Agawowe

Agawowate
Ilustracja
Agawa amerykańska
Systematyka[1]
Domenaeukarionty
Królestworośliny
Kladrośliny naczyniowe
KladEuphyllophyta
Kladrośliny nasienne
Klasaokrytonasienne
Kladjednoliścienne
Rządszparagowce
Rodzinaszparagowate
Podrodzinaagawowe
Nazwa systematyczna
Agavoideae Herbert
Synonimy

Agavaceae Endl., Ench. Bot.: 105. 15-21 Aug 1841

Agawowe (Agavoideae Herbert) – takson wyróżniany w różnych systemach w randze rodziny lub podrodziny (tu opisany jako podrodzina zgodnie z ujęciem systemu APG III z 2009 i APG IV z 2016). Obejmuje sukulenty liściowe i drzewa występujące na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, poza strefą okołobiegunową i znaczną częścią Australii oraz Azji zachodniej.

Systematyka

Pozycja według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Podrodzina w obrębie rodziny szparagowatych (Asparagaceae s.l.), tworząca klad wspólnie z Aphyllanthoideae, Brodiaeoideae i Scilloideae[1].

W obrębie rodziny Angiosperm Phylogeny Website wyróżnia kilka linii rozwojowych[1]:

agawowe

Anemarrhena (plemię Anemarrheneae Reveal)





Agave i in. (plemię Agaveae Dumortier)




Behnia (plemię Behnieae Reveal)





Herreria i Herreriopsis (plemię Herrerieae Baillon)



Anthericum i in. (plemię Anthericeae Bartling)








Klad bazalny tworzy monotypowy rodzaj Anemarrhena z jednym gatunkiem – A. asphodeloides, występującym w północnych Chinach i Korei. Następnie następuje podział na dwa klady, jeden obejmujący m.in. rodzaj agawa Agave i drugi obejmujący grupy Behnia–Herreria–Anthericum. W kladzie wspólnie z agawami znajduje się 9 innych rodzajów występujących na obu kontynentach amerykańskich oraz we wschodniej Azji. Kladem bazalnym w tej linii rozwojowej jest rodzaj Hesperocallis, poza tym należą do niej m.in. Camassia, Funkia, Furcraea, Hesperaloe, Hosta, Polianthes, Yucca. W różnych systemach ta grupa roślin lub jej część wyłączana bywała w randze rodzin: Chlorogalaceae Doweld & Reveal, Funkiaceae Horaninov, nom. illeg., Hesperocallidaceae, Hostaceae B. Mathew, Yuccaceae J. Agardh.

Klad bazalny dla kolejnej linii rozwojowej stanowi monotypowy rodzaj Behnia z jednym gatunkiem – Behnia reticulata występującym w Afryce południowo-wschodniej. Następnie wyróżnia się dwie linie rozwojowe, do pierwszej zaliczając rodzaje Herreria i Herreriopsis (Ameryka Południowa i Madagaskar), do drugiej 8 rodzajów z: Anthericum, Chlorophytum, Echeandia, Leucocrinum, Paradisea.

Pozycja według systemu APG II (2003)

Takson wyróżniany w randze rodziny wchodzącej w skład linii rozwojowej obejmującej hiacyntowate (Hyacintheaceae), Themidaceae i Aphyllanthaceae w rzędzie szparagowców (Asparagales)[1].

Wykaz rodzajów[2][3]
  • Agave L. (w tym m.in.: Runyonia Rose, Polianthes L. – tuberoza) – agawa
  • Anemarrhena Bunge
  • Anthericum L. – pajęcznica
  • Behnia Didr.
  • Beschorneria Kunth
  • Camassia Lindl. – kamasja
  • Chlorogalum Kunth
  • Chlorophyton Ker Gawl. – zielistka
  • Diamena Ravenna
  • Diora Ravenna
  • Echeandra Ortega
  • Furcraea Vent.
  • Hagenbachia Nees & Mart.
  • Herreria Ruiz & Pav.
  • Herreriopsis H. Perrier
  • Hesperaloe Engelm.
  • Hesperocallis A. Gray
  • Hesperoyucca (Engelmann) Baker
  • Hosta Tratt. – funkia
  • Leucocrinum Nutt. ex A. Gray
  • Paradisea Mazzuc.
  • Schoenolirion Torr. ex Durand
  • Yucca L. (syn. Clistoyucca (Engelm.) Trel., Samuela Trel.) – jukka, juka
Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd agawowce (Agavales Hutch.), rodzina agawowate (Agavaceae Endl.)[4].

Inne języki
العربية: أغافاوات
asturianu: Agavoideae
беларуская: Агававыя
català: Agavòidies
čeština: Agávovité
English: Agavoideae
español: Agavoideae
français: Agavoideae
한국어: 용설란아과
hornjoserbsce: Agawowe rostliny
hrvatski: Saburovke
italiano: Agavoideae
Nederlands: Agavoideae
norsk: Agavoideae
русский: Агавовые
українська: Агавові