Atom

Ten artykuł dotyczy składnika materii. Zobacz też: inne znaczenia.
Atom helu w stanie podstawowym. Zaczernione pole reprezentuje chmurę elektronową. Stopień zaciemnienia określa prawdopodobieństwo „spotkania” w danym miejscu elektronu[nota 1]. Powiększenie ukazuje schematyczny obraz jądra atomowego, proton reprezentuje chmurka czerwona, a neutron niebieska[nota 2]. Jądro ma rozmiary rzędu 1 fm – ok. 100 000 razy mniej od rozmiarów chmury elektronowej.

Atom – podstawowy składnik materii. Składa się z małego dodatnio naładowanego jądra o dużej gęstości i otaczającej go chmury elektronowej o ujemnym ładunku elektrycznym.

Słowo atom pochodzi z greckiego ἄτομοςátomos (od α-, „nie-” + τέμνω – temno, „ciąć”[1]), oznaczającego coś, czego nie da się przeciąć ani podzielić[2]. Idea istnienia niepodzielnych składników materii pojawiła się już w pismach starożytnych filozofów indyjskich i greckich. W XVII i XVIII wieku chemicy potwierdzili te przypuszczenia, identyfikując pierwiastki chemiczne i pokazując, że reagują one ze sobą w ściśle określonych proporcjach. W XIX wieku odkryto ruchy Browna, będące pośrednim dowodem ziarnistości materii. Na początku XX wieku fizycy zbadali wewnętrzną strukturę atomów, pokazując tym samym, że są one podzielne. Teorie mechaniki kwantowej pozwoliły stworzyć matematyczne modele wnętrza atomu[3][4].

Atomy mają rozmiary rzędu 10−10 m i masę rzędu 10−26 – 10−25 kg. Można je obserwować przez skaningowy mikroskop tunelowy. Ponad 99,9% masy atomu jest zawarte w jego jądrze. Jądro atomowe zbudowane jest z nukleonów: protonów o dodatnim ładunku elektrycznym i elektrycznie obojętnych neutronów. Chmurę elektronową tworzą elektrony związane z jądrem przez oddziaływanie elektromagnetyczne. Podobne oddziaływanie pozwala atomom łączyć się w cząsteczki. Atom jest elektrycznie obojętny, gdy liczba elektronów jest równa liczbie protonów. W przeciwnym przypadku ma ładunek i nazywany jest jonem.

Główne właściwości chemiczne atomów określa liczba protonów w jądrze (liczba atomowa), gdyż determinuje ona strukturę chmury elektronowej oraz liczbę elektronów koniecznych do tego, aby atom był elektrycznie obojętny. Elektrony związane w atomach rozłożone są na powłokach, między którymi mogą przechodzić emitując bądź absorbując fotony o określonej energii. Struktura chmury elektronowej wpływa na chemiczne właściwości atomów i większość ich właściwości magnetycznych. Zbiory atomów o tej samej liczbie atomowej stanowią pierwiastki chemiczne. Atomy mające tę samą liczbę protonów, ale różniące się liczbą neutronów w jądrze to izotopy[5]. Suma protonów i neutronów w jądrze atomu określana jest jako liczba masowa.

Wszystkie pierwiastki mają niestabilne izotopy. Ich jądra ulegają spontanicznemu rozpadowi, co zazwyczaj prowadzi do powstania atomów innych pierwiastków. Rozpadowi temu towarzyszy emisja promieniowania jonizującego. Zjawisko to jest nazywane naturalną radioaktywnością[6].

Inne języki
Afrikaans: Atoom
Alemannisch: Atom
አማርኛ: አቶም
Ænglisc: Mot
العربية: ذرة
aragonés: Atomo
অসমীয়া: পৰমাণু
asturianu: Átomu
Avañe'ẽ: Tuminguaave'ỹ
azərbaycanca: Atom
تۆرکجه: آتوم
বাংলা: পরমাণু
Bân-lâm-gú: Goân-chú
Basa Banyumasan: Atom
башҡортса: Атом
беларуская: Атам
беларуская (тарашкевіца)‎: Атам
भोजपुरी: परमाणु
български: Атом
Boarisch: Atom
bosanski: Atom
brezhoneg: Atom
буряад: Атом
català: Àtom
Cebuano: Atom
čeština: Atom
corsu: Atomu
Cymraeg: Atom
dansk: Atom
Deutsch: Atom
dolnoserbski: Atom
eesti: Aatom
Ελληνικά: Άτομο
English: Atom
español: Átomo
Esperanto: Atomo
estremeñu: Átomu
euskara: Atomo
فارسی: اتم
Fiji Hindi: Parmaanu
føroyskt: Atom
français: Atome
Frysk: Atoom
Gaeilge: Adamh
Gaelg: Breneen
Gàidhlig: Atam
galego: Átomo
贛語: 原子
Gĩkũyũ: Atomu
ગુજરાતી: અણુ
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngièn-chṳ́
хальмг: Атом
한국어: 원자
Hawaiʻi: ʻĀtoma
Հայերեն: Ատոմ
हिन्दी: परमाणु
hornjoserbsce: Atom
hrvatski: Atom
Ido: Atomo
Ilokano: Atomo
Bahasa Indonesia: Atom
interlingua: Atomo
Ирон: Атом
íslenska: Frumeind
italiano: Atomo
עברית: אטום
Basa Jawa: Atom
ಕನ್ನಡ: ಪರಮಾಣು
Kapampangan: Atom
ქართული: ატომი
қазақша: Атом
Kiswahili: Atomi
Kreyòl ayisyen: Atòm
kurdî: Atom
Кыргызча: Атом
лезги: Атом
Latina: Atomus
latviešu: Atoms
Lëtzebuergesch: Atom
lietuvių: Atomas
Ligure: Atomo
Limburgs: Atoeam
lingála: Atome
Livvinkarjala: Atomu
la .lojban.: ratni
lumbaart: Atum
magyar: Atom
मैथिली: परमाणु
македонски: Атом
Malagasy: Atôma
മലയാളം: അണു
मराठी: अणू
مصرى: ذره
Bahasa Melayu: Atom
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nguòng-cṳ̄
Mirandés: Átomo
монгол: Атом
မြန်မာဘာသာ: အက်တမ်
Nāhuatl: Nantzintetl
Nederlands: Atoom
नेपाली: अणु
नेपाल भाषा: अणु
日本語: 原子
Napulitano: Atomo
Nordfriisk: Atoom
Norfuk / Pitkern: Etem
norsk: Atom
norsk nynorsk: Atom
Nouormand: Atôme
Novial: Atome
occitan: Atòm
олык марий: Атом
ଓଡ଼ିଆ: ପରମାଣୁ
Oromoo: Atamii
oʻzbekcha/ўзбекча: Atom
ਪੰਜਾਬੀ: ਪਰਮਾਣੂ
پنجابی: ایٹم
پښتو: اټوم
Patois: Atam
ភាសាខ្មែរ: បរមាណូ
Piemontèis: Àtom
Plattdüütsch: Atom
português: Átomo
română: Atom
Runa Simi: Iñuku
русиньскый: Атом
русский: Атом
саха тыла: Атом
संस्कृतम्: परमाणुः
sardu: Àtomu
Scots: Atom
Seeltersk: Atom
shqip: Atomi
sicilianu: Àtumu
සිංහල: පරමාණු
Simple English: Atom
سنڌي: ائٽم
slovenčina: Atóm
slovenščina: Atom
ślůnski: Atům
Soomaaliga: Atom
کوردی: گەردیلە
Sranantongo: Atomi
српски / srpski: Атом
srpskohrvatski / српскохрватски: Atom
Basa Sunda: Atom
suomi: Atomi
svenska: Atom
Tagalog: Atomo
தமிழ்: அணு
татарча/tatarça: Атом
తెలుగు: అణువు
ไทย: อะตอม
тоҷикӣ: Атом
ᏣᎳᎩ: ᎠᏓᎻ
Türkçe: Atom
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Atong
українська: Атом
اردو: جوہر
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاتوم
vèneto: Àtomo
Tiếng Việt: Nguyên tử
Võro: Aadom
walon: Atôme
文言: 原子
Winaray: Atomo
吴语: 原子
Xitsonga: Athomu
ייִדיש: אטאם
Yorùbá: Átọ̀mù
粵語: 原子
žemaitėška: Atuoms
中文: 原子
Kabɩyɛ: Sisiŋ tʋ
Lingua Franca Nova: Atom