ਉੱਤਰਾਖੰਡ

ਉੱਤਰਾਖੰਡ
उत्तराखण्ड
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ

ਮੁਹਰ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਦੇਸ਼ਭਾਰਤ
ਸਥਾਪਿਤ09-11-2000
ਰਾਜਧਾਨੀਦੇਹਰਾਦੂਨ
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ13
ਸਰਕਾਰ
 • ਗਵਰਨਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਂਤ ਪਾਲ
 • ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਤ੍ਰਿਵੇਦਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਵਤ (ਭਾਜਪਾ)
 • ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ
 • ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ71 ਸੰਸਦੀ
 • ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ5
ਖੇਤਰਫਲ
 • ਕੁੱਲ[
ਅਬਾਦੀ (2011)
 • ਕੁੱਲ1,00,86,292
 • ਘਣਤਾ/ਕਿ.ਮੀ. (/ਵਰਗ ਮੀਲ)
ਸਮਾਂ ਖੇਤਰਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ (UTC+5:30)

ਉੱਤਰਖੰਡ, ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਬਾਦ ਭਾਰਤ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਦੇ ਸਤਾਈਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 2000 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਇਹ ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਮਕਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜ ਦਾ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਦੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਾਜ ਹਨ। ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਸੀ। ਹਿਕਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਗਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚਰਚਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਭਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਉਦਗਮ ਥਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੰਗੋਤਰੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਬਸੇ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤੀਰਥਸਥਾਨ ਹਨ ।

ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਹੈ। ਗੈਰਸੈਣ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦੇ ਚਲਦੇ ਅਜੇ ਵੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਅਸਥਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੈਨੀਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ

ਉਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਉਤਤਾਰ ਅਤੇ ਖਾਂਡ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ "ਕੇਦਾਰਖੰਡ" (ਵਰਤਮਾਨ ਦਿਨ ਗੜਵਾਲ) ਅਤੇ "ਮਾਨਸੱਕੰਡ" (ਵਰਤਮਾਨ ਦਿਨ ਕੁਮਾਊਂ) ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।[1]

ਹਾਲਾਂਕਿ, 1998 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਉਤਰਾਂਚਲ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਮ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਨ ਬਹੁਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਐਕਟ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ।[2] ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਤਰਾਂਚਲ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਗਸਤ 2006 ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਰਾਂਚਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਵਿਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਪਾਸ ਕੀਤਾ,[3] ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਇਸ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ. ਬਿੱਲ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਏ ਪੀ ਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਦੁਆਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ 1 ਜਨਵਰੀ 2007 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[4]

Other Languages
አማርኛ: ኡተራኸንድ
العربية: أوتاراخند
অসমীয়া: উত্তৰাখণ্ড
asturianu: Uttarakhand
تۆرکجه: اوتاراکند
беларуская: Утаракханд
беларуская (тарашкевіца)‎: Утаракганд
български: Утаракханд
भोजपुरी: उत्तराखंड
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: উত্তরাখন্ড
brezhoneg: Uttarakhand
català: Uttarakhand
нохчийн: Уттаракханд
čeština: Uttarákhand
Cymraeg: Uttarakhand
Deutsch: Uttarakhand
डोटेली: उत्तराखण्ड
ދިވެހިބަސް: އުއްތަރުކަންދު
Ελληνικά: Ουταράχαντ
English: Uttarakhand
Esperanto: Utarakando
español: Uttarakhand
euskara: Uttarakhand
فارسی: اوتاراکند
français: Uttarakhand
Nordfriisk: Uttarakhand
Gaeilge: Uttarakhand
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Ut'taranchal
ગુજરાતી: ઉત્તરાખંડ
हिन्दी: उत्तराखण्ड
Fiji Hindi: Uttarakhand
hrvatski: Uttarakhand
magyar: Uttarakhand
Bahasa Indonesia: Uttarakhand
íslenska: Uttarakhand
italiano: Uttarakhand
ქართული: უტარაკჰანდი
कॉशुर / کٲشُر: اتراکھنڈ
Latina: Uttarakhanda
لۊری شومالی: ئوتاراکأند
lietuvių: Utarakhandas
latviešu: Utarakhanda
मैथिली: उत्तराखण्ड
Malagasy: Uttarakhand
македонски: Утараканд
монгол: Уттараканд
Bahasa Melayu: Uttarakhand
Napulitano: Taragand
नेपाली: उत्तराखण्ड
नेपाल भाषा: उत्तराखण्ड
Nederlands: Uttarakhand
norsk nynorsk: Uttarakhand
occitan: Uttarakhand
Kapampangan: Uttarakhand
polski: Uttarakhand
پنجابی: اترکھنڈ
پښتو: اتر کنډ
português: Uttarakhand
română: Uttarakhand
русский: Уттаракханд
srpskohrvatski / српскохрватски: Uttarakhand
Simple English: Uttarakhand
slovenčina: Uttarákhand
shqip: Uttarakand
српски / srpski: Утараканд
svenska: Uttarakhand
Kiswahili: Uttarakhand
తెలుగు: ఉత్తరాఖండ్
тоҷикӣ: Уттаранчал
Tagalog: Uttarakhand
Türkçe: Uttarakhand
українська: Уттаракханд
vèneto: Uttarakhand
Tiếng Việt: Uttarakhand
Winaray: Uttarakhand
მარგალური: უტარაკჰანდი
Yorùbá: Uttarakhand
Bân-lâm-gú: Uttarakhand