farbiarskiego SA, rok 1925). Był członkiem zarządu IG Farben, a następnie – od roku 1935 – prezesem tej spółki. Przyczynił się do rozwoju m.in. zakładów przemysłowych wytwarzających benzynę syntetyczną metodą Bergiusa [1] [7]. W roku 1931 otrzymał – wraz z Friedrichem Bergiusem – Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za osiągnięcia w zakresie rozwoju wysokociśnieniowych procesów technologicznych. Był jednym z nielicznych laureatów nagrodzonych za działalność przemysłową [5]. W czasie ceremonii wręczania Nagród wygłosił wykład na temat: The Development of the Chemical High Pressure Method During the Establishment of the New Ammonia Industry [6].

Poza pracą w BASF i IG Farben Carl Bosch prowadził badania i wykłady w Uniwer­sytecie w Heidelbergu (odbierał Nagrodę Nobla będąc afiliowanym przez ten Uniwersytet i IG Farben) [5] [6]. W roku 1937 zastąpił Maxa Plancka na stanowisku prezesa Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft; pełnił tę funkcję w latach 1937–1940 [8].

Inne języki
العربية: كارل بوش
تۆرکجه: کارل بوش
Bân-lâm-gú: Carl Bosch
беларуская: Карл Бош
български: Карл Бош
català: Carl Bosch
čeština: Carl Bosch
dansk: Carl Bosch
Deutsch: Carl Bosch
eesti: Carl Bosch
English: Carl Bosch
español: Carl Bosch
Esperanto: Carl Bosch
فارسی: کارل بوش
français: Carl Bosch
Gaeilge: Carl Bosch
Gàidhlig: Carl Bosch
galego: Carl Bosch
한국어: 카를 보슈
Հայերեն: Կարլ Բոշ
Bahasa Indonesia: Carl Bosch
italiano: Carl Bosch
עברית: קארל בוש
Kiswahili: Carl Bosch
Malagasy: Carl Bosch
Nederlands: Carl Bosch
norsk: Carl Bosch
occitan: Carl Bosch
oʻzbekcha/ўзбекча: Carl Bosch
پنجابی: کارل بوش
português: Carl Bosch
română: Carl Bosch
русский: Бош, Карл
Scots: Carl Bosch
shqip: Carl Bosch
slovenčina: Carl Bosch
slovenščina: Carl Bosch
srpskohrvatski / српскохрватски: Carl Bosch
suomi: Carl Bosch
svenska: Carl Bosch
Türkçe: Carl Bosch
українська: Карл Бош
اردو: کارل بوش
Tiếng Việt: Carl Bosch
Yorùbá: Carl Bosch