ਹਾਥੀ

ਹਾਥੀ
Temporal range: Pliocene–Recent
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
African Bush Elephant.jpg
ਅਫਰੀਕੀ ਹਾਥੀ (Loxodonta africana)
ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਰਗੀਕਰਨ
ਜਗਤ:ਜਾਨਵਰ
ਸੰਘ:ਕੋਰਡਾਟ
ਉੱਪ-ਸੰਘ:ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ
ਵਰਗ:ਥਣਧਾਰੀ
ਤਬਕਾ:ਪ੍ਰੋਬੋਸ਼ਿਡੀਆ (Proboscidea)
ਪਰਿਵਾਰ:ਐਲੀਫੰਟਿਡੀ
ਗਰੇ, 1821
Elephant at Chhatbir Zoo

ਹਾਥੀ (ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: L. cyclotis (ਅਫਰੀਕੀ ਹਾਥੀ); Elephas maximus (ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਾਥੀ)) ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਥਣਧਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਅੱਜ ਐਲੀਫੰਟਿਡੀ (Elephantidae)ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਜਿੰਦਾ ਹਨ: ਐਲੀਫਸ ਅਤੇ ਲਾਕਸੋਡਾਂਟਾ। ਤੀਜੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਮਮਥਸ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।[1] ਜੀਵਤ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- ਲਾਕਸੋਡਾਂਟਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਾਤੀਆਂ-ਅਫਰੀਕੀ ਖੁੱਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦਾ ਹਾਥੀ (ਹੋਰ ਨਾਮ: ਬੁਸ਼ ਜਾਂ ਸਵਾਨਾ ਹਾਥੀ) ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਹਾਥੀ - ਅਤੇ ਐਲੀਫਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਾਥੀ। [2] ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੱਝ ਖੋਜਕਾਰ ਦੋਨਾਂ ਅਫਰੀਕੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਹਾਥੀ ਚੌਥੀ ਜਾਤੀ ਹੈ।[3] ਐਲੀਫੰਟਿਡੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਹਿਮਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਮਥ ਦਾ ਬੌਣਾ ਸਰੂਪ ਸੰਨ 2000 ਈ ਪੂ ਤੱਕ ਜਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। [4]
ਅੱਜ ਹਾਥੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੀਵ ਹੈ।[5] ਹਾਥੀ ਦਾ ਗਰਭ ਕਾਲ 22 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਹੈ।[6] ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹਾਥੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਕਰੀਬ ੧੦੫ ਕਿਲੋ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।[6] ਹਾਥੀ ਅਮੂਮਨ 50 ਤੋਂ 70 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਦੀਰਘ ਆਯੂ ਹਾਥੀ 82 ਸਾਲ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [7] ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਥੀ 1955 ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[8] ਇਸ ਨਰ ਦਾ ਭਾਰ ਲੱਗਭੱਗ 10,900 ਕਿਲੋ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਤੱਕ ਦੀ ਉਚਾਈ 3. 96 ਮੀਟਰ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਅਫਰੀਕੀ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।[9] ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹਾਥੀ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰੀਟ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਵੱਛੇ ਜਾਂ ਸੂਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।[10]
ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਕਲਮੰਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਡਾਲਫਿਨ[11][12][13][14] ਅਤੇ ਵਣਮਾਣਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।[15][16] ਸਰਸਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਪਤਾ ਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦਾ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਹੈ,[17] ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੀਹਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਸ਼ਾਵਕ ਜਾਂ ਕਮਜੋਰ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।[18][19] ਹੁਣ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਖਲ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਕਟਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਹੀ ੲਿੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜਿਹਡ਼ਾ ਛਲਾਂਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦਾ। ੲਿੱਕ ਹਾਥੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਸੁੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੰਧ 3000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਤਾਲੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

  • ਹਵਾਲੇ

ਹਵਾਲੇ

  1. U. Joger and G. Garrido (2001). "Phylogenetic position of Elephas, Loxodonta and Mammuthus, based on molecular evidence". The World of Elephants - International Congress, Rome 2001.  Text "pages 544–547 " ignored ( help);
  2. http://www.bbc.co.uk/nature/life/Elephantidae
  3. Somerville, Keith (2002-09-26). "W African elephants 'separate' species". BBC. 
  4. Vartanyan, S. L.; Garutt, V. E.; Sher, A. V. (25 March 1993). "Holocene dwarf mammoths from Wrangel Island in the Siberian Arctic" (PDF). Nature. 362 (6418): 337–340. 10.1038/362337a0. 
  5. "African Elephant". National Geographic. Retrieved 2007-06-16. 
  6. 6.0 6.1 http://www.birds.cornell.edu/brp/elephant/sections/cyclotis/families/babies.html
  7. Elephants – Animal Corner
  8. Fenykovi, Jose (June 4, 1956). "The Biggest Elephant Ever Killed By Man". USA: CNN. p. 7. 
  9. "Animal Bytes: Elephant". San Diego Zoo. Retrieved 2007-06-16. 
  10. Bate, D.M.A. 1907. On Elephant Remains from Crete, with Description of Elephas creticus sp.n. Proc. zool. Soc. London: 238–250.
  11. Jennifer Viegas (2011). "Elephants smart as chimps, dolphins". ABC Science. Retrieved 2011-03-08. 
  12. Jennifer Viegas (2011). "Elephants Outwit Humans During Intelligence Test". Discovery News. 
  13. "What Makes Dolphins So Smart?". The Ultimate Guide: Dolphins. 1999. Retrieved 2007-10-30. 
  14. "Mind, memory and feelings". Friends Of The Elephant. 
  15. Hart, B.L.; L.A. Hart, M. McCoy, C.R. Sarath (2001). "Cognitive behaviour in Asian elephants: use and modification of branches for fly switching". Animal Behaviour. Academic Press. 62 (5): 839–847. 10.1006/anbe.2001.1815. Retrieved 2007-10-30.  Unknown parameter |coauthors= ignored ( help); Unknown parameter |month= ignored ( help)
  16. Scott, David (2007-10-19). "Elephants Really Don't Forget". Daily Express. Retrieved 2007-10-30. 
  17. Joubert D. 2006. Hunting behaviour of lions (Panthera leo) on elephants (Loxodonta africana) in the Chobe National Park, Botswana. African Journal of Ecology 44:279–281.
  18. Loveridge, A. J.; Hunt, J. E.; Murindagomo, F.; Macdonald, D. W. (2006). "Influence of drought on predation of elephant (Loxodonta africana) calves by lions (Panthera leo) in an African wooded savannah". Journal of Zoology. 270 (3): 523–530. 10.1111/j.1469-7998.2006.00181.x. 
  19. "Great Plains". Planet Earth. Episode 7. November 2006. 
Other Languages
Acèh: Gajah
Afrikaans: Olifant
Alemannisch: Elefant
አማርኛ: ዝሆን
aragonés: Elefant
العربية: فيل
مصرى: فيل
asturianu: Elephantidae
تۆرکجه: فیل
башҡортса: Фил
žemaitėška: Dromblīs
беларуская: Слон
беларуская (тарашкевіца)‎: Слон
български: Слон
Bahasa Banjar: Gajah
bamanankan: Sama
বাংলা: হাতি
བོད་ཡིག: གླང་ཆེན།
brezhoneg: Olifant
bosanski: Slon
буряад: Заан
català: Elefants
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Chiông
Tsetsêhestâhese: Tsêhe'êseeséhe
کوردی: فیل
corsu: Elefante
čeština: Slon
Cymraeg: Eliffant
dansk: Elefanter
Thuɔŋjäŋ: Akɔ̈ɔ̈n
Zazaki: Fil
eʋegbe: Atiglinyi
Ελληνικά: Ελέφαντας
English: Elephant
Esperanto: Elefanto
español: Elefante
eesti: Elevant
euskara: Elefante
فارسی: فیل
suomi: Norsu
Võro: Elevant
føroyskt: Fílur
français: Éléphant
Gaeilge: Eilifint
Gagauz: Fillär
贛語:
Gàidhlig: Ailbhean
galego: Elefante
Avañe'ẽ: Tapi'itĩmbuku
ગુજરાતી: હાથી
Gaelg: Elefant
Hausa: Giwa
客家語/Hak-kâ-ngî: Siong
עברית: פיל (שבט)
हिन्दी: हाथी
Fiji Hindi: Haanthi
Kreyòl ayisyen: Elefan
հայերեն: Փղեր
Bahasa Indonesia: Gajah
Ilokano: Elepante
ГӀалгӀай: Пил
íslenska: Fíll
日本語: ゾウ
la .lojban.: xanto
Basa Jawa: Gajah
ქართული: სპილოსებრნი
Kongo: Nzau
Gĩkũyũ: Njogu
қазақша: Пілдер
kalaallisut: Nagguaatsoq
ಕನ್ನಡ: ಆನೆ
한국어: 코끼리
कॉशुर / کٲشُر: ہوٚس
kurdî: Fîl
Кыргызча: Пил
Latina: Elephantus
лакку: Пил
лезги: Фил
Limburgs: Olifante
Ligure: Elefante
lingála: Nzɔku
lietuvių: Drambliai
latviešu: Ziloņi
Baso Minangkabau: Gajah
македонски: Слон
മലയാളം: ആന
монгол: Заан
मराठी: हत्ती
Bahasa Melayu: Gajah
Malti: Iljunfant
эрзянь: Пил
Dorerin Naoero: Elephant
Nāhuatl: Elefante
Plattdüütsch: Elefant
नेपाली: हात्ती
नेपाल भाषा: किसि
Nederlands: Olifanten
norsk nynorsk: Elefant
norsk: Elefanter
Nouormand: Êléphant
Sesotho sa Leboa: Tlou
occitan: Elefant
ଓଡ଼ିଆ: ହାତୀ
Papiamentu: Olifanti
پنجابی: ہاتھی
پښتو: پيل
português: Elefante
română: Elefant
armãneashti: Elefandu
русский: Слон
русиньскый: Слон
Kinyarwanda: Inzovu
संस्कृतम्: गजः
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱦᱟᱹᱛᱤ
sicilianu: Liafanti
Scots: Elephant
سنڌي: هاٿي
සිංහල: අලි
Simple English: Elephant
slovenščina: Sloni
Gagana Samoa: Elefane
chiShona: Nzou
Soomaaliga: Maroodi
shqip: Elefanti
Sesotho: Tlou
Basa Sunda: Gajah
svenska: Elefant
Kiswahili: Ndovu
தமிழ்: யானை
ತುಳು: ಆನೆ
తెలుగు: ఏనుగు
ไทย: ช้าง
Türkçe: Fil
татарча/tatarça: Фил
удмурт: Слон
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: پىل
українська: Слон
اردو: ہاتھی
Tshivenda: Nḓou
vepsän kel’: Elefant
Tiếng Việt: Voi
West-Vlams: Olifant
Volapük: Leefad
Winaray: Elepante
Wolof: Ñay
吴语:
хальмг: Зан
isiXhosa: Indlovu
ייִדיש: העלפאנד
Yorùbá: Erin
Vahcuengh: Duzciengh
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Chhiūⁿ
粵語:
isiZulu: Indlovu