Borys Jelcyn

Borys Jelcyn
Борис Николаевич Ельцин
Boris Yeltsin 30 November 2001.jpg
Data i miejsce urodzenia1 lutego 1931
Butka
Data i miejsce śmierci23 kwietnia 2007
Moskwa
1. Prezydent Federacji Rosyjskiej
Okresod 10 lipca 1991[1][2][3]
do 31 grudnia 1999
Przynależność politycznabezpartyjny
Pierwsza damaNaina Jelcyna
Poprzednikurząd utworzony
NastępcaWładimir Putin
Przewodniczący Rady Najwyższej Rosyjskiej FSRR
Okresod 29 maja 1990
do 10 lipca 1991
PoprzednikWitalij Worotnikow
NastępcaRusłan Chasbułatow
Premier Rosyjskiej FSRR/Federacji Rosyjskiej
Okresod 6 listopada 1991[4]
do 15 maja 1992
Przynależność politycznabezpartyjny
PoprzednikOleg Łobow (p.o.)
NastępcaJegor Gajdar
Premier Federacji Rosyjskiej (p.o.)
Okresod 23 marca 1998
do 23 marca 1998
Przynależność politycznabezpartyjny
PoprzednikWiktor Czernomyrdin
NastępcaSergiej Kirijenko
Yeltsin signature.svg
Odznaczenia
Order „Za Zasługi dla Ojczyzny” I klasy
Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Znak Honoru Medal 100-lecia urodzin Lenina Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal 60-lecia Sił Zbrojnych ZSRR Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Wielki Krzyż Orderu Krzyża Pogoni (Litwa) Medal Pamiątkowy 13 Stycznia Order Trzech Gwiazd I klasy (Łotwa) Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA) Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001) Złoty Order Olimpijski

Boris Nikołajewicz Jelcyn (ros. Бори́с Никола́евич Е́льцин; ur. 1 lutego 1931 w Butce, zm. 23 kwietnia 2007 w Moskwie), znany w Polsce jako Borys Jelcyn[5][6][7] – rosyjski polityk, od 29 maja 1990 do 10 lipca 1991 przewodniczący Rady Najwyższej Rosji, od 6 lipca do grudnia 1991 premier Rosyjskiej FSRR, od grudnia 1991 do 15 maja 1992 premier Federacji Rosyjskiej, pierwszy w historii tego kraju prezydent (od 10 lipca 1991 prezydent Rosyjskiej FSRR, od 25 grudnia 1991 do 31 grudnia 1999 prezydent Federacji Rosyjskiej).

Życiorys

Działalność w KPZR

W latach 1961–1990 Borys Jelcyn był członkiem KPZR, a od 1977 I sekretarzem Komitetu Obwodowego KPZR w Swierdłowsku (obecnie Jekaterynburg) – w pierwszym roku pełnienia przez niego tej funkcji zburzono były dom inżyniera Nikołaja Ipatiewa, miejsce kaźni cara Mikołaja II, jego rodziny i pracowników dworu.

Borys Jelcyn w 1989
Borys Jelcyn podczas składania przysięgi prezydenckiej (1991)
Borys Jelcyn i Bill Clinton
Pogrzeb Borysa Jelcyna

Od 1985 Jelcyn był I sekretarzem Komitetu Miejskiego w Moskwie. W 1987 po krytyce połowiczności reform przeprowadzanych przez szefa partii Michaiła Gorbaczowa został usunięty z tego stanowiska, ale jednocześnie zdobył popularność w reformatorskim skrzydle partii, wśród liberalnej inteligencji i rozczarowanych Gorbaczowem robotników. 29 maja 1990 został wybrany na przewodniczącego Rady Najwyższej RSFSR, pokonując ówczesnego premiera Rosji Aleksandra Własowa, którego kandydaturę poparł Michaił Gorbaczow.

Prezydent Rosji

Stanął do wyborów 12 czerwca 1991 na urząd prezydenta RSFRR (Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Radzieckiej) i wygrał je. Wkrótce po objęciu tego urzędu miał miejsce nieudany pucz (19–21 sierpnia 1991), skierowany przeciwko Gorbaczowowi, ówczesnemu sekretarzowi generalnemu KC KPZR. Jelcyn był głównym organizatorem i symbolem zwycięskiego oporu przeciwko puczystom, co pozwoliło mu szybko skupić pełnię władzy w swoich rękach i zmarginalizować Gorbaczowa. 8 grudnia 1991 w Puszczy Białowieskiej zawarł z prezydentami Ukrainy i Białorusi porozumienie o rozwiązaniu ZSRR. Jelcyn został prezydentem niepodległej Federacji Rosyjskiej. 21 września 1993 – 4 października 1993 nastąpiła próba pozbawienia Borysa Jelcyna władzy prezydenckiej przez Radę Najwyższą, która w odpowiedzi na decyzję Jelcyna o jej rozwiązaniu pozbawiła go urzędu prezydenta i powierzyła tymczasowo ten urząd wiceprezydentowi Aleksandrowi Ruckojowi, co spowodowało kryzys konstytucyjny. Ruckoj nie uzyskał realnej władzy ani uznania międzynarodowego jako prezydent Rosji, a protest parlamentu został stłumiony przy użyciu wojska. W 1993 roku Jelcyn odwiedził Polskę i jako pierwszy przywódca Rosji w historii przeprosił Polaków za zbrodnię katyńską dokonaną przez Stalina w 1940 r.[8] 1996 r. wybrany na prezydenta po raz drugi (rywalizował o to stanowisko z Giennadijem Ziuganowem, wygrał w drugiej turze przewagą 53,8% do 40,3% głosów). W piątek 31 grudnia 1999 Jelcyn zrzekł się funkcji prezydenta. Pełniącym obowiązki prezydenta do czasu rozpisania wyborów został wtedy Władimir Władimirowicz Putin[9].

Śmierć i pogrzeb

Zmarł w poniedziałek 23 kwietnia 2007 w Moskwie około godz. 15.45 czasu moskiewskiego (13.45 czasu warszawskiego) z powodu postępującej niewydolności sercowo-naczyniowej. Pogrzeb Borysa Jelcyna odbył się w środę 25 kwietnia 2007 (dzień ten został ogłoszony w Rosji dniem żałoby narodowej) na cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie obok grobów iluzjonisty Igora Kio i aktora Jewgienija Urbańskiego, naprzeciwko słynnej baleriny Galiny Ułanowej. Jelcyn został pochowany z honorami należnymi głowie państwa i zwierzchnikowi sił zbrojnych. Hołd oddał mu ówczesny prezydent Rosji Władimir Putin. Trumnę z ciałem Jelcyna przewieziono z Soboru Chrystusa Zbawiciela, gdzie odbyła się ceremonia żałobna, na cmentarz na lawecie armatniej podczepionej do transportera opancerzonego. Do grobu złożono ją przy dźwiękach hymnu Rosji. Oddano honorową salwę armatnią. Wśród kilkuset uczestników pogrzebu były osobistości z zagranicy, między innymi były prezydent Polski Lech Wałęsa, prezydent Białorusi Alaksandr Łukaszenka, premier Ukrainy Wiktor Janukowycz, a także eksprezydenci Stanów Zjednoczonych: Bill Clinton i George Bush senior[10], jak również osobistości ze świata kultury, na przykład światowej sławy rosyjska piosenkarka Ałła Pugaczowa, wieloletnia przyjaciółka prezydenta.

Inne języki
Afrikaans: Boris Jeltsin
العربية: بوريس يلتسن
aragonés: Boris Yeltsin
asturianu: Borís Yeltsin
Aymar aru: Boris Yeltsin
azərbaycanca: Boris Yeltsin
Bân-lâm-gú: Boris Yeltsin
беларуская (тарашкевіца)‎: Барыс Ельцын
Bikol Central: Boris Yeltsin
български: Борис Елцин
bosanski: Boris Jeljcin
brezhoneg: Boris Yeltsin
čeština: Boris Jelcin
Cymraeg: Boris Yeltsin
davvisámegiella: Boris Jeltsin
English: Boris Yeltsin
español: Borís Yeltsin
Esperanto: Boris Jelcin
euskara: Boris Jeltsin
français: Boris Eltsine
Gaeilge: Boris Yeltsin
galego: Boris Eltsin
客家語/Hak-kâ-ngî: Boris Yeltsin
한국어: 보리스 옐친
Հայերեն: Բորիս Ելցին
hrvatski: Boris Jeljcin
Bahasa Indonesia: Boris Yeltsin
íslenska: Boris Jeltsín
Basa Jawa: Boris Yeltsin
ქართული: ბორის ელცინი
Kiswahili: Boris Yeltsin
latviešu: Boriss Jeļcins
lietuvių: Borisas Jelcinas
македонски: Борис Елцин
Malagasy: Boris Yeltsin
მარგალური: ბორის ელცინი
مازِرونی: بوریس یلتسین
Bahasa Melayu: Boris Yeltsin
Baso Minangkabau: Boris Yeltsin
Nederlands: Boris Jeltsin
नेपाल भाषा: बोरिस येल्सिन
norsk nynorsk: Boris Jeltsin
oʻzbekcha/ўзбекча: Boris Yeltsin
پنجابی: بورس یلسن
português: Boris Iéltsin
română: Boris Elțîn
Runa Simi: Boris Yeltsin
sicilianu: Boris Eltsin
Simple English: Boris Yeltsin
slovenščina: Boris Jelcin
ślůnski: Boris Jelcin
српски / srpski: Борис Јељцин
srpskohrvatski / српскохрватски: Boris Jeljcin
svenska: Boris Jeltsin
татарча/tatarça: Борис Ельцин
Türkçe: Boris Yeltsin
vepsän kel’: Jel'cin Boris
Winaray: Boris Yeltsin
Yorùbá: Boris Yeltsin
粵語: 葉利欽
žemaitėška: Borisos Jelcins