Tilia

Tilia
Descripcion d'aqueste imatge, tanben comentat çaiaprèp

Telh de fuèlhas pichonas ( Tilia cordata).

Classificacion
Règne Plantae
Sosrègne Tracheobionta
Division Magnoliophyta
Classa Magnoliopsida
Sosclassa Dilleniidae
Òrdre Malvales
Familha Tiliaceae

Genre

Tilia
L., 1753

Classificacion APG III (2009)

Òrdre Malvales
Familha Malvaceae

Lo genre Tilia regropa los telhs, arbres salvages e ornementals que las flors odorantas e las bractèas son utilizadas en infusions amaisantas e calmantas. Los tilhs apartenon a la familha de las Tiliaceae segon la classificacion classica, o aquela de las Malvaceae segon la Classificacion filogenetica.

Caracteristicas

Los telhs son d'arbres de creissença aviada, podent aténher 35 m de naut, de brancas pro largament espandida. La camba presenta una rusca liça, se fendilhant amb l'edat. Las fuèlhas, caducas, son simplas, altèrnas, mai sovent en forme de còr amb une longa punta a tèrme e de bòrd dentat. Las flors son ermafroditas. An cinc sepals e cinc petals liures de color blanc jaunenca, amb fòrça etaminas. Son amassada en cimas biparas, cada cime avent a la basa una bractèa oblonga e translucida, de color jaunenca. Los fruchs son de pichonas capsulas sèches et globuleuses.

Principales espècias

  • Tilia americana L.,
  • Tilia amurensis Rupr.
  • Tilia chinensis Maxim.
  • Tilia cordata Mill.,
  • Tilia dasystyla Steven,
  • Tilia ×euchlora K. Koch,
  • Tilia ×europaea L. (synonyme Tilia ×vulgaris Hayne)
  • Tilia ×flavescens A.Braun ex Döll
  • Tilia henryana Szyszył.
  • Tilia insularis Nakai
  • Tilia intonsa E. H. Wilson
  • Tilia japonica (Miq.) Simonk.
  • Tilia kiusiana Makino & Shiras.
  • Tilia mandshurica Rupr. & Maxim.
  • Tilia maximowicziana Shiras.
  • Tilia miqueliana Maxim.
  • Tilia ×moltkei Späth ex C. K. Schneid.
  • Tilia mongolica Maxim.
  • Tilia ×orbicularis Jouin
  • Tilia oliveri Szyszyl.
  • Tilia paucicostata Maxim.
  • Tilia petiolaris DC.
  • Tilia platyphyllos Scop.,
    • Tilia platyphyllos subsp. cordifolia (Besser) C.K.Schneid.
    • Tilia platyphyllos subsp. platyphyllos
    • Tilia platyphyllos subsp. pseudorubra C.K.Schneid.
  • Tilia taquetii C.K.Schneid.
  • Tilia tomentosa Moench,

Una longevitat remarcabla

Telh dich Esclop de San Nicolau, a Furnaux (Belgica) ; Circonferéncia a 1,5 m del sol: 740 cm, en 2007
Lo telh de Linn en Soïssa vièlh de 5 o 600 ans.

En Baissa Bavièra, un telh de grandas fuèlhas domina la plaça del vilatge de Ried. Selon Thomas Parkenham, autor del Torn del monde en 80 Arbres, es un dels mai bels arbres qu'a jamai vist. Pendent mai d'un sègle aquel arbre se nomenèt Wolframslinde, es a dire lo telh de Wolfram von Eschenbach, trobador autor de la version originala alemanda de Parzival que l'auriá inspirat per escriure los seus poèmas. segon las estimacions dels istorians, l'arbre auriá mil ans. Sembla que seriá un maximum, la fusta del telh essent tròp tendre per èsser resistant. Pasmens, a una capacitat de reviscol important que li permet de restablir una tèsta arrancada per una tempèsta. La majoritat dels tilhs passant gaire 400 ans, e los tilhs de grandas fuèlhas semblan èsser mai resistants [1], [2].

Other Languages
Alemannisch: Linden (Botanik)
aragonés: Tilia
العربية: زيزفون
azərbaycanca: Cökə (bitki)
تۆرکجه: جؤکه (بیتکی)
беларуская: Ліпа
беларуская (тарашкевіца)‎: Ліпа
български: Липа
bosanski: Lipa (biljka)
català: Til·ler
Cebuano: Tilia
čeština: Lípa (rod)
kaszëbsczi: Lëpa
Чӑвашла: Çăка
dansk: Lind
dolnoserbski: Lipa
Ελληνικά: Φιλύρα (φυτό)
English: Tilia
Esperanto: Tilio
español: Tilia
eesti: Pärn
euskara: Ezki
فارسی: نمدار
suomi: Lehmukset
français: Tilia
Gaeilge: Teile (crann)
galego: Tileiro
עברית: טיליה
hrvatski: Lipa (biljka)
hornjoserbsce: Lipa
Հայերեն: Լորենի
interlingua: Tilia
Bahasa Indonesia: Tilia
Ido: Tilio
íslenska: Linditré
italiano: Tilia
日本語: シナノキ属
ქართული: ცაცხვი
қазақша: Жөке
한국어: 피나무속
Перем Коми: Нинпу
коми: Нинпу
Кыргызча: Липа
Lëtzebuergesch: Lannen
lietuvių: Liepa (augalas)
latviešu: Liepas
мокшень: Пяше
олык марий: Писте
македонски: Липа
эрзянь: Пекше
Plattdüütsch: Linnen (Boom)
Nederlands: Linde (geslacht)
Ирон: Сусхъæд
Picard: Tilleu
polski: Lipa
português: Tilia
Runa Simi: Tilu
română: Tei
русский: Липа
sardu: Tilia
Scots: Tilia
srpskohrvatski / српскохрватски: Lipa
Simple English: Tilia
slovenčina: Lipa
slovenščina: Lipa
српски / srpski: Липа
svenska: Lindsläktet
Türkçe: Ihlamur
татарча/tatarça: Юкә
удмурт: Беризь
українська: Липа
oʻzbekcha/ўзбекча: Joʻka
vepsän kel’: Lehmuz
Tiếng Việt: Chi Đoạn
walon: Tiyoû
Winaray: Tilia
中文: 椴树
粵語: 椴樹