Łożysko (anatomia)

Ludzki płód i łożysko
Budowa łożyska
Popłód

Łożysko, płacenia (łac. placenta) – przejściowy narząd płodowy występujący u ssaków łożyskowych, który tworzy się z kosmówki i błony śluzowej macicy. Kosmki kosmówki zagłębiają się i łączą z błoną macicy. Łożysko powstaje z tkanki łącznej, błony śluzowej macicy (część matczyna) oraz z zewnętrznej warstwy komórek otaczających zarodek. Od strony matczynej łożysko składa się z wielu zrazików, od strony płodowej jest gładkie.

Za pomocą łożyska zarodek otrzymuje z krwi matki pokarm i tlen, a oddaje dwutlenek węgla i zbędne produkty przemiany materii. Krew matki i płodu nie miesza się, ale do krwi płodu mogą się przedostać dzięki łożysku (za pomocą splotu naczyń krwionośnych - pępowiny) składniki odżywcze, witaminy i przeciwciała, a także niektóre wirusy, antybiotyki i in.

Popłód to łożysko razem z błonami płodowymi i pępowiną.

Łożysko człowieka

Podstawowa funkcja łożyska to fizjologiczna wymiana między układem naczyniowym matki i płodu. Może ona zaistnieć dopiero po wytworzeniu się tych dwóch systemów krążenia. Naczynia płodowe pojawiają się w rosnących kosmkach łożyska w 5 tygodniu ciąży (licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki). Serce płodu zaczyna bić w 6 tygodniu i w tym czasie sieć naczyń płodowych w kosmkach jest już rozwinięta, umożliwiając przepływ krwi płodowej przez łożysko[1].

Poczynając od 10 tygodnia ciąży łożysko stopniowo przejmuje produkcję hormonów (m.in. progesteronu i estradiolu), zastępując w ten sposób czynność ciałka żółtego ciążowego. W 12 tygodniu ciąży waży około 10 gramów, w 22 tygodniu – około 170 gramów, w 32 tygodniu – około 430 gramów, a największą swą masą osiąga w 42 tygodniu ciąży – około 650 gramów[2]. Łożysko zazwyczaj ma okrągły kształt, lecz nierzadko występują również łożyska o nieregularnych kształtach np. łożysko sercowate lub łożysko dwupłatowe.[potrzebny przypis]

Funkcje

Zasadniczą funkcją łożyska jest wymiana gazów (O2 i CO2), produktów energetycznych i budulcowych oraz ich metabolitów pomiędzy krwią matki a krwią płodu. Przez łożysko w ciągu jednej sekundy przepływa 8,3 ml krwi matki i 6,6 ml krwi płodu. Wymiana pomiędzy krwią matki a krwią płodu zachodzi dzięki dyfuzji, aktywnemu transportowi i pinocytozie. W łożysku dyfunduje tlen, dwutlenek węgla i większość soli mineralnych. Na zasadzie aktywnego transportu przechodzi przez łożysko glukoza, aminokwasy oraz jony wapnia i żelaza. W wyniku pinocytozy w łożysku są transportowane z krwi matki do krwi płodu nieznaczne ilości białek[2][3]. Łożysko jest nie tylko osłoną mechaniczną płodu (zarodka), lecz także biologiczną. Jest wydalane w trzecim okresie porodu.

Drugą ważną funkcją łożyska jest wytwarzanie hormonów. Poczynając od 10 tygodnia ciąży (licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki) łożysko jako gruczoł wewnętrznego wydzielania, stopniowo przejmuje produkcję hormonów, zastępując w ten sposób czynność ciałka żółtego ciążowego[2]. Wytwarza gonadotropinę kosmówkową, somatomammotropinę kosmówkową, relaksynę, testosteron, progesteron i estrogeny: estron (E1), estradiol (E2), estriol (E3) – wytwarzane w łożysku w syncytiotrofoblaście i estetrol (E4) – wytwarzany w wątrobie płodu. Dzięki obecności enzymów zachodzi w łożysku przemiana hormonów steroidowych. Łożysko stanowi naturalną barierę immunologiczną, dzięki której organizm matki wykazuje wybiórczą tolerancję na antygenowo często obcy organizm płodu.

Starzenie się łożyska

Łożysko podlega procesom starzenia, upośledzającym jego wydolność funkcjonalną. Polega to na zarastaniu naczyń łożyskowych, odkładaniu się wapnia w kosmkach, stłuszczeniu, zwłóknieniu, dlatego ciąża przenoszona stanowi zagrożenie dla płodu.

Inne języki
Afrikaans: Plasenta
العربية: مشيمة
ܐܪܡܝܐ: ܫܠܝܬܐ
Avañe'ẽ: Aupa
azərbaycanca: Cift
বাংলা: অমরা
беларуская: Плацэнта
беларуская (тарашкевіца)‎: Пляцэнта
български: Плацента
bosanski: Posteljica
català: Placenta
Чӑвашла: Плацента
čeština: Placenta
dansk: Moderkage
Deutsch: Plazenta
ދިވެހިބަސް: ވާމަސް
eesti: Platsenta
Ελληνικά: Πλακούντας
emiliàn e rumagnòl: Camîsa d'la madôna
English: Placenta
español: Placenta
Esperanto: Placento
euskara: Karen
français: Placenta
galego: Placenta
한국어: 태반
Հայերեն: Ընկերք
हिन्दी: बीजांडासन
hrvatski: Posteljica
Bahasa Indonesia: Plasenta
íslenska: Legkaka
italiano: Placenta
עברית: שליה
Basa Jawa: Plasenta
ქართული: პლაცენტა
Kreyòl ayisyen: Plasenta
Кыргызча: Баланын тону
Latina: Placenta
latviešu: Placenta
lietuvių: Placenta
Ligure: Plaçentæ
magyar: Méhlepény
македонски: Плацента
Bahasa Melayu: Plasenta
Nederlands: Placenta
日本語: 胎盤
norsk: Morkake
پنجابی: اول
português: Placenta
română: Placentă
Runa Simi: Thami
русский: Плацента
Scots: Efterbirth
shqip: Placenta
Simple English: Placenta
slovenščina: Posteljica
српски / srpski: Постељица
srpskohrvatski / српскохрватски: Posteljica
Basa Sunda: Bali (anatomi)
suomi: Istukka
svenska: Moderkaka
Tagalog: Inunan
తెలుగు: జరాయువు
ไทย: รก
Türkçe: Plasenta
українська: Плацента
Tiếng Việt: Nhau thai
中文: 胎盤