Łacina

Ten artykuł dotyczy języka łacińskiego. Zobacz też: części Poznania.
lingua Latina
Klasyfikacja genetycznaJęzyki indoeuropejskie
Języki italskie
• • Języki latynofaliskie
• • • Łacina
Pismo/alfabetłacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Watykan
Regulowany przezPapieska Akademia Języka Łacińskiego
Kody języka
Kod ISO 639-1la
Kod ISO 639-2lat
Kod ISO 639-3lat
IETFla
Glottologlati1261
GOST 7.75–97лат 380
SILLTN
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język łaciński lub łacina (łac. lingua Latina, sermo Latinus, Latinum, Latinitas) – język indoeuropejski z latynofaliskiej podgrupy języków italskich.

Łacina ukształtowała się prawdopodobnie w II tysiącleciu przed naszą erą, jako język mieszkańców Lacjum w środkowej Italii. Była językiem ojczystym Rzymian. Do jej zapisywania używano alfabetu łacińskiego, który jest współcześnie najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie. Stała się językiem urzędowym Republiki Rzymskiej, a później Cesarstwa Rzymskiego. W tym okresie nastąpił proces latynizacji Imperium, a łacina była językiem mieszkańców wielu rzymskich prowincji w Europie i północnej Afryce. W codziennej mowie przestała być stosowana po upadku Cesarstwa na zachodzie, chociaż w większości krajów Europy była nadal używana jako język urzędowy, liturgiczny i literacki[1].

Do XVIII wieku łacina była stosowana powszechnie w Europie jako język komunikacji międzynarodowej, nauki, kultury i sztuki. W Polsce była językiem urzędowym do rozbiorów. Liturgię Kościoła katolickiego sprawowano niemal wyłącznie po łacinie aż do Soboru Watykańskiego II[2].

Współcześnie nadal stosuje się łacinę, chociaż w ograniczonym zakresie, w wielu dziedzinach nauki. W języku łacińskim wydawane są liczne publikacje, funkcjonuje również łacińskojęzyczna Wikipedia[3]. Terminologia naukowa i techniczna zazwyczaj tworzona jest na bazie łaciny. Łacina jest używana w mediach i kulturze masowej. Podczas prezydencji Finlandii (w latach 1996 i 2006) oficjalne dokumenty Unii Europejskiej były publikowane po łacinie. Pozostaje też językiem urzędowym Państwa Watykańskiego[4].

Znajomość łaciny uważana jest za niezbędną w poznawaniu historii europejskiego dziedzictwa kulturowego, sięgającego korzeniami antyku. Chociaż jest to w większości antyk grecki, znamy go za pośrednictwem Rzymian, którzy wykazali zdolności i wolę, by przyswoić we własnej mowie osiągnięcia Greków, a później prześcignąć mistrzów. Na owych osiągnięciach opiera się łacińska tradycja w literaturze i nauce, prawie i religii – sięgająca poprzez średniowiecze i renesans do XVIII wieku, a niekiedy aż do współczesności. Według Leibniza łacina była jedyną mową, która przekroczyła granice czasu i przestrzeni (lingua universalis et durabilis ad posteritatem). Umożliwia bowiem kontakt z mistrzami przeszłości, wstęp do ponadczasowej res publica litterarum. W języku tym tworzyli przecież między innymi Cyceron, Tacyt, Hieronim, Augustyn, Einhard, Tomasz z Akwinu, Dante, Petrarka, Erazm, Luter, Kopernik, Kepler oraz Newton[5].

Wśród językoznawców nie ma zgody, czy łacina jest językiem żywym, martwym czy też wegetującym. Co prawda nie jest już językiem ojczystym dla nikogo, więc nie podlega zmianom we fleksji i słownictwie, typowym dla języków żywych, lecz jej znajomość nie wygasła. Naucza się jej w szkołach i uczelniach na całym świecie. Regulowana jest przez Papieską Akademię Języka Łacińskiego, która poszerza zakres słownictwa na potrzeby dokumentów wydawanych przez Stolicę Apostolską[6].

Fleksja, składnia i słownictwo łacińskie wywarły znaczący wpływ na rozwój wszystkich europejskich języków wernakularnych, w tym języka polskiego. Z dialektów, którymi mówiono w prowincjach Imperium Rzymskiego, wykształciły się języki romańskie[7]. Łacina żyje we współczesnych językach, a jej uchwytny rdzeń tkwi nie tylko w starych, powszechnie znanych wyrazach typu „matura” (od maturare – dorastać) i „uniwersytet” (od universitas – powszechność, uniwersalność), ale również w neologizmach, jak choćby „digitalny” (od digitus – palec), „dyskurs” (od discursus – bieganina) czy „globalizacja” (od globus – kula). Kryje się też często w z pozoru rdzennie polskich wyrazach, takich jak „cmentarz” (od coemeterium – z gr. κοιμητήριον, miejsce spoczynku) czy „kościół” (od castellum – twierdza)[8].

Inne języki
Адыгэбзэ: Латиныбзэ
Afrikaans: Latyn
Alemannisch: Lateinische Sprache
አማርኛ: ሮማይስጥ
Ænglisc: Lǣden
العربية: لغة لاتينية
aragonés: Latín
armãneashti: Latinica
arpetan: Latin
asturianu: Idioma llatín
Avañe'ẽ: Lasioñe'ẽ
azərbaycanca: Latın dili
تۆرکجه: لاتین دیلی
bamanankan: Latin
Bân-lâm-gú: Latin-gí
башҡортса: Латин теле
беларуская: Лацінская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Лацінская мова
भोजपुरी: लैटिन
Bikol Central: Tataramon na Latin
български: Латински език
Boarisch: Latein
བོད་ཡིག: ལ་ཏིན་སྐད།
bosanski: Latinski jezik
brezhoneg: Latin
буряад: Лата хэлэн
català: Llatí
Чӑвашла: Латин чĕлхи
Cebuano: Linatin
čeština: Latina
Chavacano de Zamboanga: Lengua Latin
Chi-Chewa: Chilatini
Cymraeg: Lladin
dansk: Latin
davvisámegiella: Láhtengiella
Deutsch: Latein
dolnoserbski: Łatyńšćina
emiliàn e rumagnòl: Latèin
English: Latin
español: Latín
Esperanto: Latina lingvo
estremeñu: Luenga latina
euskara: Latin
Fiji Hindi: Latin
føroyskt: Latínskt mál
français: Latin
Frysk: Latyn
Gaeilge: An Laidin
Gaelg: Ladjyn
Gagauz: Latin dili
Gàidhlig: Laideann
贛語: 拉丁語
客家語/Hak-kâ-ngî: Lâ-tên-ngî
хальмг: Латин келн
한국어: 라틴어
հայերեն: Լատիներեն
हिन्दी: लातिन भाषा
hornjoserbsce: Łaćonšćina
hrvatski: Latinski jezik
Bahasa Indonesia: Bahasa Latin
interlingua: Lingua latin
Interlingue: Latin
isiZulu: ILatin
íslenska: Latína
italiano: Lingua latina
עברית: לטינית
Basa Jawa: Basa Latin
kalaallisut: Latiinerisut
ಕನ್ನಡ: ಲ್ಯಾಟಿನ್
къарачай-малкъар: Латин тил
ქართული: ლათინური ენა
kaszëbsczi: Łacyńsczi jãzëk
қазақша: Латын тілі
kernowek: Latin
Kinyarwanda: Ikilatini
Kiswahili: Kilatini
Kongo: Kilatini
Kreyòl ayisyen: Laten
Кыргызча: Латын тили
кырык мары: Латин йӹлмӹ
Ladino: Latín
лезги: Латин чIал
لۊری شومالی: زۊن لاتين
latviešu: Latīņu valoda
Lëtzebuergesch: Latäin
lietuvių: Lotynų kalba
Limburgs: Latien
lingála: Latina
Livvinkarjala: Latinan kieli
lumbaart: Latin
magyar: Latin nyelv
македонски: Латински јазик
Malagasy: Fiteny latina
മലയാളം: ലാറ്റിൻ
მარგალური: ლათინური ნინა
مصرى: لاتينى
مازِرونی: لاتین
Bahasa Melayu: Bahasa Latin
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lá-dĭng-ngṳ̄
Mirandés: Lhéngua lhatina
монгол: Латин хэл
မြန်မာဘာသာ: လက်တင်ဘာသာစကား
Nāhuatl: Latintlahtolli
Dorerin Naoero: Dorerin Latin
Nederlands: Latijn
Nedersaksies: Latien
नेपाली: रोमन भाषा
नेपाल भाषा: ल्याटिन भाषा
日本語: ラテン語
Napulitano: Lengua latina
нохчийн: Латинан мотт
Nordfriisk: Latiinsk spriak
Norfuk / Pitkern: Leten
norsk: Latin
norsk nynorsk: Latin
Nouormand: Latîn
Novial: Latinum
occitan: Latin
олык марий: Латин йылме
oʻzbekcha/ўзбекча: Lotin tili
Pälzisch: Latein
Pangasinan: Salitan Latino
پنجابی: لاطینی
Papiamentu: Latin
Patois: Latn
ភាសាខ្មែរ: ភាសាឡាតាំង
Picard: Latin
Piemontèis: Lenga latin-a
Tok Pisin: Tok Latin
Plattdüütsch: Latiensche Spraak
português: Latim
Qaraqalpaqsha: Latın tili
qırımtatarca: Latin tili
Ripoarisch: Latting
română: Limba latină
rumantsch: Latin
Runa Simi: Latin simi
русиньскый: Латиньскый язык
саха тыла: Латыын тыла
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
संस्कृतम्: लातिनी
Scots: Laitin
Seeltersk: Latiensk
sicilianu: Lingua latina
සිංහල: ලතින්
Simple English: Latin
سنڌي: لاطيني
slovenčina: Latinčina
slovenščina: Latinščina
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Латиньскъ ѩꙁꙑкъ
ślůnski: Łaćina
Soomaaliga: Af-Laatiin
српски / srpski: Латински језик
srpskohrvatski / српскохрватски: Latinski jezik
Basa Sunda: Basa Latin
suomi: Latina
svenska: Latin
Tagalog: Wikang Latin
தமிழ்: இலத்தீன்
Taqbaylit: Talatint
татарча/tatarça: Латин теле
తెలుగు: లాటిన్
Türkçe: Latince
Türkmençe: Latyn dili
тыва дыл: Латин дыл
удмурт: Латин кыл
українська: Латинська мова
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: لاتىن تىلى
vepsän kel’: Latinan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Latinh
Volapük: Latänapük
walon: Latén
文言: 拉丁語
West-Vlams: Latyn
Winaray: Linatin
吴语: 拉丁文
ייִדיש: לאטיין
Yorùbá: Èdè Látìnì
粵語: 拉丁文
Zazaki: Latinki
Zeêuws: Latijn
žemaitėška: Luotīnu kalba
中文: 拉丁语
ГӀалгӀай: Латиний мотт
Lingua Franca Nova: Latina (lingua)