Vila
English: City

Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Ciutat de Tòquio en Japon

Una vila o ciutat es una unitat urbana espandida e fòrtament poblada (per oposicion als vilatges) onte se concentran la màger part de las activitats umanas : abitat, comèrci, industria, educacion, politica, cultura. En França, l'INSEE delimita la ciutat segon la continuitat de l'abitat.Los principis que govèrnan l'estructura e l'organizacion de la ciutat son estudiats en arquitectura e en urbanisme.

L'aparicion de las ciutats

Las ciutats apareisson entre 3500 e 1500 abans J-C dins las regions fertilas de Siria, de Mesopotamia, de la val de Jordan, de la Val d'Indus e de Yangzijiang. Segon la tradicion biblica, la mai anciana seriá Jericho. Se situan alara dins de planas grandas alluvialas e fertilas. L'aparicion de las ciutats coïncidís amb l'emergéncia de l'agricultura durant lo periòde del neolitic. A aquesta epòca, la ciutat se caracteriza per 3 elements :

  • lo mur d'emprenhada monumental,
  • la superficia (la ciutat mesopotamiana d'Uruk s'espandís sus 400 ha),
  • la populacion (la populacion de Xi'an es estimada a un milion d'abitants 1000 ans abans l'èra crestiana).
La ciutat de Mexico en Mexic

Las rasons de l'aparicion de las ciutats son probablament ligadas a las riquesas de las civilizacions ruralas capable de desgatjar de demais de produccion. Las culturas relativament intensivas favorizan l'especializacion de las personas dins d'autres domenis que l'agricultura, e tot particularament dins las foncions religiosas, artisanalas puèi administrativas e militaras. Los edificis religioses son erigits al còr de las ciutats.

Las definicions de la ciutat

La dificultat de la definicion de la ciutat ten a sas caracteristicas pròprias : una talha, mas tanben de foncions divèrsas. Per Pierre Georges (geograf), la ciutat « es un acampament de populacions aglomeradas definit per un efectiu de populacion e per una forma d'organizacion economica e sociala ».

Se fa tanben sovent la distincion entre ciutat e vilatge unicament per rapòrt a las activitats dominantas, sens tener en compte la populacion : la ciutat a pas una activitat essencialament agricòla, contràriament al vilatge. Amb aquesta definicion, una ciutat pòt èsser mendre qu'un grand vilatge.

Origina istorica de la distincion administrativa

La diferéncia entre ciutat e vilatge es pas un problèma de talha o de geografia, mas renvia a l'organizacion administrativa tradicionala, fixada vèrs l'Edat Mejana. En aquela epoca, un vilatge correspond en gròs a una senhoriá, ont lo senhor local anima personalament e dirèctament l'administracion locala; e los abitants locals son de manants (sens dreches particulars). Çaquelà, las ciutats (borgs) son d'organizacions pus complèxas, ont los borgeses an de dreches, sovent defenduts per de cartas municipalas, de representants, de còps un Ostal de ciutat per l'administracion locala. Autrament dich, lo senhor d'una ciutat es son sobeiran mas l'administra pas, alara que per un vilatge, lo senhor es dirèctament responsable de l'administracion. De mai, lo senhor d'una ciutat es tipicament sobeiran de tota la region (ducat, comtat,...) e doncas deu tanben administrar sos rapòrts amb los senhors locals, simples sénhers. La pèira de toca es sovent a l'epoca qu'una ciutat a una carta municipala, que li acòrda de franquisas (essencialament, lo privilègi d'una administracion autonòma). En practica, naturalament, las ciutats son d'aglomeracions gròssas per l'epòca amb una activitat comerciala importanta, amb de vias de comunicacion (e sovent fluvialas), mentre que lo vilatge es lo luòc de vida que tot lo monde coneis solament gràcias a sa proximitat. Aquesta distincion administrativa a pas subreviscut a las reformas del sègle XVIII, ont totas las aglomeracions son estadas unifòrmament dotadas d'un ostal de comuna, amb de responsabilitats unifòrmas.

Definicion pel critèri del minimum de populacion

Lo lindal es un indicator de la concepcion de la ciutat e pausa la question de las representacions de la ciutat segon los païses.

Aqueste critèri varia fòrça segon los païses. Las estatisticas de las Nacions Unidas sus aquesta question mòstran las diferéncias de lindal entre los instituts nacionals d'estatisticas (n'existisson aperaquí 200 a travèrs del monde).

En França, lo lindal es de 2000 abitants aglomerats, en Espanha de 10 000, en Danemarc de 250, als Estats Units de 2500, en Islàndia de 300, en Canadà de 1000, en Japon de 30 000 a 50 000... Las Nacions unidas se referisson elas, al lindal de 20 000 abitants.

Notem encara qu'una definicion estatistica internacionala de la populacion urbana es estada determinada a l'ocasion de la Conferéncia de Praga en 1966).

La ciutat de Nòva York als Estats Units

Varietats de ciutats

Existisson de ciutats sus totes los continents e dempuèi fòrt longtemps. Al fial dels sègles las ciutats èran pas construchas del meteis biais; aquò dependiá tanben de l'endrech ont se trobavan.

Las primièras ciutats datan de fòrt longtemps abans l'èra crestiana. Èran autrescòps un recampament de personas. Foguèron de vilatjòts que se poblèron a l'entorn d'un endrech cultivable. Lo pus sovent un flume o la mar èran los melhors endreches per abitar.

En America del Nòrd, las ciutats avián fòrt pauc d'abitants al començament. La densitat èra flaca, se construguèt atal un ostal per cada familha. Puèi pauc a pauc aquestas ciutats comencèron de s'industrializar en se poblant d'immòbles modèrnes.

Vejatz tanben

Aglomeracion | Capitala | Megalopòli | Megapòli | Vilatge | Masatge

Ligams extèrnes

Other Languages
Аҧсшәа: Ақалақь
Afrikaans: Stad
Alemannisch: Stadt
አማርኛ: ከተማ
aragonés: Ciudat
Ænglisc: Burg
العربية: مدينة
ܐܪܡܝܐ: ܡܕܝܢܬܐ
مصرى: مدينه
অসমীয়া: চহৰ
asturianu: Ciudá
авар: Шагьар
Aymar aru: Marka
azərbaycanca: Şəhər
تۆرکجه: شهر
башҡортса: Ҡала
Boarisch: Stod
žemaitėška: Miests
Bikol Central: Syudad
беларуская: Горад
беларуская (тарашкевіца)‎: Горад
български: Град
भोजपुरी: शहर
Banjar: Kuta
বাংলা: শহর
བོད་ཡིག: གྲོང་ཁྱེར།
brezhoneg: Kêr
буряад: Хото
català: Ciutat
Chavacano de Zamboanga: Ciudad
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Siàng-chê
нохчийн: ГӀала
Cebuano: Dakbayan
Chamoru: Dangkulo
ᏣᎳᎩ: ᎦᏚᎲᎢ
کوردی: شار
qırımtatarca: Şeer
čeština: Město
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Градъ
Чӑвашла: Хула
Cymraeg: Dinas
dansk: By
Deutsch: Stadt
Zazaki: Sûke
Ελληνικά: Πόλη
emiliàn e rumagnòl: Sitê
English: City
Esperanto: Urbo
español: Ciudad
eesti: Linn
euskara: Hiri
estremeñu: Ciá
فارسی: شهر
suomi: Kaupunki
Võro: Liin
Na Vosa Vakaviti: Siti
føroyskt: Býur
français: Ville
arpetan: Vela
Nordfriisk: Stääd
furlan: Citât
Frysk: Stêd
Gagauz: Kasaba
贛語: 城市
kriyòl gwiyannen: Vil
Gàidhlig: Baile mòr
galego: Cidade
Avañe'ẽ: Táva
ગુજરાતી: શહેર
Gaelg: Caayr
客家語/Hak-kâ-ngî: Sàng-sṳ
Hawaiʻi: Kūlanakauhale
עברית: עיר
हिन्दी: शहर
Fiji Hindi: City
hrvatski: Grad
hornjoserbsce: Město
Kreyòl ayisyen: Vil
magyar: Város
հայերեն: Քաղաք
interlingua: Citate
Bahasa Indonesia: Kota
Interlingue: Cité
Igbo: Okeama
Ilokano: Siudad
ГӀалгӀай: Пхьа
Ido: Urbo
íslenska: Borg
italiano: Città
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓄᓇᓖᑦ
日本語: 都市
Patois: Siti
la .lojban.: tcadu
Jawa: Kutha
ქართული: დიდი ქალაქი
Taqbaylit: Tamdint
Адыгэбзэ: Къалэ
Gĩkũyũ: Cĩtĩ
қазақша: Қала
ಕನ್ನಡ: ನಗರ
한국어: 도시
къарачай-малкъар: Шахар
Ripoarisch: Stadt
kurdî: Bajar
коми: Кар
Кыргызча: Шаар
Latina: Urbs
Ladino: Sivdad
Lëtzebuergesch: Stad
лакку: Шагьру
лезги: Шегьер
Limburgs: Sjtad
lumbaart: Cità
lingála: Engumba
lietuvių: Miestas
latviešu: Pilsēta
मैथिली: शहर
Malagasy: Tanàna
олык марий: Ола
Māori: Tāone
Minangkabau: Kota
македонски: Град
മലയാളം: നഗരം
монгол: Хот
मराठी: शहर
Bahasa Melayu: Bandar raya
Mirandés: Cidade
مازِرونی: شهر
Dorerin Naoero: Tekawa
Nāhuatl: Altepetl
Napulitano: Cità
Plattdüütsch: Stadt
Nedersaksies: Stad (woonstee)
नेपाली: सहर
नेपाल भाषा: नगर
Nederlands: Stad
norsk nynorsk: Storby
norsk: By
Nouormand: Cité
Livvinkarjala: Linnu
Ирон: Сахар
ਪੰਜਾਬੀ: ਸ਼ਹਿਰ
Deitsch: Schtadt
Norfuk / Pitkern: Citii
polski: Miasto
پنجابی: شہر
Ποντιακά: Πόλη
português: Cidade
Runa Simi: Hatun llaqta
romani čhib: Foro
română: Oraș
armãneashti: Câsâbă
tarandíne: Cetata granne
русский: Город
русиньскый: Місто
саха тыла: Куорат
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱱᱟᱜᱟᱨ
sicilianu: Citati
Scots: Ceety
سنڌي: شهر
srpskohrvatski / српскохрватски: Grad
සිංහල: නගර
Simple English: City
slovenčina: Mesto (všeobecne)
slovenščina: Mesto
chiShona: Guta
Soomaaliga: Caasimad
shqip: Qyteti
српски / srpski: Град
Sunda: Kota
svenska: Stad
Kiswahili: Jiji
ślůnski: Mjasto
தமிழ்: மாநகரம்
тоҷикӣ: Шаҳр
ไทย: นคร
Tagalog: Lungsod
Türkçe: Şehir
Xitsonga: Dorobha
татарча/tatarça: Шәһәр
українська: Місто
اردو: شہر
oʻzbekcha/ўзбекча: Shahar
vèneto: Sità
vepsän kel’: Lidn
Tiếng Việt: Thành phố
West-Vlams: Stad
Volapük: Zif
Winaray: Syudad
吴语: 城市
ייִדיש: שטאט
Yorùbá: Ìlú
Zeêuws: Stad
中文: 城市
Bân-lâm-gú: Siâⁿ-chhī
粵語: 城市