Bagdad

Ten artykuł dotyczy stolicy Iraku. Zobacz też: inne znaczenia słów Bagdad i Baghdad.
Bagdad
بغداد
Ilustracja
Czerwona strefa w Bagdadzie
Państwo Irak
MuhafazaBagdad
PrezydentSabir al-Isawi
Powierzchnia2260,2 km²
Wysokość44 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności

7 216 040
Kod pocztowy10001–10090
Położenie na mapie Iraku
Mapa lokalizacyjna Iraku
Bagdad
Bagdad
Ziemia33°20′N 44°23′E/33°20′N 44°23′E/44,383333
Strona internetowa
Bagdad – Bank Centralny (czerwiec 2003)

Bagdad (arab. بغداد [bɐʁˈɑː]) – stolica Iraku; liczba mieszkańców wynosi ponad 7 mln. Położony nad Tygrysem jest jednym z największych miast na Bliskim Wschodzie.

Historia

Bagdad został założony w 762 roku przez drugiego kalifa z dynastii Abbasydów, Al-Mansura. Zgodnie z intencją założyciela miał być stolicą dynastii Abbasydów i zastąpić dotychczasową siedzibę kalifa, Al-Kufę. Przenosiny były podyktowane zagrożeniem ze strony ugrupowań szyickich i podbitej ludności. Z tego też powodu został usytuowany w zakolu Tygrysu.

Pierwotna nazwa Madinat as-Salam (czyli Miasto Pokoju) utrzymała się aż do podboju Mongołów w 1258, po czym miasto przejęło nazwę po okolicznej wiosce. Miasto zbudowano na planie koła o średnicy ok. 3 km, co zapewniało mu funkcjonalność.[potrzebny przypis]

Miasto było otoczone z czterech stron murami nazwanymi odpowiednio: Al-Kufa, Basra, Khuraan i Damaszek. Nazwy miały związek z tym, że poszczególne bramy były zwrócone w wymienionych kierunkach[1]. Odległość pomiędzy poszczególnymi bramami wynosiła około 2400 m. Każda z bram posiadała podwójne drzwi wykonane z żelaza. W związku z tym, że były bardzo ciężkie, ich otwarcie i zamknięcie wymagało współdziałania kilku dorosłych mężczyzn. Grubość muru przy bramach wynosiła 44 m u podstawy oraz około 12 m u szczytu. Reszta muru posiadała wysokość 30 m, na którą składały się blanki. Był on dodatkowo otoczony innym potężnym murem o grubości 50 m. Wyżej wymieniony – zewnętrzny mur – był wyposażony w wieżyczki oraz zaokrąglone blanki. Dodatkową ochronę zapewniała solidna pochyłość, którą uzyskano stosując zaprawę murarską (cegły z palonym wapnem). Na zewnątrz drugiego muru znajdowała się fosa wypełniona wodą[1].

W ciągu jednego pokolenia miasto stało się głównym centrum nauczania i handlu. Niektóre źródła podają, że liczyło wtedy ponad milion mieszkańców, jednak bardziej prawdopodobne są mniejsze liczby.

W Bagdadzie założono m.in. bibliotekę Chizanat al-Hikma, która przeistoczyła się w najważniejszą akademię muzułmańskiego świata nazwaną Bajt al-Hikma.

Początkowy rozrost Bagdadu został spowolniony w obliczu kłopotów jakie zaczęły spotykać kalifat, m.in. tymczasowe przenosiny stolicy do Samarry (w latach 808-819 oraz 836-892), utrata najodleglejszych zachodnich i wschodnich prowincji, okresy politycznej dominacji lokalnej perskiej dynastii Bujjidów 945-1055 oraz Turków seldżuckich (1055-1135), a także spory na łonie islamu o schedę po Proroku i o tytuł kalifa (Fatymidzi, Umajjadzi).

Pomimo to miasto pozostało jednym z kulturowych i handlowych ośrodków imperium, aż do 10 lutego 1258, gdy zostało złupione przez Mongołów pod wodzą Hulagu-chana. Mongołowie zmasakrowali wtedy 800 tys. mieszkańców miasta, w tym także kalifa Al-Mutasima, jak się okazało ostatniego z linii Abbasydów, i zniszczyli znaczną część miasta. Napaść na Bagdad zakończyła schyłek kalifatu abbasydzkiego i przyspieszyła upadek cywilizacji arabskiej.

W 1401 roku Bagdad został ponownie splądrowany przez Mongołów pod wodzą Timura (Tamerlana). Stał się stolicą prowincji kontrolowanej przez Dżalajirydów (1400-1411), stowarzyszone plemiona mongolskie: Kara Kojunlu (1412-1469), Ak Kojunlu (1469-1508) i dynastię Safawidów (1508-1534). W 1534 został podbity przez Imperium osmańskie.

Pozostał pod panowaniem tureckim do czasu zajęcia Iraku przez Brytyjczyków w 1917 roku i ustanowienia królestwa Iraku w 1921. W 1932 roku Irak formalnie uzyskał niepodległość, a w 1946 pełną. Przez cały ten czas pozostawał jego stolicą.

Populacja miasta wzrosła z 145 tys. w 1900 (szacunkowa liczba) do 580 tys. w 1950. Bagdad bardzo ucierpiał w trakcie i po wojnie w Zatoce Perskiej w 1991 – zniszczenia infrastruktury komunikacyjnej, energetycznej i wodno-kanalizacyjnej.

Inne języki
Acèh: Baghdad
Адыгэбзэ: Багдад
адыгабзэ: Багдад
Afrikaans: Bagdad
Alemannisch: Bagdad
አማርኛ: ባግዳድ
العربية: بغداد
aragonés: Bagdad
arpetan: Bagdad
অসমীয়া: বাগদাদ
asturianu: Bagdag
авар: Багъдад
azərbaycanca: Bağdad
تۆرکجه: بغداد
bamanankan: Baghdad
বাংলা: বাগদাদ
Bân-lâm-gú: Baghdad
башҡортса: Бағдад
беларуская: Багдад
беларуская (тарашкевіца)‎: Багдад
Bikol Central: Baghdad
български: Багдад
བོད་ཡིག: པ་ག་ཏ
bosanski: Bagdad
brezhoneg: Baghdad
буряад: Багдад
català: Bagdad
Чӑвашла: Пахтат
Cebuano: Baghdad
čeština: Bagdád
Chi-Chewa: Baghdad
chiShona: Baghdad
corsu: Baghdad
Cymraeg: Baghdad
dansk: Bagdad
Deutsch: Bagdad
ދިވެހިބަސް: ބަޣުދާދު
eesti: Bagdad
Ελληνικά: Βαγδάτη
English: Baghdad
español: Bagdad
Esperanto: Bagdado
estremeñu: Bagdad
euskara: Bagdad
فارسی: بغداد
Fiji Hindi: Baghdad
føroyskt: Bagdad
français: Bagdad
Frysk: Bagdad
Gaeilge: Bagdad
Gàidhlig: Baghdad
galego: Bagdad
Gĩkũyũ: Baghdad
گیلکی: بغداد
客家語/Hak-kâ-ngî: Baghdad
한국어: 바그다드
Հայերեն: Բաղդադ
हिन्दी: बग़दाद
hornjoserbsce: Bagdad
hrvatski: Bagdad
Ido: Bagdad
Ilokano: Baghdad
Bahasa Indonesia: Bagdad
interlingua: Bagdad
Interlingue: Bagdad
Ирон: Багдад
íslenska: Bagdad
italiano: Baghdad
עברית: בגדאד
Basa Jawa: Bagdad
kalaallisut: Baghdad
ಕನ್ನಡ: ಬಾಗ್ದಾದ್
ქართული: ბაღდადი
қазақша: Бағдат
kernowek: Baldak
Kiswahili: Baghdad
Kreyòl ayisyen: Bagdad
kurdî: Bexda
Кыргызча: Багдат
Ladino: Bagdad
лезги: Багъдад
لۊری شومالی: بأغداد
Latina: Bagdatum
latviešu: Bagdāde
Lëtzebuergesch: Bagdad
lietuvių: Bagdadas
Limburgs: Bagdad
la .lojban.: bagdad
lumbaart: Baghdad
magyar: Bagdad
македонски: Багдад
Malagasy: Baghdad
മലയാളം: ബാഗ്ദാദ്
Māori: Baghdad
मराठी: बगदाद
მარგალური: ბაღდადი
مصرى: بغداد
مازِرونی: بغداد
Bahasa Melayu: Baghdad
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Baghdad
Mirandés: Bagdade
монгол: Багдад
မြန်မာဘာသာ: ဘဂ္ဂဒက်မြို့
Dorerin Naoero: Baghdad
Nederlands: Bagdad
नेपाल भाषा: बग्दाद
日本語: バグダード
нохчийн: БагӀдад
Norfuk / Pitkern: Baagdad
norsk: Bagdad
norsk nynorsk: Bagdad
occitan: Bagdad
олык марий: Багдад
ଓଡ଼ିଆ: ବାଗଦାଦ
oʻzbekcha/ўзбекча: Bagʻdod
ਪੰਜਾਬੀ: ਬਗ਼ਦਾਦ
پنجابی: بغداد
Papiamentu: Bagdad
پښتو: بغداد
Picard: Bagdad
Piemontèis: Baghdad
Tok Pisin: Bagdad
Plattdüütsch: Bagdad
português: Bagdá
Qaraqalpaqsha: Bag'dad
qırımtatarca: Bağdad
română: Bagdad
Runa Simi: Bagdad
русиньскый: Баґдад
русский: Багдад
саха тыла: Багдад
sardu: Bagdad
Scots: Baghdad
Seeltersk: Bagdad
shqip: Bagdadi
sicilianu: Baghdad
සිංහල: බැග්ඩැඩ්
Simple English: Baghdad
سنڌي: بغداد
slovenčina: Bagdad
slovenščina: Bagdad
ślůnski: Bagdad
Soomaaliga: Baqdaad
کوردی: بەغدا
српски / srpski: Багдад
srpskohrvatski / српскохрватски: Bagdad
suomi: Bagdad
svenska: Bagdad
Tagalog: Baghdad
தமிழ்: பகுதாது
Taqbaylit: Beɣdad
tarandíne: Baghdad
татарча/tatarça: Багдад
тоҷикӣ: Бағдод
Türkçe: Bağdat
Türkmençe: Bagdat
Twi: Baghdad
українська: Багдад
اردو: بغداد
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: باغداد
vèneto: Bagdad
vepsän kel’: Bagdad
Tiếng Việt: Bagdad
Volapük: Bagdad
Võro: Bagdad
walon: Bagdet
文言: 巴格達
Winaray: Baghdad
Wolof: Bagdad
吴语: 巴格达
ייִדיש: באגדאד
Yorùbá: Baghdad
粵語: 巴格達
Zazaki: Beğdad
žemaitėška: Bagdads
中文: 巴格达
डोटेली: बगदाद
ГӀалгӀай: БагIдад
Kabɩyɛ: Pagidaadɩ
Lingua Franca Nova: Baghdad