Republica de la China (1912–1949)


Gtk-dialog-info.svgAqueste article es sortit d'un traductor automatic e fa besonh d'unas correccions de gramatica, d'ortografia e de sintaxi.

La Republica de la China (Zhōnghuá Mínguó) foguèt fondada lo 1912 e amb lo govèrn a la China continentala fins al 1949.[1] Coma estapa de l'istòria de la China, la republica foguèt precedida per la Dinastia Qing e foguèt succedida per la Republica Populara de la China. Lo sieu primièr president, Sun Yat-sen aguèt un brèu mandat. Lo Kuomintang (KMT, o "Partit Nacionalista"), alavetz dirigit per Song Jiaoren, ganhèt las eleccions parlamentàrias celebradas en decembre de 1912. Totun, los caps de l'armada de l'Armada de Beiyang, dirigit pel President Yuan Shikai, retentiren lo contraròtle del govèrn central. Après que la mòrt de Yuan lo 1916, divèrses caps militars locales, o de senhors de la guèrra, instaurèron una cèrta autonomia territoriala.

En 1925, lo KMT establiguèt un govèrn rival, conegut coma la China Nacionalista, dins la vila meridionala de Canton. L'economia del nòrd, la que patissiá un esfòrç fiscal excessiu pel fach de sosténer als senhors de la guèrra, saturèt en 1927–1928. Lo 1928, Chiang Kai-shek, que se convertiguèt en lo cap del KMT après la mòrt de Sun Yat-sen, derrotèt las armadas dels senhors de la guèrra en l'Expedicion del Nòrd. L'Armada Nacionala Revolucionari de Chiang èra armat per l'Union Sovietica e èra aconselhat per Mikhail Borodin. Japon sosteniá a l'armada de Beiyang. Un còp que Chiang establiguèt un govèrn central unificat en Nanjing, talhèt los sieus ligams amb los comunistas e los expulsèt del KMT.

I aviá industrializacion e modernizacion, mas tanben conflicte entre lo govèrn nacionalista a Nanjing, lo Partit Comunista Chinés, romanents de senhors de la guèrra, e lo Japon. Lo bastiment nacional passèt a segonda fila amb la Segonda Guèrra Sinojaponesa (1937 - 1945). Lo Japon ocupèt d'airals litorales, en talhant l'accès de la China als pòrts maritims, del temps que lo KMT se retirava a Txungking. La rota de Birmania, e mai tard la rota Ledo, se bastiguèron per permetre que los USA envièsson ajuda de "prèst e arrendament" a l'armada chinesa. E la nacionalista Fòrça Y faguèron retrocedir als japoneses a Yunnan pendent l'ofensiva de mai/en junh de 1944, mas los resultats foguèron decebeires dempuèi lo punt d'enguarda militar. Après que lo Japon se rendèsse, la Guèrra Freda entre los USA e l'Union Sovietica condusissiá a un conflicte renauit entre lo KMT e los comunistas. Lo 1947, la constitucion de la republica de la China remplaçava la lei organica de 1928 coma lei fondamentala del país. Lo 1949, los comunistas establissián la Republica Populara de la China a la China continentala, del temps que los nacionalistas se retiravan a Taiwan. Malgrat lo sieu territòri vastament redusit, lo govèrn nacionalista foguèt encara reconegut pels estats anticomunistes.

Istòria

Fondacion

Yuan Shikai (Esquèrra) e Sun Yat-sen (drecha) amb bandièras que representan a la republica primairenca. Un diboish que representa dos leons que gardan cap amont davant doas bandièras. La bandièra de l'esquèrra, que seguís en vigor, es de color roja e blava amb un solelh blanc, del temps que la de la drecha es de cinc franjas verticalas (negre, blanc, blau, jaune e roge), que representan las "cinc raças jos una union".

En 1911, après mai de dos mil ans de domeni imperial, s'establissiá una republica a la China e la monarquia foguèt derrocada per un grop de revolucionaris. La republica foguèt fondada jol lèma "Cinc raças jos una union", que simbolizava la multiplicitat d'etnias de la China. La Dinastia Qin, qu'aviá experimentat solament un sègle d'inestabilitat, patin tant de la rebellion intèrna coma de la imperialisme estrangièr.[2] Los principis neoconfucianistes que, en aqueles tempses, avián sostengut lo sistèma dinàstic èran ara questionats.[3] Lo supòrt de la dinastia dels bòxers, qu'afirmavan aver de poders magics, en contra de las grandas poténcias mondial foguèt lo sieu fatal error. Las fòrças Qing foguèron derrotadas e la China foguèt forçada a indemnitzar enòrmament a las poténcias estrangièras, un equivalent a un milion a èsser pagat en 39 ans. Desconnectat De la populacion e emplàstica de s'encarar amb las provocacions de la China modèrna, lo govèrn Qing èra en la siá agonia finala. Solament la manca d'un regim alternatiu perlonguèt la siá existéncia fins a 1912.[4][4][5][6][7][8]

L'establiment de la China Republicana se desvolopava defòra de la Revòlta de Wuchang contra lo Qing 10 d'octòbre de 1911. Aquela data se celèbra ara annalament coma lo jorn nacional de la Republica de la China, tanben conegut coma lo "Jorn del Doble Dieu". Lo 29 de decembre de 1911 Sun Yat-sen èra elegit president de l'assemblada de Nanking que representava dètz-e-sèt províncias. Lo 1 de genièr de 1912, foguèt inaugurada oficialament e se comprometiá "desrocar lo despòtic govèrn Manxú, consolidar la Republica de la China e pensar al benestar de las gents".

A Sun, totun, li mancava lo supòrt militar per desrocar la Dinastia Qing. En s'avisant d'aiçò, liurèt la presidéncia a Yuan Shikai, al general imperial, que forçava alavetz a abdicar lo darrièr emperaire, Pu Yi. Yuan Foguèt elegit oficialament president lo 1913.[2][9] Governèt per poder militar e ignorèt las institucions republicanas establidas per lo sieu predecessor, en menaçant d'executar los membres del Senat qu'èran en desacòrdi amb las siás decisions. Dissolviá lèu lo partit Kuomintang (KMT) que governava, enebiguèt las "organizacions secrètas" (que implícitament comprenián lo KMT), e ignoràt la constitucion provisòria. L'assag d'unas eleccions democraticas lo 1911 acabava amb l'assassinat del candidat elegit per un òme reclutat per Yuan. En lo fons, Yuan declarèt el meteis Emperaire de China lo 1915.[10] Lo nòu governant de la China ensagèt aumentar la centralizacion en abolint lo sistèma provincial; totun, aquel movement enforisquèt lo aristocràcia amassa amb los governadors provinciales, normalament militars òmes. Fòrça províncias declarèron la siá independéncia e se convertiguèron dins estats de senhors de la guèrra. De mai en mai impopular e abandonat per los sieus seguidors, Yuan abandonèt lo sieu papièr d'emperaire lo 1916 e moriguèt de causas naturalas paucas tempses après.[11][12][13]

Desprovesit d'un govèrn fòrt e unificat, la China foguèt empencha a un autre periòde de senhors de la guèrra. Sun, Forçat a l'exili, retornèt dins província de Guangdong al sud amb l'ajuda de senhors de la guèrra lo 1917 e lo 1922, e establiguèt de successius govèrns rivales dins lo Govèrn de Beiyang a Beijing; e restabliguèt lo KMT en octòbre de 1919. Lo sòn de Sun èra unificar la China en lançant una expedicion al nòrd. Totun, li mancava lo supòrt militar e de finançament per o far realitat.[14][15]

Mentretant, lo govèrn Beiyang lutava per se manténer al poder, e evolucionèt un debat dubèrt e ample sus coma li caldriá afrontar la China lo Cogant. Lo 1919, una protèsta d'estudiantas contra la responsa flaca del govèrn al Tractat de Versalhas, considerat injust per intellectuales chineses, portèt al Movement del 4 de mai. Aquelas demostracions apuntavan a estendre l'influéncia occidentala per remplaçar la cultura chinesa. Foguèt tanben en aquel climat intellectual que s'estendiá l'influéncia de marxisme e se popularizava. Condusiguèt fin finala a la fondacion del Partit Comunista Chinés lo 1920.[16][17]

Decènni de Nanking

Amb ajuda d'Alemanha, l'indústria chinesa e la siá armada melhorèron just abans de la guèrra contra lo Japon

Après la mòrt de Sun en març de 1925, Chiang Kai-shek venguèt al cap del KMT. Lo 1926, Chiang dirigissiá l'Expedicion del Nòrd a travèrs de la China amb l'intencion de derrotar los senhors de la guèrra e unificar lo país. Chiang Recebiá l'ajuda de l'Union Sovietica e los comunistas chineses; totun, donèt comjat lèu los sieus assessors sovietics. Èra convencut, pas sens motiu, que volguèsson s'apoderar del KMT (coneguts coma los nacionalistas) e ne prene lo contraròtle.[18] Chiang Decidiguèt atacar primièr e purgar los comunistas, en aucint de milièrs d'eles a la massacre de Shanghai de 1927. A l'encòp, d'autres conflictes violentes arribavan a la China; al sud, ont los comunistas èran en superiors en nombre, los seguidors nacionalistas èran massacrats. Aqueles eveniments condusissián fin finala a la guèrra civila chinesa entre nacionalistas e comunistas. Chiang Kai-shek Empenguèt los comunistas al dedins e procurava los destruir, e establiguèt un govèrn amb la capitala a Nanquin lo 1927.[19] Lo 1928, l'armada de Chiang anullava lo Govèrn de Beiyang e unificava la nacion entièra, almens nominalment, en començant lo nomenat decènni de Nanquin.[20]

Segon la teoria de Sun Yat-sen, lo KMT li caliá rebastir la China en tres fasas: Una fasa de mandat militar que lo KMT se fariá a travèrs d'el carga de poder e reunificaria la China a la fòrça; una fasa de tutèla politica; e fin finala una fasa democratica constitucionala.[21] Lo 1930, los nacionalistas, qu'avián pres lo poder militarment e reunificaren la China, comencèron la segonda fasa, promulgant una constitucion provisòria e en començant lo periòde de "tutèla".[22] Lo KMT foguèt criticat per instituir un totalitarisme, mas en essent reclamat ensajava establir una societat democratica modèrna. Entre autras, creèron en aquel temps l'Academia Sínica, lo Banc Central de China, e d'autras agéncias. Lo 1932, la China enviava una equipa pel primièr còp als Jòcs Olimpics d'estiu de 1932. S'aprovavan de leis e s'organizèron de campanhas per'mor de promòure los dreches de la femna. Lo facilitat e velocitat de comunicacion permetèsson tanben un foguièr en problèmas socials, en i comprenent aqueles dels pòbles. Lo movement de reconstruccion rurala èra un de fòrça qu'aprofechavan la nòva libertat per'mor de crear una consciéncia sociala.

Los istorians, coma Edmund Fung, sostenon qu'establir una democracia a la China en aquel moment èra pas possible. La nacion èra en guèrra e se dividissiá entre comunistas e nacionalistas. La corrupcion dins del govèrn e la manca de direccion empedissiá tanben menar a tèrme quina reforma significativa que siá. Chiang S'avisèt de la manca de trabalh real que se fasiá dins de la siá administracion e disiá lo Conselh d'Estat: "La nòstra organizacion se tòrna pièger e pièger... Fòrça membres del personal sèson solament sus los sieus escriptoris e gardan a l'espaci, autras legisson de jornals e quitament d'autras dòrmon.".[23] Lo govèrn nacionalista presentèt un borrolhon de la constitucion 5 de mai de 1936.[24]

Pendent aqueles tempses i aviá una cordelada de conflictes armats a la China occidentala, en i comprenent la Rebellion de Kumul, la Guèrra Sinotibetana e l'invasion sovietica de Xinjiang. E mai se lo govèrn central aviá nominalment lo contraròtle del país entièr pendent aquel periòde, los grands airals de la China demoravan jol domeni semi-autonòm de senhors de la guèrra locala, caps militaras provincialas o coalicions de senhors de la guèrra. Lo domeni nacionalista èra mai fòrt a las regions orientalas a l'entorn de la capitala Nanjing, mas los militaristes regionales coma Feng Yuxiang e Yan Xishan ostentaven una considerabla autoritat locala. La Guèrra De Planas Centralas lo 1930, l'agression japonesa lo 1931 e la Longa Marcha de l'Armada Roig lo 1934 condusissián de mai poder pel govèrn central, mas i contunhava d'aver en rosigant pè e quitament completa provocacion, coma en la Rebellion de Fujian de 1933-34.

Segonda Guèrra sinojaponesa (1936-1945)

Paucs chineses avián d'illusions suls desirs japoneses sus la China. Famolenc De matèrias primièras e pressionadas per una populacion creissenta, lo Japon iniciava la paissièra de Manchoria en setembre de 1931 e l'ancian emperaire Qing establit Pu Yi coma cap de l'estat de mariòta de Manxukuo lo 1932. La pèrda de Manchoria, e lo sieu vast potencial industrial per indústrias de desvolopament e guèrra, foguèt un còp a l'economia del Kuomintang. La Societat de Nacions, establida a la fin de la Primièra Guèrra Mondiala, foguèt emplàstica d'agir davant la provocacion japonesa.

Los japoneses comencèron a empénher dempuèi lo sud de la Granda Muralla Chinesa cap al nòrd e las províncias litoralas. La fúria chinesa contra lo Japon èra previsible, mas la ràbia se dirigiguèt tanben contra Chiang e lo govèrn de Nanking, qu'a l'epòca èra mai preocupat amb las campanhas de exterminació anticomunistes qu'a resistir als invasors japoneses. L'importància d'una "union intèrna prealabla a la menaça extèrna" foguèt portada enèrgicament en decembre de 1936, quand Chiang Kai-shek, en un eveniment conegut coma l'Incident de Xian, èra sequestrat per Zhang Xueliang e èra forçat a s'aliar amb los comunistas contra los japoneses a la segonda tèsta d'unitat Kuomintang-CCP contra lo Japon.

Lo generalíssim Chiang Kai-shek e Soong May-ling amb lo general Joseph Stilwell a Birmania (1942)

La resisténcia chinesa se enrigidia après lo 7 de julhet de 1937, quand arribava una laspanada entre tropas chinesas e japonesas al delà de Beijing (alavetz nomenat Beiping) près del Pont de Marco Polo. Aquela escaramussa portèt iniciar la guèrra, e mai se pas declarada, entre la China e lo Japon. Shanghai quège après una batalha de tres meses que lo Japon patiguèt pendent el vastas victimas, tant en la siá armada e coma en l'armada. La capitala de Nanquin quège en decembre de 1937. Aiçò foguèt seguit per una orgia de massius assassinats e violacions conegudas coma la Massacre de Nanquin. La capitala nacionala foguèt transportada brèvament a Wuhan, après transportada amb una retirada d'epica a Txungking, la sedença del govèrn fins a 1945. Lo 1940 lo regim col·laboracionista de Wang Jingwei s'establissiá amb la siá capitala a Nanquin, en se proclamant la "Republica" legitima "de la China" en oposicion dins lo govèrn de Chiang Kai-shek, e mai se las siás reclamacions se dificultavan significativament a causa de la siá natura mentre una estada mariòta japonés controtlava pichonas porcions de territòri, amassa amb la siá subsegüent derròta a la fin de la guèrra.

Postguèrra mondiala e paissièra de Taiwan

Pendent la Segonda Guèrra Mondiala los Estats Units emergien coma un actor essencial en las questions chinesas. Coma aliat s'embarcava a las darrerias del 1941 dins un programa d'ajuda militar e financièr massiu dins lo Govèrn Nacionalista durament pressionat. En Genièr de 1943 los Estats Units e lo Reialme Unit introdusiguèron la manièra de revisar los sieus tractats amb la China, en finalizant un sègle de relacions diplomaticas desiguals. dins paucs meses se signava un nòu acòrdi entre los Estats Units e la Republica de China per'mor de daissar de tropas americanas a la China per l'esfòrç de guèrra comuna contra lo Japon. En Decembre de 1943 aboliguèron las Actas d'exclusion chinesa dels ans 1880 aital coma las subsegüents leis promulgades pel Congrès dels Estats Units per'mor de restringir l'immigracion chinesa als Estats Units.

La politica de guèrra dels Estats Units èra inicialament ajudar la China per venir un fòrt aliat e a una fòrça que estabilitzés a l'èst de l'Asia de postguèrra. Mentre lo conflicte entre lo Kuomintang e los comunistas se intensificava, totun, los Estats Units procuravan en conciliar las fòrças rivalas per un esfòrç de guèrra antijaponès mai eficaça. Segon la Declaracion de Potsdam, la transferéncia de sobeiranetat sus Taiwan del Japon cap a la Republica de la China arribava lo 25 d'octòbre de 1945 (jorn de la retrocessió). Cap a la fin de la guèrra, la infanteria de marina dels Estats Units s'emplegava per reténer Beiping (Beijing) e Tianjin en contra d'una possibla incursion sovietica, e se sosteniá logistic a las fòrças Kuomintang al nòrd e nòrd-èst de la China.

A travèrs de l'influéncia mediadora dels Estats Units se arranjà una trèva en genièr de 1946, mas las batalhas entre lo Kuomintang e los comunistas se reprenguèron lèu. L'opinion publica de la incompetència administrativa del govèrn Republica de la China se intensificava e èra incitada pels comunistas en la protèsta d'estudiantas a escalièr nacional del 1947 contra lo marrit maneig d'una acusacion de violacion a la debuta de l'annada e una autra protèsta nacionala contra reformas monetàrias mai tard aquel an. En s'avisant qu'intervencion armada americana a pichona o grand escalièr poiriá pas arturar l'arribada de la guèrra civila, los Estats Units retirèron la mission americana, dirigida pel general George C. Marshall, a la debuta del 1947. La guèrra civila chinesa s'estendiá; las batalhas se desencadenavan non sonque pels territòris mas tanben per la fidelitat de sectors malcontentes de la populacion. Los Estats Units ajudavan los nacionalistas amb prèstes economics massius e armas mas cap de supòrt de combat.

La retirada dels nacionalistas a Taibei: Après que los nacionalistas perdèsson Nanquin (Nanking) passavan après a Guangzhou (Canton), alavetz a Txungking (Chungking), Txengdu (Chengtu) e Xichang (Sichang) abans d'arribar a Taibei.

Tardanament, Lo govèrn de la Republica de la China procurava ganhar lo supòrt popular a travèrs de reformas intèrnas. L'esfòrç èra ne va, totun, a causa de la rampant corrupcion del govèrn e lo caòs politic e economic que la acompanhava. A fins del 1948 la posicion del Kuomintang èra desolada. Las tropas del Kuomintang, desmoralitzades e indisciplinades, demostravan que pas èsser cap de adversari pel motivat e disciplinat Armada Populara de Desliurança comunista, lèu conegut coma l'Armada Roja. Los comunistas s'establissián plan al nòrd e al nòrd-èst.

E mai se lo Kuomintang aviá un avantatgi en nombre d'òmes e armas, controtlava un territòri e una populacion fòrça mai granda que los sieus adversaris e gaudissiá d'un supòrt internacional considerable, èran agotats per la guèrra longa amb lo Japon e dins baralha entre divèrses generales. Perdián tanben la guèrra de propaganda als comunistas, amb una populacion cansada de la corrupcion del Kuomintang e lo desir de patz.

En Genièr de 1949 Beiping èra pres pels comunistas sens lucha, e lo sieu nom cambiava d'autre còp a Beijing. Entre abril e novembre las vilas essencialas passèron del contraròtle del Kuomintang als comunistas amb una resisténcia minima. Dins la majoritat dels cases lo camp circumdant e las vilas pichonas èran arribadas jos influéncia comunista longtemps abans que las vilas. Fin finala, lo 1 d'octòbre de 1949, los comunistas fondavan la Republica Populara de la China.

Après lo 1 d'octòbre de 1949 Chiang Kai-shek e unes paucs centenats de milièrs de soldats de la Republica de la China e dos milions de refugiats, predominantament del govèrn e lo empresariat, fugiguèron de la China continentala dins l'isla de Taiwan; demorèron als China pichons foguièrs isolats de resisténcia. Lo 7 de decembre de 1949 Chiang proclamèt Taibei, Taiwan, coma la capitala provisòria de la Republica de la China.

Other Languages
客家語/Hak-kâ-ngî: Chûng-fà Mìn-koet (1912-1949)