Immanuel Kant

Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Aqueste modèl es pertinent ? Clicatz per ne veire d'autres.
L’ortografia o la gramatica d'aqueste article es de verificar.
Immanuel Kant

Amanieu Kant (Immanuel Kant en alemand) es un filosòf alemand, fondador de l’« idealisme transcendental » [1]. Nascut lo 22 d'abril de 1724 a Königsberg, capitala de la Prússia Orientala, ont moriguèt lo 12 de febrièr de 1804. Un dels grands pensadors de las Luses, Kant continua d'exercir, uèi encara, una fòrça influéncia, tan dins la filosofia analitica, puslèu anglosaxona, que dins la filosofia continentala. Son òbra, fòrça granda e divèrsa dins sos interès, mas centrada a l'entorn de tres Criticas, la Critica de la rason pura, la Critica de la rason practica e la Critica de la facultat de jutjar, faguèt atal l'objècte d'apropriament e d'interpretacions successivas e divergentas.

Biografia

Kant nasquèt en 1724 a Königsberg en Prússia Orientala (uèi Kaliningrad en Russia) dins un mitan modèst: son paire, d'origina escocesa, foguèt selièr, e sa maire, descricha per Kant coma una femna fòrça intelligenta, es prigondament pietista. Foguèt lo quatren d'una familha d'onze enfants. Foguèt pendent sèt ans al collègi Frederic, dirigit per Schulz, pastor pietista que considerèt la pietat de l'arma coma superiora al rasonament.

L'Universitat Albertina de Königsberg ont ensenhèt Kant

En 1740, dintrèt a l' Universitat de Königsberg dins la visada d'estudiar alà la teologia. Seguèt los cors de Martin Knudsen, professor de matematicas e de filosofia ; aquel professor, tanben pietista e discípol de Wolff, combat lo dualisme e torna a la pura doctrina de Leibniz, que segon ela la fòrça representativa e la fòrça motoriza participan una de l'autra e se supausan recipròcament.

Alà descobrís Newton e la fisica, pròva segon el qu'una sciéncia a priori de la natura es possibla (es a dire las matematicas e la fisica) [2]. Pus tard, creditèt tanben l'astronomia de nos aver « aprés fòrça causas estonantas », que la pus importanta es que nos « descobèrt l'abisme de l' ignorància, que la rason umana, sens [aquela coneissença], jamai auriá pogut se representar que foguèt tan prigonda ; e la reflexion sus aquel abisme, diguèt encara, deuriá produire un grand cambiament dins la determinacion de las finalitats darrièras per assignar al nòstre usatge de la rason. » [3]

En 1746, la mòrt de son paire l’obliguèt a interrompre sos estudis per balhar de corses : es engatjat coma preceptor per de familhas aisadas e compliguèt aquela tasca pendent nòu ans. Es tanben aquela annada que publiquèt sa primièra dissertacion : Pensadas sus la vertadièra avaloracion de las fòrças vivas.

En 1755, obtenguèt una promocion universitària mercé a una tèsi sul fuòc e una abilitacion mercé a una dissertacion suls principis primièrs de la coneissença metafisica. Comencèt d'ensenhar a l’Universitat de Königsberg, amb lo títol de Privatdozent (ensenhant pagat per sos estudiants).

Kant foguèt lo primièr grand filosòf a balhar un ensenhament universitari regular. Sos cors, e mai sas publicacions a aquel periòde, foguèron fòrça diversificadas : matematicas, fisica, apresa amb Newton, teoria de las fortificacions, pirotecnica, morala amb Rousseau, Shaftesbury, Hutcheson e Hume, e enciclopedia filosofica.

A partir de 1760, sos cors aguèron per novèls objèctes la teologia naturala, l'antropologia, e subretot la critica de las «  pròvas de l'existéncia de Dieu » e mai la doctrina del bèl e del sublim.

En 1770, es nomenat professor titular, aprèp aver escrit una dissertacion, De la Forma dels principis del monde sensible e del monde intelligible, qu'òm designa coma la dissertacion de 1770.

En 1781 pareis la primièra edicion de la Critica de la rason pura. Aquel obratge, fruch d'onze ans de trabalh, encontrèt pas lo succès esperat per son autor. Una segonda edicion vegèt lo jorn en 1787. En 1788 foguèt publicada la Critica de la rason practica e, en 1790, la Critica de la facultat de jutjar. Totas sas autras òbras majoras ( Fondaments de la metafisica de las mors e Cap a la patz perpetua entre autras) foguèron escritas pendent aquel periòde.

Kant jamai quitèt sa region natala[4] mas foguèt fòrça atentiu als movements del monde, coma o mòstran fòrça publicacions que tractan de subjèctes variats e contemporanèus de son epòca. Recebiá tanben fòrça sovent de nombrós amics per dinnar.

Moriguèt en 1804 a Königsberg, vengut celèbre, pasmens incomplètament comprés per sos contemporanèus (a l'excepcion dels filosòfs Fichte, Schelling, Hegel, etc.). Sos darrièrs mots foguèron: "aquò es ben" (es ist gut en allemand).

Other Languages
Afrikaans: Immanuel Kant
Alemannisch: Immanuel Kant
aragonés: Immanuel Kant
asturianu: Immanuel Kant
Aymar aru: Immanuel Kant
azərbaycanca: İmmanuel Kant
башҡортса: Иммануил Кант
žemaitėška: Imanoelės Kants
Bikol Central: Immanuel Kant
беларуская: Імануіл Кант
беларуская (тарашкевіца)‎: Імануіл Кант
български: Имануел Кант
भोजपुरी: इमैनुअल कांट
brezhoneg: Immanuel Kant
bosanski: Immanuel Kant
català: Immanuel Kant
čeština: Immanuel Kant
Cymraeg: Immanuel Kant
Deutsch: Immanuel Kant
Ελληνικά: Ιμμάνουελ Καντ
emiliàn e rumagnòl: Immanuel Kant
English: Immanuel Kant
Esperanto: Immanuel Kant
español: Immanuel Kant
euskara: Immanuel Kant
estremeñu: Immanuel Kant
føroyskt: Immanuel Kant
français: Emmanuel Kant
Gaeilge: Immanuel Kant
贛語: 康德
Gàidhlig: Immanuel Kant
Fiji Hindi: Immanuel Kant
hrvatski: Immanuel Kant
interlingua: Immanuel Kant
Bahasa Indonesia: Immanuel Kant
Ilokano: Immanuel Kant
íslenska: Immanuel Kant
italiano: Immanuel Kant
Basa Jawa: Immanuel Kant
Qaraqalpaqsha: Immanuel Kant
Taqbaylit: Emmanuel Kant
Kabɩyɛ: Emmanuel Kant
Кыргызча: Кант, Иммануил
Lëtzebuergesch: Immanuel Kant
Lingua Franca Nova: Immanuel Kant
Limburgs: Immanuel Kant
lumbaart: Immanuel Kant
لۊری شومالی: ئیمانوٙئل کانت
lietuvių: Immanuel Kant
latviešu: Imanuels Kants
Malagasy: Immanuel Kant
македонски: Имануел Кант
кырык мары: Кант, Иммануил
Bahasa Melayu: Immanuel Kant
Mirandés: Immanuel Kant
မြန်မာဘာသာ: အင်မနျူရယ် ကန့်
Nāhuatl: Immanuel Kant
Plattdüütsch: Immanuel Kant
नेपाल भाषा: इम्यानुयल केन्ट
Nederlands: Immanuel Kant
norsk nynorsk: Immanuel Kant
Livvinkarjala: Immanuel Kant
Piemontèis: Immanuel Kant
پنجابی: کانٹ
português: Immanuel Kant
Runa Simi: Immanuel Kant
rumantsch: Immanuel Kant
română: Immanuel Kant
русиньскый: Іммануіл Кант
Kinyarwanda: Emmanuel Kant
संस्कृतम्: इमान्युएल काण्ट
саха тыла: Иммануил Кант
sicilianu: Immanuel Kant
srpskohrvatski / српскохрватски: Immanuel Kant
Simple English: Immanuel Kant
slovenčina: Immanuel Kant
slovenščina: Immanuel Kant
српски / srpski: Имануел Кант
svenska: Immanuel Kant
Kiswahili: Immanuel Kant
Tagalog: Immanuel Kant
Tok Pisin: Immanuel Kant
Türkçe: Immanuel Kant
татарча/tatarça: Иммануил Кант
українська: Іммануїл Кант
oʻzbekcha/ўзбекча: Immanuil Kant
vepsän kel’: Kant Immanuel'
Tiếng Việt: Immanuel Kant
Volapük: Immanuel Kant
Winaray: Immanuel Kant
吴语: 康德
მარგალური: იმანუელ კანტი
Yorùbá: Immanuel Kant
Zeêuws: Immanuel Kant
Bân-lâm-gú: Immanuel Kant
粵語: 康德