Argentyna

República Argentina
Republika Argentyńska
Flaga Argentyny
Godło Argentyny
Flaga ArgentynyGodło Argentyny
Dewiza: (hiszp.) En Unión y Libertad
(W zjednoczeniu i wolności)
Hymn:
Oíd, mortales
(Usłyszcie śmiertelni)
Położenie Argentyny
Język urzędowyhiszpański
StolicaBuenos Aires
Ustrój politycznyrepublika
Głowa państwaprezydent Mauricio Macri
Zastępca
głowy państwa
wiceprezydent Gabriela Michetti
Szef rząduprezydent Mauricio Macri
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
8. na świecie
2 780 400[a][1] km²
30 200 km² (1,09%)
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
31. na świecie
44 082 000[2]
16 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

637,7 mld[3] USD
14 467[3] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

920,3 mld[3] dolarów międzynar.
20 876[3] dolarów międzynar.
Jednostka monetarnapeso argentyńskie (ARS)
Niepodległośćod Hiszpanii
9 lipca 1816
Religia dominującakatolicyzm (80,8%)
Strefa czasowaUTC -3
Kod ISO 3166AR
Domena internetowa.ar
Kod samochodowyRA
Kod samolotowyLV
Kod telefoniczny+54
Mapa Argentyny

Argentyna (hiszp. Argentina, wymowa i [aɾxenˈtina]), oficjalnie Republika Argentyńska (hiszp. República Argentina, wym. [reˈpuβlika aɾxenˈtina]) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa „Argentyna” pochodzi od łacińskiego argentum (srebro, plata po hiszpańsku) jest związana z legendą o górach pełnych srebra która była powszechna pośród pierwszych europejskich odkrywców Niziny La Platy[4].

Argentyna zajmuje jedno z najwyższych miejsc w rankingach Wskaźnika rozwoju społecznego, PKB per capita i jakości życia pośród krajów Ameryki Łacińskiej[5]. Według statystyk Banku Światowego argentyński Produkt Krajowy Brutto zajmuje 21 miejsce na świecie[6] a według Międzynarodowego Funduszu Walutowego biorąc pod uwagę parytet siły nabywczej argentyńska ekonomia zajmuje 25 miejsce na świecie[7]. Argentyna jest członkiem – założycielem Unii Narodów Południowoamerykańskich oraz Mercosur, a także członkiem Organizacji Państw Iberoamerykańskich, Banku Światowego, Światowej Organizacji Handlu. Oprócz tego jest również jednym z trzech krajów Ameryki Południowej wchodzących w skład grupy G20. Według analityków kraj ten zaklasyfikowany jest do rynków wschodzących, ze względu na wielkość, wysoki wzrost gospodarczy, poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych czy eksport w całości wytworzonych usług i towarów[8]. Jest uznawana jako lokalne mocarstwo z bardzo wysokim wskaźnikiem rozwoju społecznego[9][10][11][12][13][14][15][16][17].

Pod względem wielkości Argentyna jest drugim państwem w Ameryce Południowej i ósmym na świecie. Biorąc pod uwagę terytoria gdzie Argentyna faktycznie sprawuje władzę wynosi ona 2 780 400 km², jednakże biorąc pod uwagę także terytoria sporne do których Argentyna rości pretensje: Falklandy/Malwiny, Georgię Południową, Sandwich Południowy, Islas Aurora wraz z Orkadami Południowymi, Szetlandami Południowymi oraz z częścią Antarktydy zwaną Antarktydą Argentyńską (na mocy traktatu antarktycznego roszczenia te są zamrożone, ale nie anulowane), łączna powierzchnia kraju wynosi 3 761 274 km² co plasowałoby Argentynę jako siódme pod względem wielkości państwo świata.

Ślady pierwszych osadników na terenie dzisiejszej Argentyny sięgają paleolitu. Hiszpańska kolonizacja rozpoczęła się w 1512 roku. W jej wyniku w 1776 roku powstało Wicekrólestwo La Platy, które było częścią hiszpańskiego imperium kolonialnego. 25 maja 1810 roku Argentyna uzyskała de facto niepodległość po odsunięciu ostatniego hiszpańskiego gubernatora i ogłoszeniu Pierwszego Zgromadzenia Narodowego zwanego również Primera Junta. 9 lipca 1816 roku Argentyna formalnie ogłosiła niepodległość w San Miguel de Tucumán. W XIX wieku w Argentynie miały miejsce liczne wojny domowe, które zakończyły się reorganizacją państwa i utworzeniem federacji ze stolicą w Buenos Aires. W drugiej połowie XIX wieku miała miejsce wielka fala emigracji z Europy do Argentyny, która na zawsze wpłynęła na argentyńską kulturę i demografię. Również w tym czasie w Argentynie miał miejsce stabilny wzrost gospodarczy, dzięki któremu na początku XX wieku Argentyna była siódmym krajem na świecie pod względem rozwoju gospodarczego[18][19]. Mimo tak dużego sukcesu ekonomicznego, po 1930 roku w Argentynie doszło do serii zamachów stanu, które zakończyły się wprowadzeniem demokracji w 1983 roku. Pod koniec lat 1990. w Argentynie doszło do poważnego kryzysu finansowego, przez co teraz znajduje się ona w kręgu krajów rozwijających się[20][21][22].

Pochodzenie nazwy

Okładka poematu La Argentina autorstwa Martína del Barco Centenery

Pochodzenie nazwy Argentyna jest związane z legendą o Sierra de la Plata (Srebrne Góry), rozpowszechnioną pomiędzy tak hiszpańskimi, jak portugalskimi konkwistadorami. Ci ostatni, z Brazylii – w poszukiwaniu srebra – prowadzili ekspansję w kierunku południowym i zachodnim, łamiąc Traktat z Tordesillas. Oni to właśnie, nazwali wielkie estuarium Río de la Plata, odkryte w 1502 r. przez ekspedycję, w której brał udział Amerigo Vespucci. Później, w 1516 r., dotarł do niego Juan Díaz de Solís; nazwał je Mar Dulce (Morze Świeżej Wody, Morze Rześkie).

Termin Argentyna, z łaciny argentum (srebro), pojawia się pierwszy raz na mapie weneckiej z 1536. Nazwa Argentyna stała się popularna również z powodu wiersza opublikowanego w 1602 roku przez Hiszpana Martina del Barco Centenera, zatytułowanego La Argentina, w którym opisany jest region Río de la Plata i założenie miasta Buenos Aires. Nazwa ta pojawia się ponownie w 1612 w dziele La Argentina manuscrita Kreola Ruya Díaza de Guzmán.

Jeszcze pod koniec XVIII wieku słowo to było używane powszechnie dla określenia wszystkiego związanego z Río de la Plata, jego doliną, terytorium i ludnością (Dolina la Platy). Na początku odnosiło się do mieszkańców pochodzenia europejskiego urodzonych w tym regionie, później rozszerzyło swe znaczenie na Hiszpanów osiadłych tutaj na stałe.

Primera Junta rządu użyła nazwy Provincias Unidas del Río de la Plata (Zjednoczone Prowincje Rio de La Plata), co zostało przyjęte także przez następne rządy, aż do Kongresu z Tucumán, który proklamował niepodległość Provincias Unidas en Sud América (Zjednoczonych Prowincji w Ameryce Południowej). Nazwa ta została utrzymana w Konstytucji z 1819.

Konstytucja z 24 grudnia 1826 użyła nazwy República Argentina (Republika Argentyńska).

Podczas rządów Juana Manuela de Rosas pozostawały w użyciu między innymi następujące nazwy: Confederación Argentina (Konfederacja Argentyńska), Estados Unidos de la República Argentina (Stany Zjednoczone Republiki Argentyńskiej), República de la Confederación Argentina (Republika Konfederacji Argentyńskiej) i Federación Argentina (Federacja Argentyńska).

Inne języki
Acèh: Argentina
Адыгэбзэ: Архентинэ
адыгабзэ: Аргентинэ
Afrikaans: Argentinië
Alemannisch: Argentinien
አማርኛ: አርጀንቲና
Ænglisc: Argentina
العربية: الأرجنتين
aragonés: Archentina
armãneashti: Arghentina
arpetan: Argentena
অসমীয়া: আৰ্জেণ্টিনা
asturianu: Arxentina
Avañe'ẽ: Arhentína
Aymar aru: Arxintina
azərbaycanca: Argentina
تۆرکجه: آرژانتین
bamanankan: Argentina
Bân-lâm-gú: Argentina
башҡортса: Аргентина
беларуская: Аргенціна
беларуская (тарашкевіца)‎: Аргентына
भोजपुरी: अर्जेंटाइना
Bikol Central: Argentina
Bislama: Argentina
български: Аржентина
Boarisch: Argentinien
bosanski: Argentina
brezhoneg: Arc'hantina
буряад: Аргентинэ
català: Argentina
Чӑвашла: Аргентина
Cebuano: Arhentina
čeština: Argentina
Chamoru: Argentina
Chavacano de Zamboanga: Argentina
chiShona: Argentina
chiTumbuka: Argentina
corsu: Argentina
Cymraeg: Yr Ariannin
dansk: Argentina
davvisámegiella: Argentiinná
Deitsch: Artschenti
Deutsch: Argentinien
ދިވެހިބަސް: އާޖެންޓީނާ
dolnoserbski: Argentinska
eesti: Argentina
Ελληνικά: Αργεντινή
English: Argentina
español: Argentina
Esperanto: Argentino
estremeñu: Argentina
euskara: Argentina
eʋegbe: Argentina
فارسی: آرژانتین
Fiji Hindi: Argentina
føroyskt: Argentina
français: Argentine
Frysk: Argentynje
furlan: Argjentine
Gaeilge: An Airgintín
Gagauz: Argentina
Gàidhlig: An Argantain
galego: Arxentina
贛語: 阿根廷
Gĩkũyũ: Argentina
ગુજરાતી: આર્જેન્ટીના
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: आर्जेन्टिना
客家語/Hak-kâ-ngî: Argentina
한국어: 아르헨티나
Hausa: Argentina
Hawaiʻi: ‘Alekina
Հայերեն: Արգենտինա
hornjoserbsce: Argentinska
hrvatski: Argentina
Igbo: Argentina
Ilokano: Arhentina
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: আর্জেন্টিনা
Bahasa Indonesia: Argentina
interlingua: Argentina
Interlingue: Argentina
íslenska: Argentína
italiano: Argentina
עברית: ארגנטינה
Basa Jawa: Argèntina
kalaallisut: Argentina
Kapampangan: Argentina
къарачай-малкъар: Аргентина
ქართული: არგენტინა
kaszëbsczi: Argentina
қазақша: Аргентина
kernowek: Arghantina
Kinyarwanda: Arijantine
Kirundi: Argentine
Kiswahili: Argentina
Kongo: Arhentina
Kreyòl ayisyen: Ajantin
kurdî: Arjentîn
Кыргызча: Аргентина
кырык мары: Аргентина
Ladino: Arjentina
лезги: Аргентина
لۊری شومالی: آرجانتین
latgaļu: Argeņtina
Latina: Argentina
latviešu: Argentīna
Lëtzebuergesch: Argentinien
lietuvių: Argentina
Ligure: Argentinn-a
Limburgs: Argentinië
lingála: Argentina
Livvinkarjala: Argentiinu
la .lojban.: getygu'e
lumbaart: Argentina
magyar: Argentína
македонски: Аргентина
Malagasy: Arjentina
മലയാളം: അർജന്റീന
Malti: Arġentina
Māori: Āketina
მარგალური: არგენტინა
مصرى: ارجنتين
مازِرونی: آرژانتین
Bahasa Melayu: Argentina
Baso Minangkabau: Argentina
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Argentina
Mirandés: Argentina
монгол: Аргентин
Nāhuatl: Argentina
Dorerin Naoero: Ardjentina
Na Vosa Vakaviti: Argentina
Nederlands: Argentinië
Nedersaksies: Argentinië
नेपाल भाषा: अर्जेन्तिना
Napulitano: Argentina
нохчийн: Аргентина
Nordfriisk: Argentiinien
Norfuk / Pitkern: Aajentiina
norsk: Argentina
norsk nynorsk: Argentina
Nouormand: Argentinne
Novial: Argentina
occitan: Argentina
олык марий: Аргентина
Oromoo: Arjentiinaa
oʻzbekcha/ўзбекча: Argentina
ਪੰਜਾਬੀ: ਅਰਜਨਟੀਨਾ
Pälzisch: Argentinje
Pangasinan: Argentina
پنجابی: ارجنٹاین
Papiamentu: Argentina
Patois: Aajentiina
Piemontèis: Argentin-a
Tok Pisin: Ajentina
Plattdüütsch: Argentinien
português: Argentina
Qaraqalpaqsha: Argentina
qırımtatarca: Argentina
reo tahiti: ’Atetina
română: Argentina
Romani: Arxentina
rumantsch: Argentinia
Runa Simi: Arhintina
русиньскый: Арґентина
русский: Аргентина
саха тыла: Аргентина
Gagana Samoa: Atenitina
संस्कृतम्: अर्जण्टिना
sardu: Argentina
Scots: Argentinae
Seeltersk: Argentinien
Sesotho sa Leboa: Argentina
shqip: Argjentina
sicilianu: Argintina
Simple English: Argentina
slovenčina: Argentína
slovenščina: Argentina
ślůnski: Argyntyna
Soomaaliga: Arjantiina
کوردی: ئەرژەنتین
Sranantongo: Argentinikondre
српски / srpski: Аргентина
srpskohrvatski / српскохрватски: Argentina
Basa Sunda: Argéntina
suomi: Argentiina
svenska: Argentina
Tagalog: Arhentina
Taqbaylit: Tarjentint
tarandíne: Argendine
татарча/tatarça: Аргентина
తెలుగు: అర్జెంటీనా
tetun: Arjentina
ትግርኛ: አርጀንቲና
тоҷикӣ: Аргентина
Türkçe: Arjantin
Türkmençe: Argentina
тыва дыл: Аргентина
удмурт: Аргентина
українська: Аргентина
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئارگېنتىنا
Vahcuengh: Argentina
vèneto: Argentina
vepsän kel’: Argentin
Tiếng Việt: Argentina
Volapük: Largäntän
Võro: Argentina
文言: 阿根廷
West-Vlams: Argentinië
Winaray: Argentina
Wolof: Arsantin
吴语: 阿根廷
Xitsonga: Arjentina
ייִדיש: ארגענטינע
Yorùbá: Argẹntínà
粵語: 阿根廷
Zazaki: Arcantin
Zeêuws: Arhentinië
žemaitėška: Argentėna
中文: 阿根廷
Kabɩyɛ: Arzantiini