Petanca

Una partida de petanca
Sant Bonet dau Chastèl ( Léger), Musèu internacional petanca e bolas

La petanca o jòc de pè tancat es un jòc de bola tipicament occitan inventat a La Ciutat en 1910 [1]. L'etimologia del mot es una desformacion de "pè tancat". Lo jòc s'es fòrça espandit e fin de 2007, se comptava 558 898 licenciats dins 78 païses, dempuèi Marròc fins a Vietnam. Als quals s'apondon los practicants ocasionals, coma los vacancièrs, es a dire de milions d'amators.

Es un espòrt subretot masculin (pas que 14 % dels licenciats son des femnas en França). Pasmens, es un dels rares espòrts que s'organizan de competicions mixtas.

Istoric

Jogaires de bolas, suls Camps Elisèus vèrs 1840 [2]
Jogaires de bolas, vèrs 1840, per Charlet [3].
Joueurs de boules dans l' avenue de l'Observatoire a París, per Gustave Doré, 1860 [4].
Jogaire de bolas, per Paul Gavarni, 1858 [5].

Los jòcs de bolas es ancian coma la civilizacion dels lésers, passant d'Egipte en Grècia e seriá estat introdusit en Gaula pels romans. Las bolas èran d'en primièr d'argila, de pèira, puèi de fusta e fin finala d'acièr. Mas, l'edat d'aur de totes los genres èra plan segur a Renaissença.

Al començament del sègle XIX, los jòcs de bolas (que l'interdiccion foguèt pas jamai fòrça respectada [6]) s'espandiguèt del sud al nòrd de França. Dans Ferragus, (1833), Honoré de Balzac descriguèt de partidas de bolas al faubourg Saint-Marceau

En 1850, la primièra societat oficiala, « le Clos Jouve », foguèt fondada dins la region de Lion que fin finala venguèt Federacion francesa de bolas (FFB).

Al sègle XIX, gaireben cada region introduguèt una varianta d'usatge, en Provença se jogava lo jòc de bola.

En 1904, un alsacian, Félix Rofritsch fabriquèt las primièras « bolas claveladas » (de fusta cobèrta d'un clòsc de metal, format de clavèls) dins son talhièr de la carrièra dels Fabres, a Marselha, jol nom de « La Bola Blava ».

Placa que remembra lo bolodròm de La Ciutat

Lo jòc de bola donèt naissença en 1907 a la petanca, pendent la partida istorica a La Ciutat qu'un campion de jòc de bola, Jules Hugues que podiá pas jogar son jòc preferit per causa de raumatismes, comencèt de dessenhar un redond pel sòl, e amb los pès tancats dedins lancèt lo let a 5-6 m [7]. Aquò se passèt sul terren de bolas d’un estanquèt « La boule étoilée » que los proprietaris Ernest e Joseph Pitiot finalizèron las règlas.

Jogaires de petanca a Canas

Lo primièr concors oficial a La Ciutat en 1910 oficializèt lo nom.

Las novetats son las seguentas:

  • lo jòc se practica sus un terrenh mai cort;
  • lo jogaire lança sa bola sens prene vam;
  • los pès son jonchs, dins un cercle traçat pel sòl.


La primièra bola en acièr seriá estat fabricada en 1927 a Sant Bonet dau Chastèl, qu'abriga lo Musèu internacional petanca e bolas. Lo meteis an, las règlas de la petanca foguèron codificadas, mas foguèt sonque en 1930 que las tradicionalas bolas de fusta claveladas foguèron remplaçadas per aquelas en acièr. Es de Jean Blanc que se deu aquela evolucion.

La Federacion francesa de petanca e de jòc provençal (FFPJP) [8] nasquèt lo 31 de julhèt 1945 quand, amb lo seus 10 000 membres, podèt se separar la seccion provençala de la FFB. La Federacion internacionala foguèt fondada lo 8 de març de 1958 à Marselha.

Other Languages
български: Петанк
català: Petanca
čeština: Pétanque
dansk: Petanque
Deutsch: Pétanque
English: Pétanque
Esperanto: Petanko
español: Petanca
eesti: Petank
euskara: Petanka
فارسی: پتانک
suomi: Petankki
français: Pétanque
galego: Petanca
עברית: פטאנק
magyar: Pétanque
Bahasa Indonesia: Pétanque
italiano: Pétanque
日本語: ペタンク
한국어: 페탕크
lietuvių: Petankė
latgaļu: Petanks
Nederlands: Petanque
norsk: Petanque
polski: Pétanque
Piemontèis: Pétanque
português: Petanca
română: Pétanque
русский: Петанк
Simple English: Petanque
slovenčina: Pétanque
slovenščina: Petanka
svenska: Boule
ślůnski: Petanque
ไทย: เปตอง
Türkçe: Petank
українська: Петанк
Tiếng Việt: Bi sắt
walon: Petanke
中文: 法式滾球