Mar Mediterranèa

Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Imatge per satellit del Bacin Mediterranèu
Mapa de la mediterranèa
Mars e ocèan d'Euròpa

La mar Mediterranèa es una mar interiora situada entre Euròpa al nòrd, Africa al sud, e Asia a l'èst. S'espandís a quicòm prèp sus 2 500 000 km² per una prigondor mejana de 1370 m. L'estrech de Gibartar, amb solament 14 km de largor, la religa a l'ocean Atlantic, e lo Canal de Suèz, artificialament, a la mar Roja ; aquò fa qu'a de marèas fòrça discretas.

La mar Mediterranèa es considerada coma lo brèç de la civilizacion occidentala. Dins l'Antiquitat, foguèt una zona privilegiada de contactes culturals, d'escambis comercials e d'afrontaments politics. Sus las seunas ribas an florit, se son espandidas e an desaparegut d'importantas civilizacions: romans, egipcians, fenicians, ititas, grècs, cartagineses, macedonians, berbèrs, genoveses, venecians ...

Qualques regions particularas de la Mediterranèa pòrtan elas tanben tradicionalament lo nom de mar :

Etimologia

L'estrech de Gibartar e la mar d'Alboran a la poncha occidentala de la mar Mediterranèa

Le nom Mediterranèa ven dau latin mediterraneus que significa "au mitan dei tèrras, valent a dire dei tèrras dau mond conoissut per lei romans.

La mar Mediterranèa es, ò es estada, conoissuda sota de nombroseis apelacions de-lòng de l'istòria :

  • « Grand-verd » (Wȝḏ-wr), Es ansin que leis ancians egipcians l'anomavan ;
  • Se disiá frequentament Mare nostrum (« Mar Nòstra ») ò, de còps que l'a, Mare internum (« mar interiora») dins l'Empèri Roman ;
  • dins l’Ancian Testament, sus la costiera occidentala de la « Tèrra santa », se disiá la « mar Hinder », de còps traducha per la « mar dau Ponent» (Dt. 9,24 ; Joel, 2,20), ò coma la « mar des Filisteus » (Ex. 23,31), qu'aquesto pòble ocupava una part bèla de la pantiera litorala pròchi de Palestina.

La part màtger dei lengas dei pòbles que vivon a l'entorn de la mar Mediterranèa a una apelacion qu'es pròpia a sa cultura, soventei-fes una traduccion de la "mar dau mitan" ò de la "mar blanca" :

Lenga Vocabla
Albanés Deti Mesdhe
Arabi Al-Baħr Al-Abyad Al-Muttawasit (البحر الأبيض المتوسط, « la mar blanca dau mitan »)
Armenian Միջերկրական ծով (Mitchergragan dzov - Midjerkrakan tsov) (Mar entre tèrras)
Berbèr Ilel Agrakal (« la Mar d'entre tèrras », Ilel-Agr-Akkal)
Bulgar Средиземно Море
Catalan Mar Mediterrània
Còrs Mare Terraniu
Croat Sredozemno more
Espanhòl Mar Mediterráneo
Francés Mer Méditerranée
Grèc Mesogeios Thalassa (Μεσόγειος Θάλασσα), e, aperavans, Asori Thalassa (Ἀσώρι Θάλασσα)
ebrèu ha-Yam ha-Tikhon (הים התיכון) « la mar dau mitan », adaptacion literala de l’alamand de Mittelmeer
Italian Mar(e) Mediterraneo
Latin Mare Mediterraneum, ò Mare Nostrum
Macedonian Средоземно Море
Maltés Baħar Mediterran
Occitan mar Mediterranèa, mar Mediterrànea (Niçard), Mar Nòstra, Miegterrana (cultisme)
Romanés Marea Mediterană
Rus Средиземное море (« mar dau mitan dei tèrras»)
Sèrb Sredozemno more (Средоземно море) (« mar dau mitan dei tèrras»)
Slovèna Sredozemsko morje (« mar dau mitan dei tèrras»)
Turc Akdeniz (« la mar blanca » ò « mar dau Miegjorn». Aperavans, leis Turcs designavan lei ponchs cardinaus amb de colors  : negre per ubac, roge per ponent, verd ò jaune per levant e blanc per miegjorn.)


Other Languages
адыгабзэ: Хыгурыт
Afrikaans: Middellandse See
Alemannisch: Mittelmeer
aragonés: Mar Mediterrania
Ænglisc: Wendelsǣ
ܐܪܡܝܐ: ܝܡܐ ܪܒܐ
অসমীয়া: ভূমধ্য সাগৰ
asturianu: Mar Mediterraneu
azərbaycanca: Aralıq dənizi
башҡортса: Урта диңгеҙ
Boarisch: Middlmeea
žemaitėška: Vėdoržemė jūra
Bikol Central: Dagat Mediterraneo
беларуская: Міжземнае мора
беларуская (тарашкевіца)‎: Міжземнае мора
български: Средиземно море
भोजपुरी: रूम सागर
Bahasa Banjar: Laut Tangah
bamanankan: Mediterane Baji
brezhoneg: Mor Kreizdouar
bosanski: Sredozemno more
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dê-dṳ̆ng-hāi
qırımtatarca: Aq deñiz
Deutsch: Mittelmeer
dolnoserbski: Srjejźne mórjo
emiliàn e rumagnòl: Mêr Mediteràni
Esperanto: Mediteraneo
eesti: Vahemeri
euskara: Mediterraneoa
estremeñu: Mari Mediterráneu
فارسی: مدیترانه
suomi: Välimeri
Võro: Vaihõmeri
Nordfriisk: Madlunsia
贛語: 地中海
Avañe'ẽ: Para Yvy mbytépe
客家語/Hak-kâ-ngî: Thi-chûng-hói
Fiji Hindi: Mediterranean Sea
hrvatski: Sredozemno more
hornjoserbsce: Srjedźne morjo
interlingua: Mediterraneo
Bahasa Indonesia: Laut Tengah
Interlingue: Mediterraneo
日本語: 地中海
la .lojban.: mijytu'a xamsi
Basa Jawa: Segara Tengah
Qaraqalpaqsha: Worta jer ten'izi
Taqbaylit: Ilel Agrakal
Адыгэбзэ: ЩIылъэку Хы
한국어: 지중해
Перем Коми: Мушӧр саридз
kernowek: Mor Kres
Lëtzebuergesch: Mëttelmier
Lingua Franca Nova: Mar Mediteraneo
lumbaart: Mar Mediterani
lingála: Mediterané
latviešu: Vidusjūra
Baso Minangkabau: Lauik Mediterania
македонски: Средоземно Море
Bahasa Melayu: Laut Mediterranean
မြန်မာဘာသာ: မြေထဲပင်လယ်
مازِرونی: مدیترانه دریا
Napulitano: Mar Mediterraneo
Plattdüütsch: Middellannsche See
Nedersaksies: Middellaanse Zee
Nederlands: Middellandse Zee
norsk nynorsk: Middelhavet
Nouormand: Mé du Mitan
Diné bizaad: Médíwííyin Sii
Papiamentu: Laman Mediteranio
Piemontèis: Mar Mediterani
پنجابی: رومی سمندر
português: Mar Mediterrâneo
rumantsch: Mar Mediterrana
armãneashti: Amarea Mediteranâ
tarandíne: Mar Mediterranèe
русиньскый: Середоземне море
srpskohrvatski / српскохрватски: Sredozemno more
Simple English: Mediterranean Sea
slovenčina: Stredozemné more
slovenščina: Sredozemsko morje
Soomaaliga: Bada Dhexe
српски / srpski: Средоземно море
Seeltersk: Middelmeer
svenska: Medelhavet
Türkmençe: Ortaýer deňzi
Türkçe: Akdeniz
татарча/tatarça: Урта диңгез
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: يەر ئوتتۇرا دېڭىزى
українська: Середземне море
oʻzbekcha/ўзбекча: Oʻrta dengiz
vepsän kel’: Keskmeri
Tiếng Việt: Địa Trung Hải
吴语: 地中海
მარგალური: სქირონაშქა ზუღა
中文: 地中海
文言: 地中海
Bân-lâm-gú: Tē-tiong-hái
粵語: 地中海