Łaba

Ten artykuł dotyczy rzeki w Czechach i Niemczech. Zobacz też: inne znaczenia.
Łaba
Ilustracja
Łaba w Szwajcarii Saksońskiej
(widok z twierdzy Königstein)
KontynentEuropa
Państwo Czechy
 Niemcy
Rzeka
Długość1165 km
Powierzchnia zlewni144 055 km²
Średni przepływ711 m³/s
Źródło
MiejsceKarkonosze,
między Śląskim Grzbietem a Czeskim Grzbietem,
Łabska Łąka
Wysokość1387 m n.p.m.
Współrzędne50°46′32,6″N 15°32′10,1″E/50°46′32,6″N 15°32′10,1″E/15,536150
Ujście
RecypientMorze Północne,
Zatoka Helgolandzka
Miejsceokolice Cuxhaven
Wysokość0 m n.p.m.
Współrzędne53°53′36″N 8°42′20″E/53°53′36″N 8°42′20″E/8,705556
Mapa
Dorzecze Łaby
Dorzecze Łaby
Położenie na mapie Europy
Mapa lokalizacyjna Europy
źródło
źródło
ujście
ujście

Łaba (czes. Labe, niem. Elbe) – rzeka w Czechach i Niemczech o długości 1165 km (370 km w Czechach) i powierzchni dorzecza 144 055 km² (w Czechach 51 394 km²).

Ma źródła w Karkonoszach, na południe od Łabskiego Szczytu, na wysokości 1387 m n.p.m., w pobliżu polskiej granicy; uchodzi do Zatoki Helgolandzkiej Morza Północnego w okolicach Cuxhaven. Jest największą rzeką Czech oraz jedną z większych europejskich rzek i rzecznych szlaków komunikacyjno-transportowych.

Do dorzecza Łaby należą niewielkie fragmenty terytorium Polski, położone w Sudetach Zachodnich i Środkowych; na terytoriach tych znajdują się m.in. górne biegi Izery (czes. Jizera) i Dzikiej Orlicy (czes. Divoká Orlice).

Po raz pierwszy wzmiankowana przez Pomponiusza Melę w I wieku n.e. (jako Albis).

Bieg rzeki

w Czechach

Źródło Łaby
Łaba z lotu ptaka w okolicy Lovosic
Łaba w Děčínie

Źródła Łaby znajdują się w Karkonoszach, na Łabskiej Łące, poniżej Łabskiego Szczytu, na wysokości 1387 m n.p.m. Od źródeł płynie na wschód. Poniżej schroniska Labská bouda spada Labským vodopádem do Labského dolu. W środkowej części Sedmídolí, w miejscu zwanym U Dívči lávky łączy się z Bílé Labe i zmienia kierunek na południowy. Między miejscowościami Szpindlerowy Młyn a Vrchlabí płynie wąską doliną Labskou soutěskou. Od Vrchlabí po Jaroměř płynie na południowy wschód przez pagórkowate Podgórze Karkonoskie. Ważniejszymi dopływami w górskim biegu rzeki są Biała Łaba, Malé Labe, Čistá i Pilníkovský potok (wszystkie lewostronne). Niedaleko miasteczka Dvůr Králové nad Labem znajduje się zapora wodna Les Království.

W Jaroměřu na wysokości 250 m do Łaby wpada z lewej strony Úpa, a niedaleko pod Josefovem Metuje. Dolina rzeki się rozszerza i aż po ujście Ohřy pod Litomierzycami nosi nazwę Polabí. Dalszymi lewostronnymi dopływami są Orlica (czes. Orlice) w Hradcu Královém, Loučná w Sezemicach niedaleko Kunětickéj hory i Chrudimka w Pardubicach. Od Jaroměřa do Pardubic Łaba płynie na południe. W Pardubicach skręca na zachód i płynie w tym kierunku aż do Kolína, gdzie skręca ku północnemu zachodowi.

Od Chvaletic, gdzie znajduje się port rzeczny, pierwotnie służący zaopatrzeniu w paliwo miejskiej elektrowni, rzeka jest uregulowana. Między Pardubicami a Mielnikiem do Łaby wpada kilka lewostronnych dopływów: Doubrava pod Záboří nad Labem, Klejnárka u Starého Kolína, Výrovka niedaleko Nymburka i Výmola przed Čelákovicami. Pierwszym znaczniejszym prawym dopływem Łaby jest rzeka Cidlina. Przy jej ujściu znajduje się rezerwat národní přírodní rezervace Libický luh, chroniący największy w Czechach kompleks lasów łęgowych.

W Nymburku wpada do Łaby z prawej strony rzeczka Mrlina, która tworzy zakole, przypominające fosę wokół centrum miasta, a która chroniła starą słowiańską osadę Ústí. Przy ujściu prawostronnej Izery (czes. Jizera) w pobliżu miasta Stará Boleslav, rozciągają się rozległe lasy, w których znajdują się ujęcia wody pitnej dla Pragi – ujęcie Káraný z 1911 r. Poza ujściem Wełtawy (czesk. Vltava) w okolicy Mielnika wpadają do Łaby dwa prawostronne dopływy: rzeczki Pšovka i Liběchovka. Obie tworzą głębokie malownicze doliny i obie mają znaczenie turystyczne. Pšovka płynie przez Kokořínský důl oraz obszar chroniony Chráněná krajinná oblast Kokořínsko.

Rozległe i piękne Polabí zamyka ujście Ohřy naprzeciw Litomierzyc. Poniżej Lovosic Łaba wpada do głębokiego kanionu, zwanego Czeską Bramą (czes. Česká brána, łac. Porta Bohemica), przecinającego Czeskie Średniogórze. W Ujściu nad Łabą wpada do niej lewostronny dopływ – Bílina, w Děčínie prawostronny Ploučnice, a w Hřensku również prawostronny Kamenice. Wąską doliną Łaba płynie na północ do granicy z Niemcami w Hřensku, gdzie znajduje się najniżej położony punkt w Czechach (115 m n.p.m.). Ziemie czeskie Łaba opuszcza w głębokim wąwozie znajdującym się w obszarze chronionym Labské pískovce.

w Niemczech

Po stronie niemieckiej Łaba płynie głęboką doliną przez Saską Szwajcarię przez Pirnę ku północnemu zachodowi. Od Pirny dolina zaczyna się rozszerzać. Rzeka przepływa przez Drezno, gdzie osiąga 100-150 m szerokości. Płynie przez Miśnię i dalej przez Nizinę Północnoniemiecką, przez miasta Torgau i Dessau-Roßlau. Stąd aż do Hamburga meandruje. W tej części Łaba przyjmuje swe największe lewostronne dopływy Muldę i Soławę (niem. Saale). Na północ od Magdeburga łączy się Kanałem Łaba-Hawela z Hawelą. Po kilkudziesięciu kilometrach łączy się z lewostronnym dopływem Hawelą i zmienia kierunek na północno-wschodni.

Za Wittenbergą w dwóch miejscach Łaba tworzyła granicę między byłymi NRD i RFN. Przed Hamburgiem Łaba rozdziela się na dwie odnogi Północną Łabę i Południową Łabę. Z Hamburga Łaba płynie dalej na północny zachód, a jej koryto jest szerokie na 300-500 m. Później się jeszcze rozszerza i przechodzi w estuarium. Z prawej strony łączy się z Morzem Bałtyckim przez Kanał Kiloński. Koło portu w Cuxhaven Łaba wpada do Morza Północnego ( Zatoki Helgolandzkiej). Estuarium ma długość 100 km i szerokość 2,5-15 km.

Dopływy

Dopływy Łaby
Inne języki
Afrikaans: Elbe
Alemannisch: Elbe
አማርኛ: ኤልበ ወንዝ
Ænglisc: Ælf ēa
العربية: إلبه
aragonés: Río Elba
asturianu: Ríu Elba
azərbaycanca: Elba çayı
تۆرکجه: البه چایی
башҡортса: Эльба
беларуская: Эльба
беларуская (тарашкевіца)‎: Лаба
भोजपुरी: एल्ब
български: Елба
bosanski: Laba
brezhoneg: Elbe
català: Elba (riu)
čeština: Labe
Cymraeg: Afon Elbe
dansk: Elben
Deutsch: Elbe
dolnoserbski: Łobjo
eesti: Elbe
Ελληνικά: Έλβας
English: Elbe
español: Río Elba
Esperanto: Elbo (rivero)
euskara: Elba (ibaia)
فارسی: رود البه
Fiji Hindi: Elbe Naddi
français: Elbe (fleuve)
Frysk: Elbe
Gaeilge: An Eilbe
galego: Río Elba
한국어: 엘베 강
Հայերեն: Էլբա
hornjoserbsce: Łobjo
hrvatski: Laba
Ido: Elbe
Bahasa Indonesia: Elbe
Interlingue: Elbe
íslenska: Saxelfur
italiano: Elba (fiume)
עברית: אלבה (נהר)
ქართული: ელბა
kaszëbsczi: Łaba
Kiswahili: Elbe
Кыргызча: Эльба
Latina: Albis
latviešu: Elba
Lëtzebuergesch: Elbe
lietuvių: Elbė
lumbaart: Elba
македонски: Елба
മലയാളം: എൽബ് നദി
मराठी: एल्ब नदी
Bahasa Melayu: Sungai Elbe
Nederlands: Elbe (rivier)
Nedersaksies: Elve
日本語: エルベ川
Nordfriisk: Ialew
norsk: Elben
norsk nynorsk: Elbe
occitan: Elba (riu)
oʻzbekcha/ўзбекча: Elba
پنجابی: دریائے ایلب
Plattdüütsch: Elv
português: Rio Elba
română: Râul Elba
русский: Эльба (река)
Scots: Elbe
Seeltersk: Elbe
shqip: Elba
Simple English: Elbe
سنڌي: لابي
slovenčina: Labe
slovenščina: Laba
ślůnski: Łaba
српски / srpski: Лаба
srpskohrvatski / српскохрватски: Laba
suomi: Elbe
svenska: Elbe
Tagalog: Ilog Elba
தமிழ்: எல்பா ஆறு
татарча/tatarça: Эльба
Türkçe: Elbe Nehri
українська: Ельба
اردو: ایلب
vepsän kel’: El'b
Tiếng Việt: Elbe
Winaray: Salog Elbe
ייִדיש: עלבע (טייך)
粵語: 易北河
中文: 易北河