Wikipèdia

Suls autres projèctes Wikimèdia :


Wikipèdia (prononciat [ lg./ ga. wikiˈpɛðjɔ/bikiˈpɛðjɔ, pr. wikiˈpɛdjɔ/vikiˈpɛdjɔ, ni./ va. wikiˈpɛdja/vikiˈpɛdja, au. wikjiˈpedjɔ/vjikjiˈpedjɔ, lm. wikiˈpedjɔ/vikiˈpedjɔ], en tot realizar eth w com en anglés o ben adaptar-la ath son deth v baish e, en çò que tanh ar a finau, com en toti es casi, era pronóncia vàrie segontes eth lòc) ei ua basa de donades dreçada sus Internet e eth projècte cooperatiu que s'encargue d'aumplir-la en tot crear ua enciclopèdia liura e multilingüa. Des deth començament, ei emparada pera Fondacion Wikimèdia, ua associacion sense anim de lucre qu'amie endeuant d'autri projèctes coma eth wikinòves, eth wikispècies, o eth wikiccionari. Eth sòn objectiu ei amassar tot eth coneishement universau e méter-lo ar avitalh de toti. Malurosament, pas toti pòden accedir ad aguest coneishement, pr'amor qu'ena planeta i a fòrça persones damb pògui recorsi e non a an eth benastre de dispausar d'un ordenador damb accès a Internet. Ath delà, fòrça govèrns an blocat er accès ara Wikipèdia.

« Imaginatz un mond ont cadun auesse accès liure a tota era sabença umana. Aquerò ei çò que hèm »

Jimmy Wales e Larry Sanger, fondadors dera Wikipèdia

En totau a dejà mès de 19 milions d'articles, mès de tres milions des quaus son en anglés, era lengua que ne possedís mès, e 83 975 son en occitan, era 51au lengua damb mès articles. Es lengües wikipedianes son dejà 276. Era enciclopèdia s'escriu damb era aportacion que hèn cada dia milions de volontaris de tot eth mond. Cada dia receb mès de cinquanta milions de visites. Era Wikipèdia siguec enprincipiada en 2001 per Jimmy Wales e Larry Sanger [1] [2] [3] e ara era sua escaduda ei indiscutible. Aucupe era setau posicion laguens des pagines mès liejudes der hilat ena classificacion d' Alexa [4] damb mès de 365 milions liegedors. [5] [6] e a devengut un trabalh de referéncia mondiau. Des deth 2007 ei era enciclopèdia mès longa deth mond.

Era Wikipèdia occitana a :

Pagines : 139 748
Articles : 83 975
Fichièrs : 882
Edicions : 2 221 961
Visualizacions : Modèl:NUMBEROFVIEWS
Utilizaires : 32 932
Utilizaires actius : 91
Robòts : 75
Sysops : 4
Burocrates : 2

Eth mot hawaiian wiki a dat nòm ara Wikipèdia, que vòu èster ua enciclopèdia entà cercar causes de forma rapida e briventa. Ar imatge se pòt veire eth Wiki-Wiki Bus ar aeropòrt d' Honolulu, era capitau d' Hawaii.

Eth nòm Wikipèdia, encunhat pes creadors dera enciclopèdia, ei fruit d'un crotzament entre eth mot enciclopèdia e era paraula hawaiiana wiki, que vòu díder “brivent”/“rapid”, qu'a passat a designar ua tecnologia entara creacion de pagines web cooperatiues damb era quau ei basada era Wikipèdia. Damb aguest plantejament, cadun pòt enregistrar-se damb un nòm conegut per toti e un senhau que sonque coneisherà er usatgèr. Un còp hèt, ja pòt collaborar en projècte. Bèths utilizaires an er estatus d'administrators, es quaus an eth déuer de moderar eth projècte e intervier en casi de vandalisme, pagines prepausades tà escafar e d'autri conflictes. Arron, es diuèrsi volontaris se pòden coordinar, discutir e compartir coneishements a trauèrs d'espacis de comunicacion coma era Tavèrna e es pagines de discussion.

Amiar endeuant un projècte cooperatiu damb volontaris de tot eth mond que non se coneishen entre eri non ei un shantièr bric aisit. Pòden aparéisher faussades e cau revisar contunhadament era informacion e apraiar aqueres causes que bères persones agen hèt per error o ben damb mala idèia, que passe sovent. A despient des mesures que met en practica era Wikipèdia tà garantir-ne era veracitat e era neutralitat deth punt d'enguarda, diuèrsi critics l'acusen sistematicament de contier errances e incoeréncies en tot sajar de hèr-le pèrder credibilitat [7]. Autres critiques se fondamenten en problèma deth vandalisme [8] e enes informacions ahijudes sense era seguretat que siguen totaument veraies [9] . Pasmens, d'autres arrecèrques an demostrat qu'eth vandalisme se pòt combàter [10] [11].

Jonathan Dee, deth jornau The New York Times, [12] e Andrew Lih, en 5au Simpòsi Internacionau sus eth Jornalisme en Linha, [13] mentèren era imporatància dera Wikipèdia, non sonque coma referéncia enciclopedica, senon tanben coma hònt de nòves actualizades damb freqüéncia.

Coneishètz era Wikipèdia en ua menuta liegent er article desplegant Wikipèdia.

Eth nòstre projècte ei crear era enciclopèdia en lengua occitana, çò que hèm dempús eth 13 de deceme de 2003. Campatz aciu es estadistiques deth projècte en occitan en grilhes e en grafiques.


Antecedents

Era Wikipèdia ei ua version electronica des enciclopèdies en papièr, es que des de hè fòrça ans son emplegades a molti endrets deth mond entà eternizar eth coneishement. Enes prumèrs tempsi, es enciclopèdies èren escrites a man en papir o pergamin. Non siguec enquia mès tard que s'utilizèc eth papièr, mès er auenç mès important en camp des enciclopèdies e des libres en generau ei, solide, era invencion dera impremta, en sègle xv.

Es prumèrs passi entar emplec d'utís automatics que siguessen mielhors qu'era impremta com a miei mès brivent e practic d'accès as contengudi enciclopedics aueren luòc enes anades trenta deth sègle xx estimuladi en granda mesura peth roman de ficcion Eth cervèth deth Mond (1937), de H. G. Wells. Tanben i prenec partida era vision futurista Memex de Vannevar Bush. Aguesti pensaments se basauen en emplegar microfilmes tath magasinatge dera informacion mès arremarcable d'ua persona. Aguesta idèia tanben siguec expausada posteriorament per Ted Nelson en sòn projècte Xanadu ( 1960).

Damb eth desrotlament d'Internet s'han produsit fòrça temptegi de crear d'enciclopèdies en linha. Eth mèstre deth movement deth logiciau liure, Richard Stallman, prepausèc en 1999 era creacion d'ua Enciclopèdia Liura e Universau e, mès tard, recebec plan emocionat era nòva dera naishença dera Wikipèdia. Des deth portau dera Fondacion deth logiciau liure se convida as usatgèrs a visitar e contribuir damb era Wikipèdia.


Istòria

Er emblèma de Nupèdia damb er eslogan "Nupedia.com era enciclopèdia liura" de color blua. Wikipèdia ei era hilha de Nupèdia, un autre projècte enciclopedic que moric en 2003.

Era Wikipèdia comencèc coma un projècte complementari de Nupèdia, ua enciclopèdia liura en linha escrita en anglés. Era Nupèdia siguec fondada eth 9 de març deth 2000 e ère ua seccion deth portau dera entrepresa Bomis Inc. Era Nupèdia siguec constituida cossent damb era Licéncia de Liura Documentacion deth projècte GNU e es sòns collaboradors èren saberuts causidi pera direccion dera enciclopèdia.

Larry Sanger e Jimmy Wales idièren ua naua faiçon de hèr foncionar era enciclòpedia e decidèren de desestacar era Wikipèdia dera Nupèdia eth 10 de gèr de 2001. Com que çò que volien ère ua enciclopèdia universau entà toti, pensèren qu'era mielhor manièra ère perméter que totes es persones i poguessen collaborar volontàriament sense èster escuelhudes per arrés. Ath delà, lancèren era possibilitat de desvolopar-la en d'autres lengües. Siguèren es catalans es que demanèren insistentament que volien editar era enciclopèdia ena sua lengua, es quaus an apostat plan per era enquia auei.

Dus mesi dempús neishec era prumèra Wikipèdia en ua autra lengua: era enciclopèdia en catalan, entamenada eth 21 de març de 2001. Ei ua des edicions damb mès usatgèrs actius, mès de mila sèt cents trenta, e ei arremarcable eth ritme de creacion que pòrte. Ara a Modèl:Variables articles e recep ua mejana de sèt visites per segon, se place atau ara tretzau posicion.

Era administracion dera enciclopèdia recebec demandes de fòrça persones que se comprometien a entamenar ua Wikipèdia ena sua lengua. Siguec tan atau qu'a finaus deth 2001 era enciclopèdia s'aufrie en dètz-e-ueit lengües diferentes. Fòrça collaboradors de Nupèdia se passèren ara Wikipèdia enes proplèus ans e anèc creishent tant en nombre d'articles coma en lengües aufertades. D'aguesta faiçon, en 2002 ère en vint-e-sies lengües, quaranta sies a finaus deth 2003 e cent seishanta ua a finaus de 2004. Encara ara se daurissen moltes edicions en naues lengües, tostemp damb eth consentiment dera direccion de Wikipèdia.

Grafica que mòstre era creishuda deth nombre d'articles, que se doblaue cada an enquiath 2006 e artenhec un rècord mondiau en 2007.
Ath dejós : grafica que se cèntre ena creishuda d'articles en lengua anglesa, era edicion que entesta era tièra dempús es sòns inicis.

Es baishes en Nupèdia aumentèren enquia que despareishec completament en 2003. Toti es sòs articles se sauvèren e sigueren incorporadi ara Wikipèdia en madeish an. Eth 20 de seteme de 2004 era Wikipèdia auie un milion d'articles en cent lengües. Cada viatge auie mès escaduda e eth 9 de seteme de 2007 s'artenhec era chifra istorica des dus milions d'articles en anglés en tot consagrar-se coma era enciclopèdia mès longa deth mond. Superèc era Yongle Encyclopedia ( 1407), considerada enquia alavetz coma era mès extensa dera istòria. Curiosament siguec exactament sies cents ans dempús dera sua publicacion.

Quand era revista Time autregèc eth prèmi "Persona dera annada 2006" a "You", reconeishec era escaduda dera colaboracion en linha e mentèc era Wikipèdia coma un des tres exemples des servicis "Web 2.0" amassa damb es portaus YouTube e MySpace [14].

S'an emprincipiat diuersi projèctes en sistèma wiki, que permet er ahigement d'informacion de faiçon dubèrta. Eth sistèma wiki ei tot simplament aquerò e era filosofia dera dubertura e eth modèu editoriau deth punt d'enguarda neutrau son uns elements pes quaus apòsten bona partida d'aguesti projèctes, mès non son pas caracteristiques intrinsiques deth wiki. Per exemple, Wikinfo ei un portau web wiki que non requesís un punt d'enguarda neutrau e permet atau era arrecèrca originau. Autri projèctes inspiradi ena Wikipèdia son Citizendium, Scholarpedia, Conservapedia, i Knol de Google [15]. Se pòt comprovar en aguesti luòcs com quauqui des aspèctes fondamentaus ena Wikipèdia son abordadi de distinta faiçon, coma es politiques de revision, era arrecèrca originau e era inclusion de publicitat comerciau. Era Wikipèdia, en cambi, non met pas publicitat e sonque se manten damb dons economics desinteressadi.

Other Languages
Qafár af: Wikipedia
Аҧсшәа: Авикипедиа
Acèh: Wikipèdia
адыгабзэ: Википедие
Afrikaans: Wikipedia
Akan: Wikipedia
Alemannisch: Wikipedia
አማርኛ: ውክፔዲያ
aragonés: Biquipedia
Ænglisc: Wikipǣdia
العربية: ويكيبيديا
ܐܪܡܝܐ: ܘܝܩܝܦܕܝܐ
অসমীয়া: ৱিকিপিডিয়া
asturianu: Wikipedia
Atikamekw: Wikipetcia
Aymar aru: Wikipidiya
azərbaycanca: Vikipediya
تۆرکجه: ویکی‌پدیا
башҡортса: Википедия
Boarisch: Wikipedia
žemaitėška: Vikipedėjė
Bikol Central: Wikipidya
беларуская: Вікіпедыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Вікіпэдыя
български: Уикипедия
भोजपुरी: विकिपीडिया
Bislama: Wikipedia
Bahasa Banjar: Wikipidia
bamanankan: Wikipedi
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: উইকিপিডিয়া
brezhoneg: Wikipedia
bosanski: Wikipedia
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Wikipedia
буряад: Википеэди
català: Viquipèdia
Chavacano de Zamboanga: Wikipedia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Wikipedia
нохчийн: Википеди
Cebuano: Wikipedya
Chamoru: Wikipedia
ᏣᎳᎩ: ᏫᎩᏇᏗᏯ
Tsetsêhestâhese: Vekepete'a
کوردی: ویکیپیدیا
corsu: Wikipedia
qırımtatarca: Vikipediya
čeština: Wikipedie
kaszëbsczi: Wikipedijô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Википєдїꙗ
Чӑвашла: Википеди
Cymraeg: Wikipedia
dansk: Wikipedia
Deutsch: Wikipedia
Zazaki: Wikipediya
dolnoserbski: Wikipedija
डोटेली: विकिपिडिया
ދިވެހިބަސް: ވިކިޕީޑިޔާ
Ελληνικά: Βικιπαίδεια
emiliàn e rumagnòl: Wikipedia
English: Wikipedia
Esperanto: Vikipedio
español: Wikipedia
eesti: Vikipeedia
euskara: Wikipedia
estremeñu: Wikipedia
Fulfulde: Wikipeediya
suomi: Wikipedia
føroyskt: Wikipedia
français: Wikipédia
arpetan: Vouiquipèdia
Nordfriisk: Wikipedia
furlan: Vichipedie
Frysk: Wikipedy
Gaeilge: Vicipéid
Gagauz: Vikipediya
贛語: 維基百科
Gàidhlig: Uicipeid
galego: Wikipedia
گیلکی: ويکيپديا
Avañe'ẽ: Vikipetã
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Wikipidia
ગુજરાતી: વિકિપીડિયા
Gaelg: Wikipedia
Hausa: Wikipedia
客家語/Hak-kâ-ngî: Wikipedia
Hawaiʻi: Wikipikia
עברית: ויקיפדיה
हिन्दी: विकिपीडिया
hrvatski: Wikipedija
hornjoserbsce: Wikipedija
Kreyòl ayisyen: Wikipedya
magyar: Wikipédia
Հայերեն: Վիքիպեդիա
interlingua: Wikipedia
Bahasa Indonesia: Wikipedia
Interlingue: Wikipedia
Igbo: Wikipedia
Iñupiak: Uiqipitia
Ilokano: Wikipedia
íslenska: Wikipedia
italiano: Wikipedia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐅᐃᑭᐱᑎᐊ
Patois: Wikipidia
la .lojban.: uikipidias
Basa Jawa: Wikipédia
ქართული: ვიკიპედია
Qaraqalpaqsha: Wikipedia
Taqbaylit: Wikipedia
Kabɩyɛ: Wikipediya
Gĩkũyũ: Wikipedia
қазақша: Уикипедия
kalaallisut: Wikipedia
ភាសាខ្មែរ: វិគីភីឌា
한국어: 위키백과
Перем Коми: Википедия
къарачай-малкъар: Википедия
कॉशुर / کٲشُر: ویکیپیٖڈیا
Ripoarisch: Wikipedia
Kurdî: Wîkîpediya
kernowek: Wikipedya
Кыргызча: Уикипедия
Latina: Vicipaedia
Ladino: Vikipedya
Lëtzebuergesch: Wikipedia
лакку: Википедия
лезги: Википедия
Luganda: Wikipedia
Limburgs: Wikipedia
Ligure: Wikipedia
lumbaart: Wikipedia
lingála: Wikipedia
لۊری شومالی: ویکی پدیا
lietuvių: Vikipedija
latgaļu: Vikipedeja
latviešu: Vikipēdija
मैथिली: विकिपिडिया
Basa Banyumasan: Wikipedia
мокшень: Википедие
Malagasy: Wikipedia
олык марий: Википедий
Māori: Wikipedia
Baso Minangkabau: Wikipedia
македонски: Википедија
монгол: Википедиа
молдовеняскэ: Википедия
кырык мары: Википеди
Bahasa Melayu: Wikipedia
Malti: Wikipedija
Mirandés: Wikipedia
မြန်မာဘာသာ: ဝီကီပီးဒီးယား
مازِرونی: ویکی‌پدیا
Dorerin Naoero: Wikipediya
Nāhuatl: Huiquipedia
Napulitano: Wikipedia
Plattdüütsch: Wikipedia
Nedersaksies: Wikipedie
नेपाली: विकिपिडिया
नेपाल भाषा: विकिपिडिया
Oshiwambo: Wikipedia
Nederlands: Wikipedia
norsk nynorsk: Wikipedia
norsk: Wikipedia
Novial: Wikipedie
Nouormand: Viqùipédie
Sesotho sa Leboa: Wikipedia
Livvinkarjala: Wikipedii
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ
Pangasinan: Wikipedia
Kapampangan: Wikipedia
Papiamentu: Wikipedia
Picard: Wikipédia
Deitsch: Wikipedia
Pälzisch: Wikipedia
Norfuk / Pitkern: Wikkapedya
polski: Wikipedia
Piemontèis: Wikipedia
پنجابی: وکیپیڈیا
Ποντιακά: Βικιπαίδεια
português: Wikipédia
Runa Simi: Wikipidiya
rumantsch: Vichipedia
Romani: Vikipidiya
română: Wikipedia
armãneashti: Wikipedia
tarandíne: Uicchipèdie
русский: Википедия
русиньскый: Вікіпедія
संस्कृतम्: विकिपीडिया
саха тыла: Бикипиэдьийэ
sardu: Wikipedia
sicilianu: Wikipedia
Scots: Wikipaedia
davvisámegiella: Wikipedia
srpskohrvatski / српскохрватски: Wikipedia
Simple English: Wikipedia
slovenčina: Wikipédia
slovenščina: Wikipedija
Gagana Samoa: Wikipedia
chiShona: Wikipedhiya
Soomaaliga: Wikipedia
shqip: Wikipedia
српски / srpski: Википедија
Sranantongo: Wikipedia
SiSwati: Wikipedia
Seeltersk: Wikipedia
Basa Sunda: Wikipédia
svenska: Wikipedia
Kiswahili: Wikipedia
ślůnski: Wikipedyjo
తెలుగు: వికీపీడియా
tetun: Wikipédia
тоҷикӣ: Википедия
ትግርኛ: ዊኪፔዲያ
Türkmençe: Wikipediýa
Tagalog: Wikipedia
Setswana: Wikipedia
Tok Pisin: Wikipedia
Türkçe: Vikipedi
Xitsonga: Wikipediya
татарча/tatarça: Википедия
reo tahiti: Vitipetia
тыва дыл: Википедия
удмурт: Википедия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ۋىكىپېدىيە
українська: Вікіпедія
oʻzbekcha/ўзбекча: Vikipediya
Tshivenda: Wikipedia
vèneto: Wikipedia
vepsän kel’: Vikipedii
Tiếng Việt: Wikipedia
West-Vlams: Wikipedia
Volapük: Vükiped
walon: Wikipedia
Winaray: Wikipedia
Wolof: Wikipedia
吴语: 维基百科
хальмг: Бикипеди
isiXhosa: Iwikipedia
მარგალური: ვიკიპედია
ייִדיש: וויקיפעדיע
Yorùbá: Wikipedia
Vahcuengh: Veizgiek Bakgoh
Zeêuws: Wikipedia
中文: 维基百科
文言: 維基大典
Bân-lâm-gú: Wikipedia
粵語: 維基百科
isiZulu: Wikipedia