Łacina

Ten artykuł dotyczy języka łacińskiego. Zobacz też: części Poznania.
lingua Latina
Klasyfikacja genetycznaJęzyki indoeuropejskie
Języki italskie
• • Języki latynofaliskie
• • • Łacina
Pismo/alfabetłacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Watykan
Regulowany przezPapieska Akademia Języka Łacińskiego
Kody języka
ISO 639-1la
ISO 639-2lat
SILLTN
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata

Język łaciński lub łacina (łac. lingua Latina, sermo Latinus, Latinum, Latinitas) – język indoeuropejski z latynofaliskiej podgrupy języków italskich.

Łacina ukształtowała się prawdopodobnie w II tysiącleciu przed naszą erą, jako język mieszkańców Lacjum w środkowej Italii. Była językiem ojczystym Rzymian. Do jej zapisywania używano alfabetu łacińskiego, który jest współcześnie najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie. Stała się językiem urzędowym Republiki Rzymskiej, a później Cesarstwa Rzymskiego. W tym okresie nastąpił proces latynizacji Imperium a łacina była językiem mieszkańców wielu rzymskich prowincji w Europie i północnej Afryce. W codziennej mowie przestała być stosowana po upadku Cesarstwa na zachodzie, chociaż w większości krajów Europy była nadal używana jako język urzędowy, liturgiczny i literacki[1].

Do XVIII wieku łacina była stosowana powszechnie w Europie jako język komunikacji międzynarodowej, nauki, kultury i sztuki. W Polsce była językiem urzędowym do rozbiorów. Liturgię Kościoła katolickiego sprawowano niemal wyłącznie po łacinie aż do Soboru Watykańskiego II[2].

Współcześnie nadal stosuje się łacinę, chociaż w ograniczonym zakresie, w wielu dziedzinach nauki. W języku łacińskim wydawane są liczne publikacje, funkcjonuje również łacińskojęzyczna Wikipedia[3]. Terminologia naukowa i techniczna zazwyczaj tworzona jest na bazie łaciny. Łacina jest używana w mediach i kulturze masowej. Podczas prezydencji Finlandii (w latach 1996 i 2006) oficjalne dokumenty Unii Europejskiej były publikowane po łacinie. Pozostaje też językiem urzędowym Państwa Watykańskiego[4].

Znajomość łaciny uważana jest za niezbędną w poznawaniu historii europejskiego dziedzictwa kulturowego, sięgającego korzeniami antyku. Chociaż jest to w większości antyk grecki, znamy go za pośrednictwem Rzymian, którzy wykazali zdolności i wolę, by przyswoić we własnej mowie osiągnięcia Greków a później prześcignąć mistrzów. Na owych osiągnięciach opiera się łacińska tradycja w literaturze i nauce, prawie i religii – sięgająca poprzez średniowiecze i renesans do XVIII wieku, a niekiedy aż do współczesności. Według Leibniza łacina była jedyną mową, która przekroczyła granice czasu i przestrzeni (lingua universalis et durabilis ad posteritatem). Umożliwia bowiem kontakt z mistrzami przeszłości, wstęp do ponadczasowej res publica litterarum. W języku tym tworzyli przecież między innymi Cyceron, Tacyt, Hieronim, Augustyn, Einhard, Tomasz z Akwinu, Dante, Petrarka, Erazm, Luter, Kopernik, Kepler oraz Newton[5].

Wśród językoznawców nie ma zgody, czy łacina jest językiem żywym, martwym czy też wegetującym. Co prawda nie jest już językiem ojczystym dla nikogo, więc nie podlega zmianom we fleksji i słownictwie, typowym dla języków żywych, lecz jej znajomość nie wygasła. Naucza się jej w szkołach i uczelniach na całym świecie. Regulowana jest przez Papieską Akademię Języka Łacińskiego, która poszerza zakres słownictwa na potrzeby dokumentów wydawanych przez Stolicę Apostolską[6].

Fleksja, składnia i słownictwo łacińskie wywarły znaczący wpływ na rozwój wszystkich europejskich języków wernakularnych, w tym języka polskiego. Z dialektów, którymi mówiono w prowincjach Imperium Rzymskiego, wykształciły się języki romańskie[7]. Łacina żyje we współczesnych językach, a jej uchwytny rdzeń tkwi nie tylko w starych, powszechnie znanych wyrazach typu „matura” (od maturare – dorastać) i „uniwersytet” (od universitas – powszechność, uniwersalność), ale również w neologizmach, jak choćby „digitalny” (od digitus – palec), „dyskurs” (od discursus – bieganina) czy „globalizacja” (od globus – kula). Kryje się też często w z pozoru rdzennie polskich wyrazach, takich jak „cmentarz” (od coemeterium – z gr. κοιμητήριον, miejsce spoczynku) czy „kościół” (od castellum – twierdza)[8].

Inne języki
Адыгэбзэ: Латиныбзэ
Afrikaans: Latyn
Alemannisch: Lateinische Sprache
አማርኛ: ሮማይስጥ
Ænglisc: Lǣden
العربية: لغة لاتينية
aragonés: Latín
armãneashti: Latinica
arpetan: Latin
asturianu: Idioma llatín
Avañe'ẽ: Lasioñe'ẽ
azərbaycanca: Latın dili
تۆرکجه: لاتین دیلی
bamanankan: Latin
Bân-lâm-gú: Latin-gí
башҡортса: Латин теле
беларуская: Лацінская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Лацінская мова
भोजपुरी: लैटिन
Bikol Central: Tataramon na Latin
български: Латински език
Boarisch: Latein
བོད་ཡིག: ལ་ཏིན་སྐད།
bosanski: Latinski jezik
brezhoneg: Latin
буряад: Лата хэлэн
català: Llatí
Чӑвашла: Латин чĕлхи
Cebuano: Linatin
čeština: Latina
Chavacano de Zamboanga: Lengua Latin
Chi-Chewa: Chilatini
Cymraeg: Lladin
dansk: Latin
davvisámegiella: Láhtengiella
Deutsch: Latein
dolnoserbski: Łatyńšćina
emiliàn e rumagnòl: Latèin
English: Latin
español: Latín
Esperanto: Latina lingvo
estremeñu: Luenga latina
euskara: Latin
Fiji Hindi: Latin
føroyskt: Latínskt mál
français: Latin
Frysk: Latyn
Gaeilge: An Laidin
Gaelg: Ladjyn
Gagauz: Latin dili
Gàidhlig: Laideann
贛語: 拉丁語
客家語/Hak-kâ-ngî: Lâ-tên-ngî
хальмг: Латин келн
한국어: 라틴어
Հայերեն: Լատիներեն
हिन्दी: लातिन भाषा
hornjoserbsce: Łaćonšćina
hrvatski: Latinski jezik
Bahasa Indonesia: Bahasa Latin
interlingua: Lingua latin
Interlingue: Latin
isiZulu: ILatin
íslenska: Latína
italiano: Lingua latina
עברית: לטינית
Basa Jawa: Basa Latin
kalaallisut: Latiinerisut
ಕನ್ನಡ: ಲ್ಯಾಟಿನ್
къарачай-малкъар: Латин тил
ქართული: ლათინური ენა
kaszëbsczi: Łacyńsczi jãzëk
қазақша: Латын тілі
kernowek: Latin
Kinyarwanda: Ikilatini
Kiswahili: Kilatini
Kongo: Kilatini
Kreyòl ayisyen: Laten
Кыргызча: Латын тили
кырык мары: Латин йӹлмӹ
Ladino: Latín
лезги: Латин чIал
لۊری شومالی: زۈن لاتين
latviešu: Latīņu valoda
Lëtzebuergesch: Latäin
lietuvių: Lotynų kalba
Limburgs: Latien
lingála: Latina
Livvinkarjala: Latinan kieli
lumbaart: Latin
magyar: Latin nyelv
македонски: Латински јазик
Malagasy: Fiteny latina
മലയാളം: ലാറ്റിൻ
მარგალური: ლათინური ნინა
مصرى: لاتينى
مازِرونی: لاتین
Bahasa Melayu: Bahasa Latin
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lá-dĭng-ngṳ̄
Mirandés: Lhéngua lhatina
монгол: Латин хэл
မြန်မာဘာသာ: လက်တင်ဘာသာစကား
Nāhuatl: Latintlahtolli
Dorerin Naoero: Dorerin Latin
Nederlands: Latijn
Nedersaksies: Latien
नेपाली: रोमन भाषा
नेपाल भाषा: ल्याटिन भाषा
日本語: ラテン語
Napulitano: Lengua latina
нохчийн: Латинан мотт
Nordfriisk: Latiinsk
Norfuk / Pitkern: Leten
norsk: Latin
norsk nynorsk: Latin
Nouormand: Latîn
Novial: Latinum
occitan: Latin
олык марий: Латин йылме
oʻzbekcha/ўзбекча: Lotin tili
Pälzisch: Ladain
Pangasinan: Salitan Latino
پنجابی: لاطینی
Papiamentu: Latin
Patois: Latn
ភាសាខ្មែរ: ភាសាឡាតាំង
Picard: Latin
Piemontèis: Lenga latin-a
Tok Pisin: Tok Latin
Plattdüütsch: Latiensche Spraak
português: Latim
Qaraqalpaqsha: Latın tili
qırımtatarca: Latin tili
Ripoarisch: Latting
română: Limba latină
rumantsch: Latin
Runa Simi: Latin simi
русиньскый: Латиньскый язык
саха тыла: Латыын тыла
संस्कृतम्: लातिनी
Scots: Laitin
Seeltersk: Latiensk
sicilianu: Lingua latina
සිංහල: ලතින්
Simple English: Latin
سنڌي: لاطيني
slovenčina: Latinčina
slovenščina: Latinščina
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Латиньскъ ѩꙁꙑкъ
ślůnski: Łaćina
Soomaaliga: Af-Laatiin
српски / srpski: Латински језик
srpskohrvatski / српскохрватски: Latinski jezik
Basa Sunda: Basa Latin
suomi: Latina
svenska: Latin
Tagalog: Wikang Latin
தமிழ்: இலத்தீன்
Taqbaylit: Talatint
татарча/tatarça: Латин теле
తెలుగు: లాటిన్
Türkçe: Latince
Türkmençe: Latyn dili
тыва дыл: Латин дыл
удмурт: Латин кыл
українська: Латинська мова
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: لاتىن تىلى
vepsän kel’: Latinan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Latinh
Volapük: Latänapük
walon: Latén
文言: 拉丁語
West-Vlams: Latyn
Winaray: Linatin
吴语: 拉丁文
ייִדיש: לאטיין
Yorùbá: Èdè Látìnì
粵語: 拉丁文
Zazaki: Latinki
Zeêuws: Latijn
žemaitėška: Luotīnu kalba
中文: 拉丁语