Broń jądrowa

Wybuch bomby atomowej w Nagasaki, 9 sierpnia 1945
Nagasaki 24 września 1945 – 6 tygodni po eksplozji
Bomba jądrowa Tumbler-Snapper kilka nanosekund po zapłonie, zdjęcie z kamery Rapatronic, 1962

Broń jądrowa – broń której energia wybuchu pochodzi z przemian jądrowych, mogą to być reakcje łańcuchowego rozszczepienia jąder ciężkich pierwiastków ( uranu i plutonu – tzw. broń atomowa) lub kombinacji reakcji rozszczepienia jak i termojądrowej syntezy lekkich pierwiastków z wodorubomba wodorowa – o sile wybuchu znacznie większej od broni atomowej.

Określenie broń jądrowa jest trudne do jednoznacznego zdefiniowania. Jednak według amerykańskiego Departamentu Obrony, bronią jądrową jest kompletne urządzenie w jego zamierzonej ostatecznej konfiguracji, które po zakończeniu procedur i procesów uzbrojenia, fuzji oraz sekwencji odpalenia, zdolne jest do produkcji zamierzonej reakcji nuklearnej oraz uwolnienia energii.

Historia broni jądrowej

  • Początek XX wieku – Ernest Rutherford, nowozelandzki naukowiec pracujący w Wielkiej Brytanii, wniósł główny wkład do analizy struktury atomu [1];
  • Lata 20. XX wieku – w ZSRR działało pięć instytutów naukowych (dwa w Leningradzie, dwa w Moskwie i jeden w Charkowie), które prowadziły badania nuklearne [2];
  • 1938 – niemieccy naukowcy Otto Hahn i Fritz Strassmann dokonali rozszczepienia jądra atomu (rozbicia). Bardzo szybko rozpoczęły się badania nad jego zastosowaniem do celów militarnych [3]. Przed II wojną światową największe osiągnięcia w dziedzinie badań nad atomem miały Niemcy i były najbliżej skonstruowania bomby atomowej [4];
  • Październik 1940 – trzech radzieckich uczonych z instytutu w Charkowie złożyło wniosek na przyznanie patentu o wykorzystanie uranu jako środka wybuchowego i trującego, jednak wniosek został odrzucony przez urzędy [2];
  • 23 czerwca 1942 – eksplozja niemieckiego reaktora atomowego w Lipsku [5] (kolejnego reaktora Niemcy nie zdążyli uruchomić w wyniku zakończenia wojny) [4];
  • Od listopada 1942 do marca 1943 był budowany amerykański ośrodek naukowy w Los Alamos ( Los Alamos National Laboratory). Najwybitniejsi uczeni różnych narodowości pracowali w nim nad skonstruowaniem bomby. Wielu z nich (np. Klaus Fuchs) uważało, że najpotężniejsza broń nie może być w posiadaniu tylko jednego państwa, co ułatwiło radzieckim szpiegom, takim jak Rosenbergowie, zdobycie informacji o amerykańskim programie atomowym Manhattan [6]. Związek Radziecki miał niezwykle rozbudowaną siatkę szpiegowską [7]. W amerykańskim programie atomowym było zatrudnionych około 130 000 osób, a wydatki według cen z 2011 roku wyniosły prawie 24 mld dolarów [8];
  • 2 grudnia 1942 – uruchomienie reaktora Chicago Pile-1, pierwszego reaktora na świecie;
Replika niemieckiego reaktora w Haigerlochu
  • 11 lutego 1943 – Stalin podpisał dekret powołujący komitet, który miał nadzorować i organizować prace nad skonstruowaniem radzieckiej bomby atomowej. Kierownikiem zespołu naukowców został mianowany prof. Igor Kurczatow [9];
  • 14-24 sierpnia 1943 – konferencja w Quebec, pod kryptonimem Quadrant i zawarcie tajnego porozumienia pomiędzy USA i Wielką Brytanią o współpracy przy budowie bomby atomowej [10];
  • 1943 – uruchomienie amerykańskiej operacji Alsos, akcji wywiadowczej mającej na celu zbieranie informacji na temat niemieckich badań naukowych, a w szczególności prac nad bombą atomową;
  • 1944 – Niemcy nie miały samolotu ani rakiety o udźwigu wystarczającym, by przenieść bombę atomową. Wernher von Braun – konstruktor pocisku rakietowego V2 rozpoczął prace nad modyfikacją tego pocisku, by zwiększyć jego udźwig [11];
  • 1944 – radziecki konstruktor lotniczy Andriej Tupolew otrzymał od Stalina rozkaz skopiowania amerykańskich bombowców strategicznych B-29; uszkodzone 4 takie maszyny musiały wylądować na sojuszniczych radzieckich lotniskach. W maju 1947 powstały pierwsze seryjne bombowce Tu-4 [9];
  • 1945 – pierwszym celem miał być Berlin (stolica Niemiec), jednak bomba nie została zbudowana dostatecznie szybko [12] i zakończyła się wojna w Europie [13];
  • Eksplozja próbna:
    • 16 lipca 1945 – pustynia Alamogordo w stanie Nowy Meksyk ( USA), miejsce próby nosiło nadaną przez konkwistadorów nazwę Jornada del Muerto (hiszp. droga umarłego). (bomba „Gadget” zdetonowana w ramach eksperymentu Trinity);
  • Użycie bojowe. Duża część społeczeństwa aliantów uważała, że Japończycy zasługiwali na bombę jako agresorzy wojenni i zbrodniarze, zwłaszcza wobec ludności chińskiej (→ wojna na Pacyfiku) [14]. Wybuchy miały zmusić Japończyków do kapitulacji i oszczędzić amerykańskich żołnierzy, którzy zmuszeni byliby do szturmowania japońskich wysp macierzystych [4]:
  • 2 września 1945 – kapitulacja Japonii i zakończenie II wojny światowej;
  • 1947 – Stany Zjednoczone miały 13 bomb atomowych [15];
Skutki wybuchu bomby atomowej w Nagasaki. Odległości od epicentrum podane w stopach
  • 29 sierpnia 1949 – eksplozja pierwszej radzieckiej bomby atomowej [16], przeprowadzona na poligonie w Semipałatyńsku w Kazachstanie; ZSRR stał się drugim państwem świata dysponującym bronią nuklearną [2]. Wywiad amerykański szacował, że ZSRR będzie w stanie przeprowadzić próbę najwcześniej w połowie 1950 roku, a najbardziej prawdopodobnie w połowie 1953 roku [17];
  • 3 października 1952 – Wielka Brytania przeprowadziła pierwszą próbę swojej bomby atomowej [18];
  • 31 października/1 listopada 1952 – Stany Zjednoczone przeprowadziły próbę swojej pierwszej bomby wodorowej, pierwszej bomby wodorowej świata [19];
  • 12 sierpnia 1953 – ZSRR przeprowadził próbę swojej pierwszej bomby wodorowej [18]; amerykańscy specjaliści oceniali, że będzie to możliwe najwcześniej w 1960 roku [20];
  • 1 marca 1954 – Stany Zjednoczone przeprowadziły próbę pierwszej bomby trzystopniowej (FFF) na atolu Bikini;
  • 13 lutego 1960 – pierwszy francuski wybuch atomowy (na Saharze) [18];
  • 5 sierpnia 1963 – podpisanie układu o zakazie prób broni jądrowej w atmosferze, przestrzeni kosmicznej i pod wodą. Zakaz nie dotyczył prób podziemnych. Układ podpisało ponad sto państw [18] [21] [22];
  • 16 października 1964 – pierwszy chiński wybuch atomowy [23];
  • 27 stycznia 1967 – układ o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi, zakazujący umieszczania broni atomowej w przestrzeni kosmicznej;
  • 1 lipca 1968 – układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej;
  • 11 lutego 1971 – układ o zakazie umieszczania broni jądrowej i innych rodzajów broni masowej zagłady na dnie mórz i oceanów oraz w jego podłożu [24];
  • 3 lipca 1974 – układ o ograniczeniu podziemnych prób z bronią jądrową [25];
  • 28 maja 1976 – układ o podziemnych eksplozjach jądrowych w celach pokojowych [26];
  • 24 września 1996 – traktat o całkowitym zakazie prób z bronią jądrową;
  • 12 lutego 2013 – udana (podziemna) próba detonacji bomby atomowej na terenie Korei Północnej przez tamtejszych naukowców.
Inne języki
Afrikaans: Kernwapen
Alemannisch: Kernwaffe
العربية: سلاح نووي
aragonés: Arma nucleyar
asturianu: Arma nuclear
azərbaycanca: Nüvə silahı
Bân-lâm-gú: He̍k-chú bú-khì
беларуская: Ядзерная зброя
беларуская (тарашкевіца)‎: Ядзерная зброя
български: Ядрено оръжие
brezhoneg: Arm nukleel
català: Arma nuclear
čeština: Jaderná zbraň
Cymraeg: Arf niwclear
Deutsch: Kernwaffe
eesti: Tuumarelv
Ελληνικά: Πυρηνικό όπλο
español: Arma nuclear
Esperanto: Atombombo
euskara: Bonba nuklear
français: Arme nucléaire
Frysk: Kearnwapen
galego: Arma nuclear
贛語: 核武器
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: अणुबॉंब
한국어: 핵무기
हिन्दी: परमाणु बम
Bahasa Indonesia: Senjata nuklir
interlingua: Arma nuclear
íslenska: Kjarnorkuvopn
italiano: Arma nucleare
Basa Jawa: Gaman nuklir
қазақша: Ядролық қару
Kiswahili: Bomu la nyuklia
latviešu: Kodolieroči
Lëtzebuergesch: Atomwaff
македонски: Нуклеарно оружје
മലയാളം: ആണവായുധം
Bahasa Melayu: Senjata nuklear
မြန်မာဘာသာ: အဏုမြူ လက်နက်
Nederlands: Kernwapen
नेपाली: परमाणु बम
नेपाल भाषा: आणविक ल्वाभः
日本語: 核兵器
norsk nynorsk: Atomvåpen
occitan: Arma nucleara
oʻzbekcha/ўзбекча: Yadro quroli
ਪੰਜਾਬੀ: ਨਿਊਕਲੀ ਬੰਬ
Pälzisch: Kärnwaff
پنجابی: ایٹم بمب
português: Bomba nuclear
română: Armă nucleară
संस्कृतम्: अण्वस्त्रम्
Seeltersk: Käädenwoape
Simple English: Nuclear weapon
سنڌي: ائٽم بم
slovenčina: Jadrová zbraň
slovenščina: Jedrsko orožje
српски / srpski: Нуклеарно оружје
srpskohrvatski / српскохрватски: Nuklearno oružje
Basa Sunda: Pakarang nuklir
suomi: Ydinase
svenska: Kärnvapen
татарча/tatarça: Атом-төш коралы
తెలుగు: అణ్వాయుధం
Türkçe: Nükleer silah
українська: Ядерна зброя
Tiếng Việt: Vũ khí hạt nhân
吴语: 核武器
粵語: 核武
žemaitėška: Kondoulėnis gėnklos
中文: 核武器