Benzyna

Próbka benzyny
Płonąca benzyna

Benzyna (łac. benzoe → nazwa żywicy jednego z drzew egzotycznych[1], ang. gasoline lub petrol) – mieszanina ciekłych węglowodorów, jeden z głównych rodzajów paliwa stosowanego do napędu samochodów, samolotów i niektórych innych urządzeń posiadających silnik spalinowy. Stosowana także jako rozpuszczalnik.

Z chemicznego punktu widzenia, głównymi składnikami benzyn są węglowodory alifatyczne o liczbie atomów węgla od 5 do 12. Występują również śladowe ilości węglowodorów nienasyconych oraz aromatycznych.

Benzyna dostarcza energii silnikowi poprzez spalanie się, czyli reakcję chemiczną z tlenem pochodzącym z atmosfery. Ze względu na to, że benzyna jest w silnikach spalana w bardzo krótkich cyklach, proces ten musi przebiegać maksymalnie szybko i równomiernie w całej objętości cylindrów silnika. Osiąga się to poprzez mieszanie benzyny z powietrzem przed dostarczeniem jej do cylindrów, tworząc tzw. mieszaninę paliwowo-powietrzną, czyli zawiesinę (mgłę) bardzo drobnych kropelek benzyny w powietrzu. Bardzo istotny wpływ na przebieg tego spalania ma też skład chemiczny benzyny. Głównymi parametrami określającymi właściwości benzyny jako paliwa jest liczba oktanowa oraz wartość opałowa.

Benzynę syntetyczną produkuje się m.in. poprzez rektyfikację ropy naftowej. Jej skład jest zależny od wyjściowego składu ropy i warunków rektyfikacji.

W celu poprawy własności benzyny jako paliwa do silników dodaje się niewielkie ilości (poniżej 1%) wybranych związków chemicznych, nazywanych środkami przeciwstukowymi. Od lat 30. XX w. do połowy lat 80. najczęściej dodawanym w tym celu związkiem był tetraetyloołów, a utworzone w ten sposób paliwo nazywa się etyliną. Jego spalanie powodowało jednak emisję do środowiska silnie toksycznych i rakotwórczych związków ołowiu. W związku z tym, w połowie lat 80. opracowano nowe rodzaje benzyn – tzw. benzyny bezołowiowe. Dodaje się do nich węglowodory aromatyczne, eterów z grupami aromatycznymi oraz MMT. Poprawia to skutecznie liczbę oktanową, ale związki te nie spalają się całkowicie w komorze silnika i dlatego muszą być „dopalane” na katalizatorach platynowych umieszczanych w układzie wydechowym samochodów.

Benzyna jest też stosowana jako rozpuszczalnik. W handlu jako rozpuszczalnik występuje ona w dwóch rodzajach:

  • Benzyna ekstrakcyjna – jest to benzyna lekka (zawierająca węglowodory o liczbie atomów węgla od 5 do 7), którą odrzuca się w procesie otrzymywania benzyny paliwowej, ze względu na zbyt niską temperaturę wrzenia. Oczyszcza się ją przez płukanie (ekstrakcję) z wodą i stąd pochodzi jej nazwa.
  • Benzyna lakowa – jest to benzyna ciężka (zawierająca węglowodory o liczbie atomów węgla od 10 do 15–16), którą odrzuca się w procesie otrzymywania benzyny paliwowej ze względu na zbyt wysoką temperaturę wrzenia. Nazwa ta pochodzi od tego, że jest stosowana jako rozcieńczalnik do lakierów (także farb i innych wyrobów ftalowych i olejnych, bitumicznych oraz pokostów); nie ma nic wspólnego natomiast z produkcją laku do pieczęci, który jest mieszaniną naturalnych pochodnych przemysłu drzewnego (m.in. terpentyny, kalafonii), dodatków mineralnych (kreda itp.) i barwników.
Inne języki
Afrikaans: Petrol
አማርኛ: ቤንዚን
aragonés: Benzina
asturianu: Gasolina
azərbaycanca: Benzin
বাংলা: পেট্রল
Bân-lâm-gú: Ga-só͘-lín
беларуская: Бензін
беларуская (тарашкевіца)‎: Бэнзін
भोजपुरी: पेट्रोल
български: Бензин
bosanski: Benzin
català: Gasolina
čeština: Benzín
dansk: Benzin
Deutsch: Motorenbenzin
eesti: Bensiin
Ελληνικά: Βενζίνη
English: Gasoline
español: Gasolina
Esperanto: Benzino
euskara: Gasolina
فارسی: بنزین
Frysk: Benzine
Gaeilge: Peitreal
Gàidhlig: Peatrail
galego: Gasolina
贛語: 汽油
客家語/Hak-kâ-ngî: Khì-yù
한국어: 휘발유
հայերեն: Բենզին
हिन्दी: पेट्रोल
hrvatski: Benzin
Ido: Benzino
Bahasa Indonesia: Bensin
interlingua: Gasolina
íslenska: Bensín
italiano: Benzina
עברית: בנזין
Basa Jawa: Bènsin
ქართული: ბენზინი
қазақша: Бензин
Kiswahili: Petroli
Кыргызча: Бензин
Latina: Benzinum
latviešu: Benzīns
lietuvių: Benzinas
Ligure: Gasolio
Limburgs: Benzien
magyar: Benzin
മലയാളം: പെട്രോൾ
مصرى: بنزين
Bahasa Melayu: Petrol
မြန်မာဘာသာ: ဓာတ်ဆီ
Nederlands: Benzine
नेपाली: पेट्रोल
नेपाल भाषा: ग्यासोलिन
日本語: ガソリン
norsk: Bensin
norsk nynorsk: Bensin
oʻzbekcha/ўзбекча: Benzin
ਪੰਜਾਬੀ: ਪਟਰੋਲ
پنجابی: پٹرول
português: Gasolina
română: Benzină
русский: Бензин
саха тыла: Бензин
संस्कृतम्: पेट्रोल्
Scots: Petrol
Seeltersk: Motooren-Benzin
sicilianu: Binzina
Simple English: Gasoline
slovenčina: Benzín
slovenščina: Bencin
српски / srpski: Motorni benzin
srpskohrvatski / српскохрватски: Benzin
Basa Sunda: Bénsin
suomi: Bensiini
svenska: Bensin
Tagalog: Gasolina
தமிழ்: பெட்ரோல்
татарча/tatarça: Бензин
తెలుగు: పెట్రోల్
тоҷикӣ: Бензин
Türkçe: Benzin
тыва дыл: Бензин
українська: Бензин
Tiếng Việt: Xăng
Winaray: Gasolina
Wolof: Esaas
ייִדיש: בענזין
粵語: 電油
Zazaki: Benzin
中文: 汽油